Shyńǵyshannyń urpaǵy 16 mln. adam
ALMATY. 2 naýryz. QazAqparat - Keshe Almatyda Meloman saýda ortalyǵynda Dúnıejúzilik Shyńǵyshan akademııasynyń akademıgi Ǵızat Tabyldınniń "XIII-HHІ ǵasyr aralyǵyndaǵy Shyńǵys urpaqtarynyń genealogııasy" («Vsemırnaıa genealogııa Chıngızıdov s 13 po 21 v.v.») atty kitabynyń tusaýy kesildi.
Atalmysh kitap «Shyńǵys han urpaqtary - áýletter jáne dáýirler» degen atpen shyqqan álemdik kólemdegi Shyńǵys urpaqtarynyń genealogııasy zertteýiniń jalǵasy bolyp tabylady. Ol ǵylymı eńbek 2010 jyly jaryq kórdi. Kitapta Uly qolbasshy Shyńǵyshannyń búgingige deıingi urpaǵynyń shejiresi usynylǵan. Ǵylymı-zertteý Shyńǵyshan urpaǵyn taýyp, onyń sol urpaqqa jatatynyn, jatpaıtynyn anyqtap, otbasylyq baılanystyń syzba-kestesin jasaǵan. Zertteýde shyǵystanýshylardyń, mońǵol zertteýshileriniń eńbekteri, sondaı-aq, 170-ten asa (arab, parsy, qytaı, monǵol, eýropa) muraǵattyq jáne basqa da derekkózder qoldanylǵan.
"Bul meniń 10 jyldan asa ýaqyttan bergi zertteýimniń jemisi, alǵashqy úlken eńbegimniń jalǵasy. Bul kitapqa tuńǵysh ret Qazan, Astrahan, Mońǵolııa, Peterbor, Máskeýden alynǵan zertteýler qosyldy. Zertteýdiń kólemi 800 jyldy quraıdy, alǵashqy kitapqa 5 myń Shyńǵyshan urpaǵy kirse, bul kitapqa 10 myńnan astam adam kirdi. Eń basty maqsatymyz Shyńǵyshan urpaǵynyń shejiresin jasaý bolǵandyqtan, biz tek sol kesteni jasadyq. Odan ózge kitapqa alǵash ret alfavıttik kórsetkish, hronologııalyq keste jáne kitapqa qatysty barlyq pikirler, onyń ishinde sheteldik sarapshylardyń oı-pikirleri enip otyr", - dedi kitaptyń avtory Ǵızat Tabyldın.
Onyń aıtýynsha, Shyńǵys urpaqtarynyń DNK zertteýlerimen Spenser Vellostyń (AQSh) ǵylymı toby aınalysqan. "Bir qyzyǵy, zertteý barysynda biz jibergen qazaq shyńǵystyqtardyń genetıkalyq materıaldary bizdiń muraǵattyq jáne basqa da derekkózderdiń izdeý nátıjesimen dálme-dál keldi", -deıdi ǵalym.
Onyń aıtýynsha, Shyńǵys urpaqtarynyń Y-hromosoma genetıkalyq kody Azııanyń 16 halqynda kezdesedi, álem boıynsha bul genetıkalyq iz 0,5 paıyz er adamdarda anyqtalǵan.
Al statıstıkalyq málimetke súıensek, álemde 16 mıllıon adam Shyńǵyshannyń urpaǵy bolyp tabylady.
"Jas urapaqqa, egemendi dáýirdegi halqymyzǵa el tarıhyn qalaı bilý kerek, qalaı ıgerý kerek, qandaı qyrlary men syrlary boldy degen suraqqa jaýap beretin bul monografııalyq kitap búgingi urpaqqa qajet dep sanaımyn. Taza ǵylymı salada mundaı eńbekterdi shyǵarý óte qıyn. Bul kitap tek qazaqstandyq ǵalymdardy ǵane emes, Ortalyq Azııa, Batys jáne Shyǵys Eýropa halyqtarynda da qyzyǵýshylyq týdyratyny sózsiz. Bul ǵylymı eńbektiń, ondaǵy genealogııalyq kesteniń álemde balamasy joq. Buǵan deıin mundaı zertteýler bolmaǵan. Kitap osynysymen de qundy", - dedi ǵalym, antropolog, akademık Orazaq Smaǵul tusaýkeser barysynda.
Kitap tarıhshy mamandarǵa, genetıkterge jáne osy taqyrypqa qyzyǵýshylyq bildirýshi barlyq kópshilik oqyrman qaýymǵa arnalǵan.
