Shymkentte otbasylyq janjaldar nege azaımaı otyr
ASTANA. KAZINFORM – Zańnama qatańdatylyp, qamaýǵa alý sharalary jıilegenine qaramastan, Shymkentte otbasylyq-turmystyq janjaldar deńgeıi joǵary kúıinde qalyp otyr. Polıtsııaǵa myńdaǵan shaqyrtý túsip, sot sheshimderi shyǵarylǵanymen, jalpy jaǵdaı aıtarlyqtaı ózgermeı keledi. Turmystyq kıkiljińder nege áli de zorlyq-zombylyqqa ulasyp jatyr jáne bul statıstıkanyń astarynda qandaı sebepter bar?
Shymkentte turmystyq zorlyq-zombylyq áleýmettik turǵydan eń ózekti máselelerdiń biri bolyp otyr. Ótken jyly polıtsııaǵa otbasylyq janjaldar boıynsha 7 488 shaqyrtý túsken. Al jańa jyldyń alǵashqy aptalarynda 500-den astam ótinish tirkelgen. Mamandardyń aıtýynsha, aryzdardyń basym bóligi áıelderden túsedi.
– Janjaldar tek erli-zaıyptylar arasynda emes. Polıtsııa nazaryna ata-ana men bala, ene men kelin, sondaı-aq jaqyn týystar arasyndaǵy janjaldar da iligedi, – dep atap ótedi tártip saqshylary.
Polıtsııa dereginshe, agressııa kóbine qyzǵanysh pen alkogol qoldaný aıasynda órshıdi. Mas kúıde turmystyq janjaldar aýyzsha sóz talasynan shyǵyp, jıi jaǵdaıda kúsh qoldanýǵa ulasady. Bul rette zorlyq tek jubaılarǵa ǵana emes, balalar men qart ata-analarǵa da baǵyttalady.
– Alkogoldik ishimdikterdi tutyný kóp jaǵdaıda basty faktorǵa aınalady. Mas kúıdegi azamattar arasynda turmystyq janjal týyndap, sońy kúsh qoldanýmen aıaqtalady, – deıdi polıtsııa ókilderi.
Quqyq qorǵaý organdary 2024 jyly kúshine engen zańnamalyq ózgeristerden keıin turmystyq zorlyq-zombylyq úshin jaza profılaktıkalyq áńgimemen shektelmeıtinin eske salady.
– Turmystyq zorlyq-zombylyq úshin ákimshilik aıyppul qarastyrylmaǵan. Ótinish túsken sátten bastap quqyq buzýshy dereý ustalady. Sot sheshimimen 15 táýlikke deıin ákimshilik qamaý túrindegi jaza taǵaıyndalýy múmkin, – dep túsindirdi ınspektorlar.
Otbasylyq-turmystyq zorlyq-zombylyqpen kúres bólimi málimetinshe, 2025 jyly osyndaı quqyq buzýshylyqtar úshin 820 adam qamaýǵa alynǵan. Al 2026 jyldyń qańtar aıynyń tolyq emes kezeńinde – 72 adam. Otbasylyq janjaldar saldarynan eki adam zardap shekken.
Psıhologtardyń aıtýynsha, turmystyq zorlyq-zombylyqtyń joǵary deńgeıi jekelegen janjaldardyń nátıjesi emes. Bul – tereń áleýmettik jáne psıhologııalyq úderisterdiń kórinisi.
Mamandardyń pikirinshe, alkogol men qyzǵanysh tek saldary ǵana, al negizgi sebep emes. Kóp jaǵdaıda janjaldardyń túp-tamyrynda jyldar boıy qalyptasqan, keıde urpaqtan-urpaqqa beriletin minez-qulyq úlgileri jatady.
Keıbir otbasylarda agressııa óz ustanymyn qorǵaýdyń qalypty tásili retinde qabyldanady. Adamdar ashý, qorqynysh nemese kúızelisti sózben jetkize almaı, kúsh qoldanýǵa júginedi. Al alkogol ishki tejeýlerdi ǵana álsiretedi.
– Alkogol men qyzǵanysh – sebep emes, trıgger ǵana. Mundaı janjaldardyń negizinde emotsııany basqarý daǵdysynyń joqtyǵy, dıalog júrgize almaý jáne ishki shıelenis jatady. Eger otbasynda másele qysym men kúsh arqyly sheshilse, bul stsenarıı qaıta-qaıta qaıtalana beredi, – deıdi psıholog Marına Lıvanova.
Sarapshylar agressorlardyń edáýir bóligi ózin zań buzýshy retinde qabyldamaıtynyn atap ótedi. Olar bolǵan jaıtty «ádettegi urys», «tárbıe» nemese «emotsııalyq kúızelis» dep baǵalaıdy. Sondyqtan polıtsııaǵa júginý kóbine jaǵdaı ýshyǵyp, qaýipti kezeńge jetkende ǵana oryn alady.
Al zorlyq-zombylyq qurbandary qarjylyq táýeldilik, qoǵamnyń aıyptaýynan qorqý nemese «shydaýǵa bolady», «ózgerip ketedi» degen senim saldarynan jyldar boıy travmalyq ortada ómir súrýi múmkin.
– Psıhologııalyq kómek pen táýeldiliktermen jumys júrgizilmeıinshe, kúshtik sharalar qysqa merzimdi nátıje beredi. Adam jazalanýy múmkin, biraq sol ortaǵa qaıta oralyp, ishki kózqarasyn ózgertpese, burynǵy stsenarııdi qaıta jalǵastyrady, – deıdi mamandar.
Ekspertterdiń pikirinshe, turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý tek keshendi tásil arqyly ǵana múmkin. Bul – psıhologııalyq ońaltý, agressııamen jumys isteý baǵdarlamalary, jábirlenýshilerdi qoldaý jáne janjaldy otbasylardy erte anyqtaý. Otbasyndaǵy kez kelgen zorlyq faktisi quqyqtyq baǵalaýǵa jatady, al únsizdik jaǵdaıdy odan ári ýshyqtyra túsedi.
Aıta keteıik, buǵan deıin Shymkentte áıel pyshaq jaraqatynan qaza tapty.