Metallýrgııany jańǵyrtqan qazaq ǵalymy
ASTANA. KAZINFORM — Qaraǵandy tehnıkalyq ýnıversıtetiniń professory, tehnıka ǵylymdarynyń doktory Arıstotel Isagýlov metallýrgııa salasynda ınnovatsııalyq tehnologııalardy engizý arqyly óndiris tıimdiligin arttyryp, ǵylym men óndiristi ushtastyrǵan kórnekti ǵalym retinde tanyldy. 1000-nan astam ǵylymı eńbektiń avtory atanǵan ol otandyq jáne halyqaralyq óndiristerde qoldanylyp júrgen birqatar jańa tehnologııalardy ázirlegen. Bul týraly Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi málim etti.
Arıstotel Zeınýllınuly 1971 jyly Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtynyń mehanıka-tehnologııalyq fakýltetine «Qara jáne tústi metaldar quıý óndirisi» mamandyǵyna oqýǵa tústi. Eńbek jolyn 1976 jyly «Kargormash» óndiristik birlestiginde ınjener-konstrýktor retinde bastaǵan jas maman ǵylym jolyn tańdady. 1980 jyly Máskeý avtomobıl jasaý ınstıtýtynyń aspırantýrasyn aıaqtap, kandıdattyq dıssertatsııasyn merziminen buryn qorǵady. Al 1999 jyly Máskeýdegi Dálme-dál mashına jasaý Ortalyq ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda (TsNIITMASh) doktorlyq dıssertatsııasyn sátti qorǵady. Ǵylymı kókjıegin keńeıtý maqsatynda Germanııadaǵy Aahen qalasyndaǵy Reınsko-Vestfal tehnıkalyq ýnıversıtetinde taǵylymdamadan ótti.
Ǵalymnyń negizgi eńbek joly Qaraǵandy tehnıkalyq ýnıversıtetimen tyǵyz baılanysty. Munda ol aǵa oqytýshydan bastap kafedra meńgerýshisine deıingi satylardan ótip, keıin birinshi prorektor, rektor mindetin atqarýshy, atqarýshy dırektor jáne apparat basshysy qyzmetterin atqardy.
Arıstotel Isagýlov — ýnıversıtettegi belgili ǵylymı-pedagogıkalyq áýlettiń ókili. Ákesi Zeınýlla Isagýlov — Uly Otan soǵysynyń ardageri, fılosofııa kandıdaty, Qaraǵandy qalasynyń qurmetti azamaty. Qyzy Dıana Isagýlova da ǵylym jolyn jalǵastyryp, PhD dárejesine ıe bolǵan. Isagýlovtar áýletiniń ýnıversıtettegi jalpy eńbek ótili 85 jyldy quraıdy.
— Ǵalym — 1120-dan astam ǵylymı eńbektiń avtory. Onyń ishinde 70-ke jýyq oqýlyqtar men 89 oqý quraly, 55 monografııa, 187 ınnovatsııalyq patent bar. Ǵylymı maqalalary halyqaralyq bedeldi derekter qorlaryna engizilgen. Hırsh ındeksi — 11. Ol 3 ǵylym doktoryn, 18 kandıdat, 23 PhD doktoryn jáne 96 magıstr daıarlaǵan, dep habarlady vedomstvodan.
Professor Isagýlov 35 jyldan astam ýaqyt boıy metallýrgııa, dál quıý jáne óndiristi avtomattandyrý salalarynda qoldanbaly zertteýler júrgizip keledi. Ol alǵash ret tórt jańa tehnologııalyq protsess pen quıý mashınalaryn ázirlep, óndiriste engizdi. Ǵalym jasaǵan tehnologııalar Qazaqstandaǵy jáne sheteldegi ondaǵan óndiris oryndarynda qoldanylyp keledi.
Máselen, Qazaqmys korporatsııasy kásipornynda avtomatty kokıldik quıý jelisi iske qosylsa, «Parhomenko atyndaǵy Qaraǵandy mashına jasaý zaýyty» bazasynda jańa antıkorrozııalyq jabyn óndirisi uıymdastyryldy. Bul jobalar óndiristiń tıimdiligin arttyryp, el ekonomıkasyna eleýli úles qosty.
— Ǵalym jetekshilik etken ǵylymı jobalardyń jalpy qarjylandyrý kólemi 477,4 mln teńgeni qurasa, engizilgen tehnologııalardan alynǵan ekonomıkalyq tıimdilik 870 mln teńgeden asty, — delingen habarlamada.
Arıstotel Isagýlov — ǵylym men óndiristi ushtastyrǵan jańashyl ǵalym ǵana emes, bilim berý júıesin jetildirýge de zor úles qosqan oqytýshy. Onyń bastamasymen stýdentterdiń bilimin baǵalaý júıeleri, kredıttik oqytý, qashyqtan bilim berý platformalary jáne ınjenerlik taldaý júıeleri engizildi.
Ǵalymnyń eńbegi joǵary baǵalanyp, ol «Eýropalyq joǵary oqý ornynyń oqytýshysy» (2009), «QR Qurmetti mashına jasaýshysy» (2013), «Qazaqstannyń Qurmetti ónertapqyshy» (2019), «Qazaqstannyń úzdik ınjeneri» (2021), «Úzdik ǵylymı qyzmetker» (2021), «Qurmetti metallýrg» (2023) sekildi birqatar bedeldi marapattardyń ıegeri atandy.
Búginde professor Arıstotel Isagýlov «Metallýrgııa» jáne «Materıaltaný jáne jańa materıal tehnologııalary» baǵyttary boıynsha dáris oqyp, jas ǵalymdardy tárbıeleýdi jalǵastyryp keledi.
Aıta keteıik, Qazaqstanda ǵylymı-zertteý jumystaryna jumsalǵan shyǵyndar 19% ósti.
