Kópestiń úıi qalaı tarıhı orynǵa aınaldy
ASTANA. KAZINFORM – «Tarıhı - mádenı murany qorǵaý jáne paıdalaný ortalyǵy» MKM bas ınspektory Gúlim Rahymjanova Kazinform agenttiginiń tilshisine Atbasar qalasyndaǵy eki biregeı ǵımarat týraly aıtyp berdi.
Derekterge súıensek, XIX ǵasyrdyń aıaǵy men HH ǵasyrdyń basynda Atbasar óńirdegi mańyzdy saýda ortalyqtarynyń biri retinde damı tústi. Sol kezderi jármeńke jıi uıymdastyryldy. Ári oǵan orys kópesteri men Orta Azııa saýdagerleri keldi. Mal, astyq jáne qolóner buıymdary saýdaǵa shyǵaryldy, jergilikti adamdardyń ál-aýqaty artyp, ekonomıka da damý jolyna tústi.
- Atbasar degen sózdiń ózi «At bazary» sóz tirkesinen shyqqan bolýy múmkin. ıAǵnı «jylqy bazary» nemese «at jármeńkesi» degen mańynany bildiredi. Qalada jylqy saýdasynyń mańyzy erekshe bolǵanyn kórsetedi. El aýzyndaǵy derekterge súıensek, áıgili balýan, ánshi ári kompozıtor Balýan Sholaq óziniń Aqbozatyn dál osy jerde satyp alǵan. Bul Atbasardyń jylqy sharýashylyǵy ortalyǵy bolǵanyn jáne qazaq halqy dástúrinen syr shertetin ańyz, - dedi Gúlim Rahymjanova.
Keıin Keńes úkimeti kezinde Atbasar óndiristi ortalyqqa aınaldy.
Ǵasyrlardan syr shertetin úı
Qala sáýletinde kópes Aleksandr Belovtiń 1911 jyly salynǵan úıi erekshe oryn alady. Bul úı HH ǵasyndyń basynan syr shertetin oryn ári Atbasar tarıhı-ólketaný mýzeıi ornalasqan ǵımarat.
- Eki qabatty bıik ǵımarattyń qurylysy erekshe. Birinshi qabaty úlken ári berik kirpishten qalanǵan. Al ekinshi qabatyna aǵashty qoldanǵan. Munda bórenelerdi kesip, qurastyrǵan. Bul sol kezdegi ustalyq ónerdiń myqtylyǵyn kórsetedi. Ǵımarat XIX–XX ǵasyrlardaǵy sáýlet ónerin pash etip tur. Qasbetinen, kúrdeli pishini men sándi keskinderinen osyny kórýge bolady, - dedi Gúlim Rahymjanova.
Úı tiktórtburyshty, al negizgi qasbetindegi shyǵyńqy bóliginde sımmetrııalyq úılesimdilik bar. Bul ǵımaratqa sán berip tur. Kóbine baı kópester qoldanady ári olardy erekshelendirip turady.
- Aleksandr Belov qalada ózindik orny bar ınjener-geolog bolǵan. Ol Atbasar ýezindegi mıneraldy resýrstardy zertteýshilerdiń biri. Kópestiń mekeni qarapaıym úı ǵana emes, qoǵamdyq mańyzy bar orynǵa da aınaldy. Onda ártúrli jyldary ýezdiń revkomy, atqarýshy komıtet, mılıtsııa jáne qala kitaphanasy ornalasty. 1978 jyly 5qarashada ǵımarat Atbasar tarıhı-ólketaný mýzeıine berildi. Ony jasaqtaýǵa kitaphana qyzmetkeri Klara Ámirova kóp eńbek sińirdi. Alǵashqy jádigerlerdi jınaǵan da sol. Keıin mýzeıge Klara Ámirovanyń esimi berildi. 1988 jyly Belovtyń úıi túbegeıli mýzeıge aınaldy. Qazir Atbasardyń tarıhyn zertteý, nasıhattaý orny osy, - dedi ol.
Mektep gospıtalge aınaldy
Kópes Belov 1909 jyly joǵary bastaýysh ýchılışesin saldyrdy. Bul Atbasardaǵy bilim berý salasyn damytýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam boldy. Keıin ǵımarat gımnazııaǵa aınalyp, qala ǵana emes, jaqyn aýyldyń balalary bilim aldy.
- Uly Otan soǵysy jyldary ǵımarat gospıtalge aınaldy. Munda maıdan dalasynan jetkizilgen jaraly jaýyngerler em aldy. Olarǵa medıtsına qyzmetkerleri men jergilikti halyq jan-jaqty kómek berdi, - dedi Gúlim Rahymjanova.
Sodan keıin ǵımarat qaıtadan bilim berý ornyna aınaldy. 1990 jyldardyń aıaǵynda munda Atbasar qosalqy mektebi kóshirildi. Qazirgi kezde erekshe pedagogıkalyq ádis-tásildi qajet etetin balalarǵa arnalǵan bilim berý, tárbıe ortalyǵy qyzmetin atqarady.
Tarıh máni zor meken
Kópes Belovtiń úıi, ol saldyrǵan joǵary bastaýysh ýchılışesi ǵımaraty búginde Aqmola óńiriniń tarıhı-mádenı murasyna aınaldy. XIX ǵasyrdyń sońy men HH ǵasyrdyń basyndaǵy sáýlet óneriniń mol murasy Atbasar tarıhynan syr shertedi.
- Búginge deıin saqtalǵan bul ǵımarattar qalanyń tarıhyn, saýda, bilim jáne qoǵamdyq qalyptasýyn pash etip tur. Sáýlet óneriniń sáni ǵana emes, mádenı-aǵartýshylyq róli de orasan zor. Keıingi urpaq ólkeniń baı tarıhymen tanysyp, búginge jetken murany saqtaýdyń mańyzyn uǵady, - dedi Gúlim Rahymjanova.
Buǵan deıin habarlaǵanymyzdaı, Petropavl kezinde «kópester qalasy» atandy. Saýda-sattyq toǵysqan shahar qarqyndy damyp, sáýleti erekshe ǵımarattar boı kóterdi. Sonyń ishinde meshitter de bar. Petropavlda HІH ǵasyrda 9 meshit jumys istegen.