Qaraǵandy oblysyna tasqyn qaýpi tóne me
QARAǴANDY. KAZINFORM — Qaraǵandy oblysy kóktemgi tasqyn maýsymyna kúrdeli ári ekiushty kórsetkishtermen qadam basty: qalyń qar, toń bolyp qatqan jer jáne qar quramyndaǵy ylǵal qorynyń árkelki bolýy. Sınoptıkter kóktemgi sý tasqynynyń órbýine qatysty aldyn ala boljamdy jarııa etti.
Óńirde sý tasqyny kezeńine daıyndyqtyń belsendi kezeńi bastaldy. Qazirgi tańda jaǵdaıdy 30 gıdrologııalyq beket turaqty baqylaýda: onyń 23-i ózen arnalaryna ornalastyrylǵan, ekeýi — Balqash kólinde, al beseýi yqtımal qaýipti aýmaqtarda maýsymdyq rejımde jumys isteıdi.
Qaraǵandy oblystyq «Qazgıdromet» fılıalynyń málimetinshe, oblys aýmaǵynyń basym bóliginde kúzgi topyraq ylǵaldylyǵy norma deńgeıinde nemese odan tómen qalyptasqan. Ylǵal mólsheriniń artýy negizinen óńirdiń shyǵys jáne soltústik-shyǵys bólikterinde baıqalady.
Máselen, Shet aýdanynda kúz aılarynda 150 mm norma kezinde 165,5 mm jaýyn-shashyn túsken. Aqtoǵaı aýdanynda bul kórsetkish 76 mm normanyń ornyna 163,3 mm bolǵan. Al Nura aýdanynda, kerisinshe, 114 mm ornyna 74,8 mm ǵana tirkelip, normaǵa jetpegen. Qarqaraly aýdanynda 82 mm normaǵa 90,9 mm, Buqar jyraý aýdanynda 91 mm normaǵa 83,3 mm, Osakarov aýdanynda 87 mm normanyń ornyna 92,2 mm jaýyn-shashyn jaýǵan.
Bıyl qysta topyraqtyń qatý tereńdigi 35-ten 142 santımetrge deıin jetti. Eń joǵary kórsetkish Buqar jyraý aýdanynda tirkelse, eń tómengi mán Osakarov aýdanynda baıqalǵan.
Fılıal mamandarynyń naqtylaýynsha, Nura ózeni alabynda topyraqtyń ortasha qatý tereńdigi 126 santımetrdi quraıdy. Sherýbaı-Nura alabynda — 75 santımetr, al Toqyraýyn ózeninde — 54 santımetr. Bul mánder ótken jylmen salystyrǵanda joǵary bolǵanymen, 2023–2024 jyldardaǵy kórsetkishterden edáýir tómen.
Mamandardyń aıtýynsha, dál osy qatý tereńdigi erigen qar sýynyń jerge sińý jyldamdyǵyn jáne ózenderge quıatyn aǵyn kólemin aıqyndaıtyn negizgi faktorlardyń biri. Jer neǵurlym tereń qatsa, erigen sý topyraqqa baıaý sińip, ózen arnasyna jyldamyraq jetýi múmkin.
28 aqpandaǵy jaǵdaı boıynsha qar jamylǵysyndaǵy sý qory alaptardyń basym bóliginde ortasha kópjyldyq kórsetkishterden tómen. Nura ózeni boıynsha qardaǵy sý qory 40 mm bolyp, bul normanyń 105 paıyzyn quraıdy. Sherýbaı-Nurada — 44 mm nemese normanyń 65 paıyzy. Toqyraýyn boıynsha — 47 mm, ıaǵnı 53 paıyz.
Qosymsha yqpal etetin faktorlardyń biri — muz qabyǵynyń qalyńdyǵy. Nurada onyń ortasha qalyńdyǵy 7 mm, Sherýbaı-Nurada — 9,1 mm, al Toqyraýynda 1 mm-den az. Muz qabyǵy erigen sýdyń sińýine kedergi keltirip, bettik aǵyndy arttyrýy yqtımal.
Soǵan qaramastan, qystyń sońǵy aıy jaýyn-shashynǵa baı boldy. Osakarov aýdanynda 49 mm qar túsip, bul normaǵa qaraǵanda eki esege artty. Nura aýdanynda 45 mm ornyna 87,2 mm tirkeldi. Qarqaraly aýdanynda kórsetkish normadan eki eseden astam asyp tústi. Aıtarlyqtaı artyq jaýyn-shashyn Shet jáne Aqtoǵaı aýdandarynda da baıqaldy.
Aldyn ala esepteýlerge sáıkes, naýryz aıynda aýa temperatýrasy klımattyq normadan shamamen bir gradýsqa joǵary bolýy yqtımal. Ortasha aılyq temperatýra –7,1-den +0,7 gradýs aralyǵynda boljanyp otyr. Jaýyn-shashyn mólsheri oblystyń basym bóliginde normaǵa jýyq bolady, alaıda shyǵys aýdandarda odan artyq túsýi múmkin.
Jyl-uqsastyq retinde mamandar 2010 jyldy qarastyryp otyr. Ol jyly kóktemgi tasqyn ortasha sý moldyǵymen ótip, eń joǵary sý shyǵarylymy sekýndyna 151 tekshe metrge jetken.
Negizgi gıdrologııalyq boljam 5 naýryzda jarııa etiledi. Osydan keıin óńirdegi tasqyn úderisiniń qalyptasýy týraly aqparat apta saıyn jańartylyp otyrady.
Mamandardyń aıtýynsha, túpkilikti jaǵdaı kóbine kúnniń jylyný qarqyny men kóktemgi jaýyn-shashynnyń sıpatyna baılanysty bolmaq.
Osyǵan deıin Qazaqstanda sý tasqynyna daıyndyq bastalǵany jaıly habarlaǵan bolatynbyz.