Ǵalymdar planetalardyń dáıekti qalyptasýynyń alǵashqy mysalyn tapty

ASTANA. KAZINFORM — Eýropalyq planeta ǵalymdary sileýsin shoqjuldyzynan óte erekshe LHS 1903 juldyzdyq júıesin tapty, dep habarlaıdy BELTA. 

Bul qurylym Kún júıesiniń planetalary sııaqty bir ýaqytta emes, dáıekti túrde paıda bolǵanyn kórsetedi. Nátıjesinde ondaǵy keıbir kórshi planetalardyń qasıetteri túbegeıli erekshelenedi

— Bul júıeni «ishki» dep aıtýǵa bolady — jartasty planetalar ádette juldyzdarynan sonshalyqty úlken qashyqta paıda bolmaıdy. Bul júıeniń sońǵy planetasy protoplanetarlyq dıskidegi gaz qory taýsylǵan kezde onyń basqa álemderinen áldeqaıda keshirek paıda bolǵan sııaqty, — dep túsindirdi Ýorvık ýnıversıtetiniń dotsenti Tomas Ýılson.

Ǵalymdardyń aıtýynsha, planetalardyń paıda bolýynyń jalpy qabyldanǵan teorııalaryna sáıkes, juldyzdardyń aınalasyndaǵy barlyq álem shamamen bir ýaqytta qalyptasa bastaıdy. Ǵalamsharlardyń quramy, mólsheri men qurylymy olardyń protoplanetarlyq dıskiniń qaı aımaqtarda paıda bolǵanyna baılanysty. Jerdiń analogtary osy qurylymnyń juldyzǵa jaqyn bólikterinde paıda bolady, onda juldyzdyń jarqyraýy ushpa zattardyń kóp bóligin býlandyryp úlgergen, al gaz alyptary protoplanetarlyq dıskilerdiń sýyq shetterinde paıda bolady, onda muzdyń keń qory saqtalady.

Eýropalyq ǵalymdar Jerden 4200 jaryq jyly qashyqta Sileýsin shoqjuldyzynda ornalasqan qyzyl ergejeıli LHS 1903-ti baqylaý úshin CHEOPS orbıtalyq teleskopyn paıdalanyp, bul erejeni saqtamaýdyń yqtımal alǵashqy mysalyn tapty. Osy kishkentaı shamnyń aınalasynda zertteýshiler tórt planetany anyqtaǵan: juldyzdyń jaqyn mańynda «sýper jer», sál alysta ornalasqan eki kishkentaı gaz alyby jáne LHS 1903-ten úlken qashyqta taǵy bir úlken jartasty planeta.

Aıta keteıik, astronomdar Jerden 18 jaryq jyly qashyqtyqtan ekzoplaneta tapty. Ekzoplanetalardy anyqtaýǵa kómektesetin eki joǵary dáldiktegi quraldyń kómegimen tabylǵan bul ǵalamshar «GJ 251 c» dep ataldy.