Qazaqstannyń jyljymaıtyn múlik naryǵyndaǵy betburys kezeńi: qandaı ózgerister bar
ASTANA. KAZINFORM – 2026 jyly elimizdiń jyljymaıtyn múlik naryǵy baıaýlap qana qoımaı, qurylymdyq ózgeristerge ushyrap jatyr. Ótken jylǵy rekordtyq kórsetkishterden keıin belsendilik tómendep, naryqtyń ózgerip jatqany baıqalady. Bul jóninde sarapshylarmen sóılesip, máseleni egjeı-tegjeıli zerttep kórdik.
Jasandy ósim jáne naryqtaǵy dúrbeleń áseri
Byltyr satý – satyp alý kelisimsharttaryn jasasý faktileri 2024 jylmen salystyrǵanda, 433 myńnan 448 myńǵa kóbeıgen. Biraq premıým sanattaǵy jyljymaıtyn múlikti satý boıynsha sarapshy Vıtalıı Shalaevtyń aıtýynsha, bul statıstıkanyń kóleńkeli tusy basym.
– Iá, qaǵaz júzinde ósim tirkelip otyr. Al, shyn máninde, jaǵdaı basqasha. Eń kóp kelisimshart 2025 jyldyń jeltoqsanynda jasaldy. 53 myń baspana satylǵan. Demek, ár toǵyzynshy kelisimshart bir aıǵa kelip tur. Bul – shynaıy ósim emes, naryqtaǵy dúrbeleń, - dep túsindirdi ol.
Mundaı kúrt ósimniń sebepteri retinde maman birneshe faktordy atady. Olar – QQS engiziletini jónindegi aqparat jáne dollar baǵamynyń ósýi. Sonymen birge, naryqtaǵy jalpy belgisizdik ahýaly da áser etti. Satyp alýshylar kelesi jylǵa qalsam, qymbatqa urynyp qalamyn dep qaýiptenip, kelisimsharttardy tezirek bekitýge tyrysty.
2026 jyl: naryqtyń qysqarý kezeńi
2026 jyldyń basynda-aq naryqtyń jańa kezeńge ótkeni aıqyn boldy. Qańtar-naýryz aılarynda aıyna orta eseppen 27-28 myń kelisimshart jasaldy. Boljam boıynsha, jyl sońyna deıin shamamen 330 myń jyljymaıtyn múlik satylady. Bul 2025 jyldan 26,3%-ǵa tómen.
– Bul – naryqtaǵy azdaǵan ózgeris emes, basqa kezeńge ótýge jatady, - deıdi Vıtalıı Shalaev.
Naryq baıaýlaǵanmen, quldyrap jatqan joq
Qazirgi jaǵdaıǵa Colliers Kazakhstan-nyń aǵa keńesshisi Temirlan Muqanov ta osyndaı baǵa berdi.
– 2026 jyldyń birinshi toqsanynda kelisimsharttar sany 83 659 boldy, al bir jyl buryn bul kórsetkish 87 678 edi. Bul naryqtaǵy belsendiliktiń birqalypty baıaýlaǵanyn kórsetedi. Onyń sebepteri – baǵanyń ósýi, ıpotekalyq nesıeler qoljetimdiliginiń shektelýi jáne zańnamadaǵy ózgerister, - dep túsindirdi ol.
Sonymen qatar onyń aıtýynsha, tolyqqandy quldyraý týraly aıtý ázirge erte. Naryq, ásirese iri qalalarda áli de belsendi, alaıda ekonomıkalyq jaǵdaılarǵa baılanysty qubylyp otyrady.
Baǵa men suranys saı ma
Sarapshylardyń sózinshe, baspana quny birtindep joǵarylap, al suranys oǵan ilese almaı otyr. Almatyda jańa turǵyn úı baǵasy bir jylda 7,6%-ǵa ósse, Astanada bul kórsetkish 11,3%-ǵa kóterilgen.
– Satý – satyp alý kelisimsharttarynyń ósý qarqyny baıaýlap keledi, biraq jalpy dınamıka oń bolyp qalyp otyr. Almaty men Astanada jyljymaıtyn múlikke qatysty mámileler sany áli de joǵary, alaıda ekonomıkalyq jáne zańnamalyq jaǵdaılardyń ózgerýine baılanysty turǵyn úıdi salyp, satýmen aınalysatyn kompanııalar saq áreket ete bastady, - deıdi spıker.
Negizgi faktor – tólem qabilettiligi
Qazirgi tańda naryqqa eń qatty áser etetin nárse – satyp alýshylardyń qarjylyq jaǵdaıy. Temirlan Muqanovtyń aıtýynsha, azamattardyń satyp alý qabileti men turǵyn úıdiń qoljetimdiligi arasynda aıtarlyqtaı araqashyqtyq bar.
Onyń sózinshe, jyljymaıtyn múlik baǵasy óskenine qaramastan, 2025 jyly Almatyda turǵyn úı qoljetimdiliginiń ındeksi 6,6 jylǵa deıin tómendegen, ıaǵnı bul 2024 jylmen salystyrǵanda jaǵdaıdyń jaqsarǵanyn kórsetedi.
– Alaıda bul baspana alý tolyqqandy jeńildedi degendi bildirmeıdi. Turǵyn úı qoljetimdiliginiń artýy baǵa ósiminiń baıaýlaýyna, satyp alýshylardyń qarajatty jyldamyraq jınaı alýyna, sondaı-aq, ıpoteka rásimdeý múmkindigine baılanysty, - dedi ol.
Osylaısha, ekiushty jaǵdaı qalyptasty. Bir jaǵynan, qoljetimdilik kórsetkishteri qaǵaz júzinde jaqsaryp keledi. Ekinshi jaǵynan, baǵanyń ósýi saldarynan halyqtyń edáýir bóligine úı satyp alý qıynǵa soǵyp otyr.
Sonymen qatar, jyljymaıtyn múlik sarapshysy Vıtalıı Shalaev anaǵurlym keń aýqymdaǵy ekonomıkalyq faktorlarǵa nazar aýdarady. Onyń pikirinshe, ınflıatsııa sebebinen halyqtyń tabysy da qunsyzdanyp, kiris shyǵyndardyń ósýine ilese almaı jatyr. Sondyqtan jurt turǵyn úı satyp alý josparyn kóbine keıinge qaldyrady. Ásirese, buryn turǵyn úı naryǵynyń negizgi qozǵaýshy kúshi bolǵan orta tap úshin jyljymaıtyn múlik endi basty maqsat bolýdan qalyp barady.
Qaryz júktemesiniń artýy qysymdy odan saıyn kúsheıtip otyr. Merzimi ótken bereshek kólemi 790 mlrd teńgeden 1,07 trln teńgege deıin ósken, onyń negizgi bóligi tutynýshylyq nesıelerge tıesili. Bul áleýetti azamattardyń úı satyp alý múmkindigin tómendetip, naryqtaǵy jalpy suranysty tejeıdi.
Jańa úılerge suranys joǵary
Temirlan Muqanovtyń aıtýynsha, qazirgi tańda kóp azamat jańadan salynǵan turǵyn úılerden páter alǵysy keledi. Munyń birneshe sebebi bar. Eń aldymen, jańa ǵımarattar zamanaýı standarttarǵa saı bolǵandyqtan, qurylys barysynda sapa men qaýipsizdikke jete mán berilgen.
Sonymen qatar, tıimdi ıpotekalyq baǵdarlamalar men memlekettik qoldaý sharalary bar. Olardyń arqasynda birinshi naryqtaǵy turǵyn úılerdi satyp alý jalpy halyqqa qoljetimdi. Bul rette, ınfraqurylymnyń da mańyzy zor. Jańa aýdandar men turǵyn úı keshenderinde turý kim-kimge de jaıly ekeni anyq.
Alaıda eski páterlerge qyzyǵýshylyq múlde toqtap qalǵan joq. Ekinshi naryqqa belgili bir deńgeıde suranys bolǵanmen, birtindep tómendep keledi. Buǵan negizgi sebepter – jańa úılermen salystyrǵanda, baǵanyń joǵary belgilenýi jáne ıpotekalyq qarjylandyrý múmkindikteriniń shekteýli bolýy.
Baspana saýdasy mol tabys ákele me
Buǵan deıin jyljymaıtyn múlik kúmánsiz paıda tabatyn qural retinde qarastyrylsa, búginde jaǵdaı ózgergen.
– Buryn páterdi satyp alyp qoıyp, birazdan keıin qymbatqa satý keń taraǵan edi. Al qazir ýaqyt ótken saıyn ekinshi naryqtaǵy úılerge suranys tómendeýi múmkin, - deıdi Vıtalıı Shalaev.
Óńirlerdegi jaǵdaı: ósim turaqty
Colliers Kazakhstan kompanııasy aǵa keńesshisiniń baǵalaýynsha, aımaqtarda baǵanyń kóterilýi jalǵasyp keledi. Máselen, birinshi naryqtaǵy turǵyn úı quny jylyna eń qatty qymbattaǵan óńirler retinde Pavlodar (+26,4%), Qyzylorda (+15,3%), Shymkent (+15,2%) jáne Astanany (+14,3%) ataýǵa bolady.
Al ekinshi naryqtaǵy turǵyn úılerdiń baǵasy Aqtóbede (+18,9%), Pavlodarda (+18,8%) jáne Almatyda (+17,9%) aıtarlyqtaı qymbattaǵan. Jalǵa berý segmentinde de eleýli ózgeris baıqalady: Aqtóbede jaldaý baǵasy 40,7%-ǵa, Jezqazǵanda 18,7%-ǵa, Astanada 18,1%-ǵa ósti.
Al elimizdiń eń iri qalasynda bul sektorda ózindik erekshelikter bar. «Etajı» kompanııasynyń Almatydaǵy keńse basshysy Aleksandra Navarovanyń aıtýynsha, búginde megapolıste «jandaný» baıqalady.
– Qańtar-aqpan aılarynda saýda báseń boldy. Biraq qazir úı satyp alý maýsymy qyza bastaǵandyqtan, belsendilik artty, - dedi ol.
Sonymen qatar, onyń aıtýynsha, bıyl birinshi toqsanda suranys kólemi aıtarlyqtaı ózgergen joq. Jyl basynda menshik ıeleri QQS engiziledi degen aqparatty jeleý etip, baǵany kóterýge tyrysqanmen, páter quny naýryz aıynda byltyrǵy jeltoqsandaǵy deńgeıine qaıta oraldy.
Boljam
2026 jyly naryqqa memlekettik qoldaý sharalary aıtarlyqtaı áser etýi múmkin. Jańa ıpotekalyq baǵdarlamalardyń iske qosylýy suranysty yntalandyra alady, al nesıe berý sharttarynyń qatańdaýy, kerisinshe, maquldanatyn ótinimder sanyn azaıtýy yqtımal. Aleksandra Navarovanyń aıtýynsha, naryqta mundaı shekteýler buryn da bolǵan.
– Tipti, on ótinimniń tek bireýi ǵana maquldanatyn kezeńder boldy, - dep atap ótti ol.
Sarapshy negizgi syn-qaterlerdiń biri retinde ulttyq valıýtanyń álsireý múmkindigin de ataıdy. Onyń baǵalaýynsha, dollar baǵamy 500 teńgeden joǵary ósse, bul naryqtyń toqyraýyna jáne jyljymaıtyn múlik baǵasynyń odan ári qymbattaýyna ákelýi yqtımal.
Al Vıtalıı Shalaev ózgeristerdiń birneshe stsenarııin qarastyrady. Negizgi joramalǵa toqtalsaq, kelisimsharttar sanynyń azaıýy, baǵaǵa qysymnyń kúsheıýi, úı ótpeýi saldarynan saýdada básekeniń artýy boljanyp otyr.
Biraq ekonomıka turaqtansa, jaǵdaı basqasha órbýi de múmkin. Onda naryq birtindep qalpyna kelýi yqtımal. Shalaevtyń baǵalaýynsha, jyl sońynda satý – satyp alý kelisimsharttarynyń sany shamamen 330 myńǵa jetýi múmkin.
Temirlan Muqanov ta osyndaı pikirde. Onyń aıtýynsha, naryq turaqtansa, shamamen 330 myń páter satylady degen boljam aqylǵa qonymdy.
– Jalpy elde úı satyp alý kórsetkishi tómendese de, Almaty men Astana sııaqty iri qalalarda baspana saýdasy belsendi jalǵasady. Óıtkeni, bul shaharlarda ınfraqurylymnyń damýyna jáne jańa turǵyn úı keshenderine degen turaqty suranys bar, - dedi ol.
Sonymen qatar sarapshy birqatar faktor naryqty tejeýdi jalǵastyratynyn atap ótti.
– 2026 jyly baǵanyń qatty qymbattamaı, qalypty túrde ósýi jáne turǵyn úıdiń shekteýli qoljetimdiligi azamattardyń úı alýǵa degen yntasyn arttyrady. Alaıda halyqtyń tabysy naryqqa saı bolmaýy jáne ıpotekalyq nesıe alý qıyndaýy sııaqty faktorlardyń áserinen kelisimsharttardyń jalpy sany burynǵydan tómen bolady, - dep qorytyndylady Muqanov.
Baspanany qaı ýaqytta alǵan durys
Aleksandra Navarovanyń pikirinshe, úı alýǵa eń qolaıly mezgil – jyldyń basy.
– Qańtar-aqpan aılarynda, ádette, naryq tynysh bolady. Sondyqtan saýdalasý ońaıǵa soǵady. Alaıda eń yńǵaıly ýaqytty tosý árdaıym tıimdi bola bermeıdi. Óıtkeni, tosyp otyrǵanda, baǵa jáne valıýta baǵamy ósip ketýi yqtıal, - dedi ol.
Qorytyndy
Qazaqstandaǵy turǵyn úı naryǵy qyzý saýdadan bir qalypty satylymǵa ulasyp keledi. Satý – satyp alý kelisimsharttarynyń sany azaıǵan. Al azamattar úı alǵanda, birneshe faktorǵa baılanysty oılanyp-tolǵanyp, asyqpaı tańdaıtyn bolǵan. Munyń bári baspana satýshylardyń arasyndaǵy básekeni kúsheıtip jatyr. Sarapshylardyń kózqarasynsha, endi negizgi resýrs – baspananyń kólemi emes, tóleýge qabiletti azamattardyń suranysy. Naryq qatysýshylary aldaǵy birneshe jylda osy úshin kúrespek.
