Dekrettegi ákeler: zań ne deıdi, jumys berýshi ne isteıdi
QARAǴANDY. KAZINFORM – Qazaqstanda bala kútimi boıynsha demalys resmı túrde tek analarǵa ǵana emes, ákelerge de teń dárejede qarastyrylǵan. Soǵan qaramastan, is júzinde er azamattar jumys berýshilerdiń qarsylyǵyna, qoǵamdyq stereotıpterge jáne túrli qysymǵa jıi ushyraıdy. Qaraǵandy oblysy boıynsha Memlekettik eńbek ınspektsııasy komıtetiniń departamenti bul quqyqtyń qalaı júzege asyrylatynyn jáne zań buzylǵan jaǵdaıda qandaı sharalar qabyldanatynyn túsindirdi.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Eńbek kodeksiniń 87-babyna sáıkes, úsh jasqa deıingi bala kútimi boıynsha demalysty ana ǵana emes, áke nemese balaǵa naqty kútim jasap otyrǵan kez kelgen otbasy múshesi rásimdeı alady. Zańnamada jynystyq belgige qatysty eshqandaı shekteý qarastyrylmaǵan.
Eńbek ınspektsııasy ókilderiniń aıtýynsha, barlyq qajetti qujattar usynylǵan jaǵdaıda jumys berýshi demalysty rásimdeýge mindetti.
– Bala kútimi boıynsha demalys balaǵa naqty kútim jasaıtyn kez kelgen otbasy múshesine, onyń ishinde ákesine de beriledi. Zańda jynystyq belgi boıynsha shekteýler joq. Qyzmetker ótinish berip, tıisti qujattardy usynǵan jaǵdaıda jumys berýshi mindetti túrde buıryq shyǵarady, - dep naqtylady vedomstvo.
Soǵan qaramastan, bul quqyqty paıdalanatyn erler sany ázirge kóp emes. Kóp jaǵdaıda olar keńes alýǵa tek qıyndyqtarǵa tap bolǵannan keıin ǵana júginedi.
Bas tartý men jumystan shyǵarý: zań buzýshylyq qaı jerde bastalady
Eńbek ınspektsııasynyń málimetinshe, mundaı quqyq buzýshylyqtar álbette tirkelgen. Olardyń qatarynda demalys berýden negizsiz bas tartý ǵana emes, sondaı-aq osy quqyqty paıdalanǵan qyzmetkerlerdi jumystan shyǵarý jaǵdaılary da bar.
– Bala kútimi boıynsha demalys berýden zańsyz bas tartý faktileri, sondaı-aq osy quqyqty paıdalanǵan qyzmetkerlerdi jumystan shyǵarý jaǵdaılary kezdesedi. Mundaı áreketter eńbek zańnamasyn buzý bolyp sanalady. Shaǵym túsken jaǵdaıda tekseris júrgizilip, tıisti sharalar qabyldanady, – dep habarlady departamentte.
Mamandar atap ótkendeı, zańdy negizder bolǵan jaǵdaıda jumys berýshiniń bas tartýǵa quqyǵy joq – demalys qyzmetkerdiń jazbasha ótinishi negizinde rásimdeledi.
«Erler dekretin» rásimdeý tártibi
Bul rásim kúrdeli emes jáne jalpyǵa birdeı tártip boıynsha júrgiziledi:
• jazbasha ótinish;
• balanyń týý týraly kýáligi;
• qajet bolǵan jaǵdaıda – ananyń bul demalysty paıdalanbaıtyny týraly jumys ornynan anyqtama.
Osy qujattar tapsyrylǵannan keıin jumys berýshi tıisti buıryq shyǵarýǵa mindetti.
Kemsitýshilikke jol joq
Eńbek kodeksiniń 6-babyna sáıkes, eńbek quqyqtaryn júzege asyrý barysynda jynysqa baılanysty kez kelgen shekteýlerge qatań tyıym salynady.
– Bala kútimi boıynsha demalysty paıdalanýǵa baılanysty qysym kórsetý, qyzmetin tómendetý nemese jumystan shyǵarý zańsyz bolyp tabylady jáne olardy zań aıasynda daýlap, qorǵaýǵa bolady, – dep atap ótti mamandar.
Quqyqtary buzyldy dep eseptegen qyzmetker kelisý komıssııasyna, sotqa júginýge nemese eńbek ınspektsııasyna, onyń ishinde E-Otinish platformasy arqyly shaǵym túsirýge quqyly.
Tekserý nátıjesinde jumys berýshige zań buzýshylyqtardy joıý týraly nusqama berilýi, bereshekterdi óteý mindettelýi múmkin. Keı jaǵdaılarda kásiporyn qyzmetin ýaqytsha toqtatý sharalary da qoldanylýy yqtımal. Sonymen qatar ákimshilik jaýapkershilik qarastyrylǵan. Tıisti sheshim tekseris aıaqtalǵannan keıin 15 kúntizbelik kún ishinde qabyldanady.
Jeke tájirıbe: «qoǵam áli tolyq daıyn emes»
Qaraǵandy turǵyny Rýslan bala kútimi boıynsha demalysqa shyqqanyn aıtyp, bul sheshimniń ońaı qabyldanbaǵanyn jetkizdi.
– Bizdiń qoǵam «dekrettegi er adam» uǵymyn áli tolyq qabyldaı qoıǵan joq. Basshylyq meni demalysqa ońaılyqpen jibergen joq. Onyń ústine, shynymen balaǵa kútim jasap júrgen-júrmegenimdi ara-tura tekserip otyrady. Biz mundaı sheshimdi jubaıymnyń tabysy joǵary bolǵandyqtan qabyldadyq. Sebebi dál qazir otbasymyz úshin bul ekonomıkalyq turǵydan tıimdi boldy, – deıdi ol.
Jańa normalar: ákelerdiń dekreti eńbek ótiline engiziledi
Bul rette zańnamalyq deńgeıde qyzmetkerlerdiń quqyqtaryn keńeıtý baǵytyndaǵy jumys jalǵasyp jatyr. Májilis depýtattary eńbek zańnamasyn jáne eńbekti qorǵaý júıesin jetildirýge baǵyttalǵan zań jobasyn ekinshi oqylymda qabyldady.
Depýtat Erlan Saırovtyń aıtýynsha, qujat qyzmetkerlerdiń quqyqtaryn qorǵaýdy kúsheıtip, qosymsha kepildikterdi engizýdi kózdeıdi.
– Bul zań jobasy eńbekti qorǵaý júıesiniń tıimdiligin arttyrýǵa jáne qyzmetkerlerdiń quqyqtaryn jan-jaqty qorǵaýǵa baǵyttalǵan. Onda ýákiletti organdardyń ókilettikterin keńeıtý de, qyzmetkerler úshin qosymsha áleýmettik kepildikter qarastyrý da kózdelgen, – dedi ol.
Mańyzdy jańashyldyqtardyń biri – jumys istemeıtin ákeniń kishkentaı balaǵa kútim jasaǵan kezeńin zeınetaqy taǵaıyndaý kezinde eńbek ótiline qosý. Bul norma Konstıtýtsııalyq sot ustanymyn iske asyryp, áleýmettik salada analar men ákelerdiń quqyqtaryn teńestirýge baǵyttalǵan.
Sarapshylardyń baǵalaýynsha, bala kútimi boıynsha demalysqa shyǵatyn erler sany birtindep ósip keledi. Bul úrdis quqyqtyq saýattylyqtyń artýymen qatar, otbasyndaǵy rólder men jaýapkershilikti qaıta qaraý mádenıetiniń qalyptasýymen tyǵyz baılanysty.
