BABALAR SÓZІ: Qazyǵurttyń basynda keme qalǵan...

ASTANA. QazAqparat - «QazAqparat» halyqaralyq aqparattyq agenttigi Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń 2015 jyly Qazaq handyǵy qurylýynyń 550 jyldyǵyn ótkizý týraly bastamasyna oraı «Qazaq handyǵyna 550 jyl» atty arnaıy jobany iske qosty. Bul joba aıasynda «Babalar sózi», «Qazaq handary», «Ejelgi qalalar tarıhy», «Halyq qazynasy» qatarly jańa aıdarlar ashyldy.

BABALAR SÓZІ: Qazyǵurttyń basynda keme qalǵan...

«Babalar sózi» aıdary negizine «Mádenı mura» baǵdarlamasy aıasynda shyqqan 100 tomdyq aýyz ádebıetiniń jyr-tolǵaýlary, qıssa-dastandar, sóz ustaǵan sheshender men bılerimizden qalǵan naqyldar, tarıhı jádigerler alyndy. «Qazaq handary» aıdarynda tarıhymyzda eline qorǵan bolǵan handardyń ómiri týraly derekter beriledi. Al «Ejelgi qalalar tarıhy» aıdaryna qazaq dalasyndaǵy órkenıettiń ordasy bolǵan kóne qalalardyń tarıhy týraly jazbalar jarııalanady. «Halyq qazynasy» aıdary boıynsha, Qazaqstandaǵy tarıhı, mádenı eskertkishter, qazaq halqynyń salt-dástúrleri, qolóner, qarý-jaraqtary týraly maǵlumattar berilmek. Joba materıaldary qazaq tilinde (qazaqsha jáne tóte jazýmen) agenttik saıtynda jarııalanady.

***

Halyq arasynda Qazyǵurt taýy haqynda burynnan qalǵan ańyz bar. Qart adamdardyń aıtýlaryna qaraǵanda, qudaı basta jerdi, kókti jaratqanda, Qazyǵurt taýy da birge jaralǵan.

Ózi alasa taý bolsa da, jer júzindegi taýlardyń qasıettisi. Іlgeride jer júzin topan sýy basyp ket

Qazyǵurt taýy aman qalǵan eken. Qazyǵurt taýynyń basynda, kúnbatys jaǵynda azyraq tegis jer bar. Ol jer Nuq paıǵambardyń kemesiniń orny deıdi.

Qazyǵurttyń basynda bir úńgir bolsa kerek. Ol úńgirdiń ústine aǵash shanshyp qoıǵan Qazyǵurt atanyń molasy deıdi eken. Basqa jerlerdi bult bassa da, Qazyǵurttyń basyn bult shalmaıdy eken. Egerde Qazyǵurttyń basyna bult shógip, kórinbeı qalsa, qarııalar Qazyǵurt qarasyn kıdi dep, qatyndar kúlparasyn kıedi eken. Sol ýaqytynda jurttyń bári daladaǵy nárselerin úıge qoıady eken, Qazyǵurttyń basyn japqan bult jaýmaı ketpes dep, qazaqtardyń burynǵy zamandaǵy aqyndary Nuq paıǵambardyń kemesinen qalǵan janýarlar týraly mynany aıtady eken:

Qazyǵurttyń basynda keme qalǵan,

Ol «áýlıe» bolmasa, nege qalǵan?

Jetim bota ústinde jatyp qalyp,

Oısylqara janýar sodan qalǵan.

Qazyǵurttyń basynda keme qalǵan,

Ol «áýlıe» bolmasa, nege qalǵan?

Qyrshańqy taı ústinde jatyp qalyp,

Qambar ata janýar sodan qalǵan.

Qazyǵurttyń basynda keme qalǵan,

Ol «áýlıe» bolmasa, nege qalǵan?

Tyshqaq tana ústinde jatyp qalyp,

Zeńgibaba janýar sodan qalǵan.

Qazyǵurttyń basynda keme qalǵan,

Ol «áýlıe» bolmasa, nege qalǵan?

Qotyr toqty ústinde jatyp qalyp,

Shopan ata janýar sodan qalǵan.

Osyndaı yrymmen túrli janýarlardyń atyn keltiredi eken.

Qazyǵurttyń basynda kóp «áýlıe»,

Minseń attaı jeledi aıyr túıe,-

degen maqaldar da bar. Qazyǵurttyń basy túıeniń órkeshine uqsaǵan. Onyń sebebi: basqa taýlardyń bárin topan sýy basyp ketkende, Qazyǵurtty sý baspaǵan soń, basqa taýlar namys qylyp Qazyǵurtpen urysamyz dep, jıylysyp kelgen eken.