Azıadaǵa daıyndyq qalaı?

Қazaқstan TMD elderiniң ishinde қysқy Azııa oıyndaryn birinshi bolyp қabyldaıtyndyқtan, memleket el өmirindegi maңyzdy sharanyң respýblıkamyzdyң ғana emes, құrlyқ sportynyң tarıhynan oıyp tұryp oryn alýy үshin baryn salýda. Ol үshin қazynadan Azıadaғa қajetti sport nysandaryn salýғa, қoldanystaғylaryn jaңғyrtýғa қomaқty қarjy қarastyrylғan. Premer-Mınıstr Kәrim Mәsimov tөraғalyқ jasaıtyn ұıymdastyrý komıteti құrylyp, jarysқa daıyndyқ mәseleleri jıi-jıi pysyқtalyp jatyr. Bұdan bөlek Týrızm jәne sport mınıstrliginiң janynan қysқy azııalyқ oıyndar dırektsııasy құryldy, onyң Almaty қalasynda fılıaly, sondaı-aқ Almaty men Astana әkimdikteriniң janynan dırektsııalary ұıymdastyryldy. Sonymen birge Almaty әkimdigi Azıadany өtkizý jөnindegi қosymsha ұıymdastyrý komıtetin de құryp otyr. Osynyң barlyғy қazaқ jerinde tұңғysh ret өtetin қysқy Azııa oıyndaryna Үkimet tarapynan zor kөңil bөlinip jatқanynyң aıғaғy. Bұl bir. Ekinshiden, құrlyқtaғy mұndaı aıtýly sport jarysynyң Қazaқstanda өtetindigin bizdiң memlekettiң tәýelsizdik jyldarynda saıasatta, ekonomıkada, sportta қol jetkizgen joғary nәtıjeleriniң moıyndalғany retinde қabyldaғan jөn. Bұlaı deıtin sebebimiz ? 1986 jyldan beri өtkizilip kele jatқan bұl jarysty osyғan deıin Azııa құrlyғynda ekonomıkasy қýatty, қysқy sport tүrleri қarқyndy damyғan Japonııa, Қytaı jәne Oңtүstik Koreıa elderi ғana ұıymdastyryp keldi. Endi olardyң қataryn Қazaқstan tolyқtyrғaly otyr. Bұl bizdiң memlekettiң jalpy dүnıe jүzindegi, onyң ishinde Azııa құrlyғyndaғy maңyzy men rөlin odan әri arttyryp, oғan қosa elimizdegi қysқy sport tүrleriniң қarқyndy damýyna tyң serpin berýi tıis. Olaı bolsa, aldaғy Azıada elimizge өzin taғy bir қyrynan tanytý үshin tamasha mүmkindik berip otyr. Ol mүmkindikti ýystan shyғaryp almas үshin bizge birқatar maңyzdy mәselelerdi sheshý қajet. Aldymen, Azıadany өtkizýge қajetti sport nysandarynyң құrylysyn zaman talabyna saı sapaly etip salyp, der kezinde aıaқtaý, қoldanystaғylaryn jaқsylap jaңғyrtý mindeti tұr. Este bolsa, 2011 jylғy Azııadany Almatyda өtkizý jөnindegi sheshim 2006 jylғy қaңtardyң 5-inde Kýveıtte қabyldanғan bolatyn. Odan keıin 2007 jylғy қazannyң 29-ynda Makaoda өtken Azııa olımpıadalyқ keңesiniң 51- sessııasynda osy ұıymnyң atқarýshy komıtetiniң mүsheleri Azıadany Almatymen қosa Astanada өtkizý týraly Қazaқstan tarapynyң өtinishin қanaғattandyrdy. Sөıtip, Azıadanyң elimizdiң eki қalasynda қatar өtetinine baılanysty jarysқa қajetti sporttyқ nysandardyң tizimi birқatar өzgeristerge ұshyrady. Týrızm jәne sport mınıstri Temirhan Dosmұhambetovtyң pikirinshe, Azıada geografııasynyң keңeıtilýi Қazaқstannyң ony өtkizýge arnalғan shyғyndaryn aıtarlyқtaı қysқartýғa mүmkindik beredi. Қysқasy, mұndaı nұsқa, ıaғnı jarysty elimizdiң eki birdeı қalasynda өtkizý týraly sheshim Қazaқstanғa ekonomıkalyқ jaғynan tıimdi bolmaқ. Өıtkeni Azıadany alғashynda Almatyda өtkizý týraly sheshim қabyldanғanda Astanada 30 myң adamғa arnalғan jabyқ fýtbol stadıonynynyң, 10 myң adamғa arnalғan jabyқ mұz aıdyny stadıonynyң құrylysy bastalyp қoıғan edi. Bұdan bөlek elorda jobasynda hokkeı oıyndary өtetin mұz aıdynynyң құrylysyn salý tұrғan bolatyn. Bұl joba da қazir jүzege asyrylýda. Azıadaғa қajetti mұndaı sporttyқ nysandardy Almatyda salý bıýdjetke biraz salmaқ tүsiretindikten, Үkimet osyndaı қadamғa bardy. Sөıtip, mәsele oң sheshilgendikten, mұndaı nysandardy Almatyda tұrғyzýdyң қajettiligi өzinen-өzi kүn tәrtibinen tүsip қaldy. Azıadany joғary deңgeıde өtkizý үshin қazirgi taңda Almatydaғy Balýan Sholaқ atyndaғy sport jәne mәdenıet saraıy, «Medeý» mұz aıdyny, «Shymbұlaқ» taý-shaңғysy kesheni, sondaı-aқ Astanadaғy «Қazaқstan» sport saraıy kүrdeli jөndeýden өtkizilip jatyr. Almatyda bıiktigi 90 jәne 120 metrlik shaңғymen tұғyrdan sekiretin keshenderdiң, olımpıadalyқ қalashyқtyң құrylysy, Almaty oblysynyң aýmaғynda bıatlon stadıonynyң, shaңғy stadıonynyң, elordada taғy bir olımpıadalyқ қalashyқtyң құrylysy salynýda. Әlemdi қos bүıirinen қysқan қarjy daғdarysy Қazaқstanғa da tizesin batyryp jatқan қazirgi kezeңde «қarjy tapshylyғyna baılanysty Azıadaғa arnalғan nysandar құrylysynyң taғdyry қalaı bolar eken?» degen saýal talaıdyң kөңilinde jүrgeni belgili. Birden aıtaıyқ, sport jankүıerleriniң bұғan alaңdamaýlaryna bolady. Týrızm jәne sport mınıstrliginiң jaқynda өtken alқasynda Үkimet basshysy K. Mәsimov Azııa oıyndaryna қazynadan қarastyrylғan қarjy tolyқ bөlinetinin, Azıadamen baılanysty mәseleler қandaı da bir tүzetýlerge ұshyramaıtynyn mәlimdedi. Demek, Azıadaғa jaýapty құzyrly organdardyң endigi mindeti oıynғa қajetti nysandardy saқadaı saı etip daıyndaýғa jәne jarysty joғary deңgeıde ұıymdastyrýғa kelip tirelip tұr. Bұl үshin resýrs jetkilikti, ýaқyt bar. Endi jarystyң baғdarlamasy jaıly. Baғdarlama boıynsha konkımen jүgirý sporty, mәnerlep syrғanaý, shaıbaly hokkeı, shaңғy,, bıatlon, short-trek, taý shaңғysy, shaңғymen tұғyrdan sekirý, frıstaıl, dopty hokkeı (bendı), қysқy sporttyқ baғdarlaý syndy sporttyң 11 tүrinen jarystar өtkizý josparlanyp otyr. Dopty hokkeı jәne қysқy sporttyқ baғdarlaý syndy sport tүrlerinen jarystar olarғa tөrt eldiң komandalary қatysý týraly өtinish bergen jaғdaıda ғana өtkiziledi. Sporttyң eki tүrinen, atap aıtқanda konkımen jүgirýden, erler arasyndaғy dopty hokkeıden jarystar Astanada өtedi. Azıadada sporttyң 11 tүrinen barlyғy 59 medal jıyntyғy sarapқa salynady. Jarysқa Azııanyң 40-tan astam memleketinen 3 myңғa jýyқ sportshy қatysady, sondaı-aқ joғary laýazymdy қonaқtar, Azııa elderiniң basshylary, Halyқaralyқ olımpıada komıtetiniң, Azııa olımpıadalyқ keңesiniң jәne halyқaralyқ federatsııalardyң basshylary keledi dep kүtilýde. VII қysқy Azııa oıyndarynyң saltanatty ashylý rәsimi 2011-inshi jylғy қaңtardyң 30-ynda, ıaғnı jeksenbi kүni Astanadaғy Қajymұқan atyndaғy jabyқ fýtbol stadıonynda bolady. Al jabylý saltanaty jәne týdy berý rәsimi 2011 jylғy aқpannyң 6-ynda Almatydaғy «Medeý» mұz aıdynynda өtedi. Osy arada қysқy Azııa oıyndarynyң tarıhy jaıly birer sөz. Қysқy Azıada alғash ret 1986 jyly Japonııanyң Sapporo қalasynda өtkizilgen bolatyn. Oғan құrlyқtaғy jeti eldiң komandasy қatysty. Birinshi қysқy Azıadanyң baғdarlamasyna sporttyң jeti tүri engizilip, onda baқandaı 29 altyn medaldi jeңip alғan jarys қojaıyndary beıresmı jalpykomandalyқ esepte birinshi oryndy ıemdendi. Jyl өtken saıyn jarystyң baғdarlamasy keңeıtilip jatқanyna қaramastan, bұl rekord әli bұzylғan joқ. Ekinshi қysқy Azıada 1990 jyly taғy da Sapporo қalasynda boldy. Onda қysқy sporttyң 10 tүrinnen medaldar sarapқa salynyp, bұl joly japon sportshylary komandalyқ esepte eshkimge des bergen joқ. Үshinshisi, 1996 jyly Қytaıdyң Harbın қalasynda өtti. Қazaқstan derbes memleket retinde қysқy Azııada oıyndaryna tұңғysh ret osy jyly қatysty. Onda jerlesterimizdiң debıýti tamasha bolyp, bizdiң құrama beıresmı jalpykomandalyқ esepte қytaı sportshylarynan keıin ekinshi oryn aldy. 1999 jyly Oңtүstik Koreıanyң Kangvon provıntsııasynda өtken tөrtinshi Azıadada Қazaқstan Қytaı jәne Oңtүstik Koreıadan keıin үshinshi orynғa taban tiredi. Besinshi қysқy Azııa oıyndary 2003 jyly Japonııanyң Aomorrı қalasynda boldy. Mұnda jarys қojaıyndary birinshi oryn alyp, bizdiң komanda қytaı jәne koreı sportshylaryn aldyғa jiberip tөrtinshi satyғa taban tiredi. Bұl oıynda Қazaқstan құramasy 7 altyn, 7 kүmis jәne 6 қola medaldi қanjyғalaryna baılady. Altynshysy, 2007 jyly Қytaıdyң Changchýn қalasynda өtti. Onda jerlesterimiz 6 altyn, 6 kүmis jәne 6 қola, jıyntyғy 18 medalmen Қytaı, Japonııa jәne Oңtүstik Koreıany aldyғa jiberip, jalpy komandalyқ tөrtinshi orynnan kөrindi. Endigi kezek bizge kelip otyr. Atap өterligi, aldaғy Azıadada Қazaқstan құramasy beıresmı jalpykomandalyқ esepte birinshi oryndy alýdy kөzdep otyr. Bұl mejeden kөriný үshin bizdiң komanda eң kemi 20 altyn medal jeңip alýғa tıis. Bұl әrıne oңaı oryndalatyn mindet emes. Өıtkeni Azıadanyң tarıhyna үңilsek, Қytaı, Japonııa, Oңtүstik Koreıa elderi soңғy jyldary jalpy kәsibı sportty, onyң ishinde қysқy sport tүrlerin damytýғa aıryқsha kөңil bөlip keledi. Azııada ғana emes, әlemde bұl eldiң sportshylarymen sanasatyn elderdiң қatary өsip keledi. Bizdiң komanda osyғan deıin Azıadaғa tөrt mәrte қatysyp, onyң bireýinde ғana beıresmı jalpy komandalyқ esepte ekinshi oryn alғan, endi birinde үshinshi, қalғandarynda tөrtinshi oryndy mise tұtty. Osylardy eskersek, aldaғy Azıadada birinshi oryn үshin taıtalasý әrıne қıynғa soғady. «Үmitsiz shaıtan ғana» demekshi, jarys өz elimizde өtetindikten, bizdiң sportshylar senimdi aқtaý үshin baryn salady degen senimdemiz. Bұl rette shaңғymen jarysatyn қyz-jigitterimizge artylar үmit zor. Bұl sporttyң tүrinen 12 medal sarapқa salynady. Sonymen қatar, shaıbaly hokkeıden erler jәne әıelder құramasy da altyn jүlde alýdan үmitker. Bıatlonnan, shaңғymen tұғyrdan sekirýden bizdiң құrama jaқsy nәtıjelerge қol jetkizýi tıis. Sөz soңynda aıtarymyz, Azıadany өtkizý arқyly keıbir elder қysқy olımpıadalyқ oıyndardy ұıymdastyrýғa үmitker bolyp, tipti sondaı құқyқty jeңip te aldy. Sonyң biri irgedegi Қytaı. Olaı bolsa Қazaқstanda өtetin aldaғy Azıada keleshekte қysқy olımpıada oıyndarynyң birin bizdiң elde ұıymdastyrý құқyғyn jeңip alýғa negiz қalaıdy degen senimdemiz.