Ataq álde abyroı: Pedagogter medaldi nege satyp alady
AQTÓBE. KAZINFORM – Qazaqstanda muǵalimderge ǵana emes, kez kelgen sala qyzmetkerine arnalǵan medal bar. Arnaıy portal jarnama jasap, suranysqa saı daıyndap ta beredi. Baǵa da sol suranysqa qaraı ózgerip otyrady. Al ony kimder tapsyryspen aldyrady? Medal alǵannyń bári ataqqumar ma, álde eńbek elenbeı, óz-ózin jubatý ma? Kazinform Májiliste jyldar boıy kóterilgen taqyrypty saralady.
Medal — sývenır
Qazaqstanda memlekettik medal QR Prezıdentiniń Jarlyǵymen beriledi. Ol úshin memlekettik mekemeler, ákimdikter, mınıstrlikter aldyn ala derekterdi jınap, qyzmetkerdiń eńbek joly men jetistikterin saralaıdy.
Odan keıingi orynda vedomstvolyq medal tur. ıAǵnı mınıstrlikter óz salasynyń úzdikterin iriktep, yntalandyrady. Bul qatarda qazir túrli qoǵamdyq uıym men qordyń marapaty tur.
Parlament Májilisinde jıi kóteriletin daýly suraqtyń kóbi osy tusta týyndaıdy. Bıyl depýtat Maqsat Tolyqbaı «Ult ustazy», «Alash ustazy», tipti «Ǵasyr ustazy» medaldary satylatynyn aıtyp, ataqqumarlyq dertin qozǵady.
— Marapat pen ataq bazarda satylatyn sývenır sııaqty, — dedi ol.
Iá, bul sózdiń týra maǵynasynda jany bar. Elimizde metaldan sývenır jasap beretin kásiporyndar bar. Dızaınyn da jasaıdy, qalaǵanyńyzdy jazyp beredi.
Birinde quny — 5 000 teńge. Salmaǵy 55 gr bolatyn medaldiń avtorlyq quqyǵy qorǵalǵan.
«Qurmetti ustaz» medalin 3 500 teńgege de satyp alýǵa bolady. Taǵy bir ınternet dúkende medaldi kýáligimen qosa satady. Munda «Jomart júrek», «Asyl ana», «Úzdik pedagog» jáne túrli merekelik medaldi 1 800 teńgege baǵalaǵan. Kýáligimen qosa alsa baǵasy 2 500 teńge jáne odan joǵary.
Dál osyny tapsyryspen aldyratyn qoǵamdyq uıym men qorlar mórin basyp, tarata beredi. Buǵan elde esh tyıym salynbaǵan, sebebi aqyly bolǵanymen, salmaǵy, quny joq. Jurt aldynda atap shaqyrǵanymen, kópshilik qoshemet bildirgenimen, esh jer esepke almaıdy.
Kásipodaq ta medal beredi. Kimge?
Elimizde Kásipodaqtar federatsııasy jumys istep keledi. Ár sala qamtylǵan, ár aımaqta fılıaldary bar. Resmı saıttaǵy derekke súıensek, uıymǵa múshe azamattardyń sany 1,5 mıllıonnan asady. Qurylymy bastaýysh kásipodaq uıymdarynan bastap, salalyq kásipodaqtar men aýmaqtyq birlestikterge deıin tarmaqtalǵan.
Bilim salasynda kásipodaq jumysy oblystyq jáne qalalyq deńgeıde uıymdastyrylǵan. Mysaly, Aqtóbe oblystyq bilim jáne ǵylym qyzmetkerleri kásipodaǵynda 33 myńnan astam múshe bar.
Oblystyq uıym tóraǵasy Raýshan Serikovanyń aıtýynsha, kásipodaq músheleri úshin shıpajaıǵa joldama berý, tarıhı-tanymdyq saıahat uıymdastyrý, sondaı-aq qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan kezde materıaldyq kómek kórsetý qarastyrylǵan. Bul qoldaýlar barlyq adamǵa bir mezette emes, belgilengen tártip pen kezek negizinde júzege asyrylady.
— Aqtóbe oblystyq bilim jáne ǵylym qyzmetkerleri kásipodaǵy uıymynyń negizgi maqsaty — áleýmettik áriptestikti damytý, eńbek quqyqtaryn qorǵaý, qyzmetkerlerdiń bilimin jetildirý, genderlik saıasatty qamtamasyz etý jáne múshelerin áleýmettik turǵyda qoldaý. Oblystaǵy bilim jáne ǵylym salasynda 618 bastaýysh kásipodaq uıymy bar. Árqaısysynda tóraǵa saılanǵan. Mektepterde bul — qoǵamdyq negizde atqarylatyn jumys. Marapat máselesine kelsek, Aqtóbe oblystyq bilim jáne ǵylym qyzmetkerleri kásipodaq uıymynyń Jarǵysynda kásipodaq múshelerin erekshe belgilermen marapattaý týraly usynystar engizý tártibi qarastyrylǵan. Sonymen qatar oblystyq bilim basqarmasy men kásipodaq uıymy arasynda 2024–2026 jyldarǵa arnalǵan kelisim bar. Áleýmettik áriptestik týraly kelisimniń 7-taraýynyń 6-tarmaqshasynda azamattyq qyzmetshiler men ózge de qyzmetkerlerdi yntalandyrý tetikteri belgilengen. Ózderi nemese oqýshylary oblystyq, respýblıkalyq, halyqaralyq deńgeıde jetistikke jetken kásipodaq múshelerine alǵys hat, syıaqy, saýyqtyrý oryndaryna joldama berilip, tarıhı-tanymdyq oryndarǵa saıahat uıymdastyrylady. Qajet bolǵan jaǵdaıda oblystyq bilim basqarmasymen birlesip oblys ákimine de usynystar joldaımyz. Medal barlyq muǵalimderge berilmeıdi. Tek jetistikke jetken kásipodaq tóraǵalary men komıtet músheleri «Kásipodaqqa sińirgen eńbegi úshin» kúmis belgisin, «Kásipodaqqa sińirgen aıryqsha eńbegi úshin» altyn belgisin ala alady. Olar qyzmette 7–10 jyl jumys isteýi tıis. Al «Áleýmettik áriptestikke sińirgen eńbegi úshin» medali bilim berý uıymdarynyń basshylaryna, ıaǵnı áleýmettik áriptesterge arnalǵan. «Kásipodaq ardageri» medali kásipodaqta uzaq jyldar boıy eńbek etken azamattarǵa tabystalady, — dedi oblystyq bilim jáne ǵylym qyzmetkerleri kásipodaq uıymynyń tóraǵasy Raýshan Serikova.
Medalmen qosa qosa tarıhı-tanymdyq saıahattarǵa joldama, keıde syıaqy beriledi. Eńbek ótili men eńbegi eskeriledi. Kásipodaq vedomstvolyq marapattarǵa da usynys beredi, alaıda olardyń barlyǵy birdeı maquldana bermeıdi.
— Medal ońdy-soldy taratylmaıdy. Marapattaý máselesi tek ótinish túsken jaǵdaıda ǵana qaralady. Bul rette eńbek ótili men qol jetkizgen jetistikteri jan-jaqty saraptalady. Kásipodaq múshelerimen kezdesýde syrttan satyp alǵan medaldardyń eshqandaı quny joq ekenin arnaıy túsindirip kelemiz. Sonyń nátıjesinde sońǵy bes-alty jylda bul másele múlde kóterilgen joq. Attestatsııa barysynda da medaldyń eshqandaı artyqshylyq bermeıtinin ashyq aıtamyz, — dedi kásipodaq tóraǵasy.
Sińirgen eńbegim bar, sol úshin de bardym — Nurbatıs Tobaǵabylova
Til mamany, oblystyq qoǵamdyq keńestiń sarapshysy Nurbatıs Tobaǵabylova «Qoǵam qaıratkeri» medalin alǵan. Bul — qoǵamdyq qor bergen marapat.
Habarlandyrýdy áleýmettik jeliden kórdi, qujattaryn tapsyryp, Astanada ótken marapattaý rásimine qatysty. Medal bar, biraq ony taqqysy kelmeıdi.
— Astanada «Bilim órkenıeti» ortalyǵy ashylyp, áleýmettik jeli arqyly habarlandyrý berdi. «Qoǵam qaıratkeri» ataǵyna laıyqty adamdar qujatyn tapsyrsyn, qaraımyz» degen maǵynada habarlama. Bul týraly biraz adamnan suradym, ákimdikten de habaryn bildim. Mınıstrlikten bolar degen oı túıdim. Sebebi men jas kezimnen, 15 jasymda kolledjge túskennen bastap qoǵamdyq jumyspen aınalysyp júrgen adammyn. Biraq kóp adam ol marapat týraly bile qoımady. Mán bermeı, júre berdim. Keıin adamdar «sen nege qujatyńdy jibermeısiń, anyqtap qarar, jaramasa qaıtaryp jiberer» dep aıtty. Qujattardyń kóshirmesin jasap, kýálandyryp, uıymǵa saldym. Aldyn ala sóılesken kezde oryndalǵan jumysqa aqy alatynyn jasyrmady. Medal, músinshe jáne kitaby bar. Baǵasy 70-80 myń teńgedeı boldy. Qymbat kórip, ardager ekenimdi aıtyp, bas tarttym. Birneshe kúnnen keıin olar habarlasyp, jeńildik jasaıtynyn, ataqqa laıyqty ekenimdi aıtty. Sodan 15-20 myń teńge tóledim. Astanadaǵy ortalyq kitaphanaǵa jınady, sahnaǵa shyǵaryp, tabystady. Sińirgen eńbegim bar, sol úshin de bardym, — dedi til janashyry, oblystyq qoǵamdyq keńestiń sarapshysy Nurbatıs Tobaǵabylova.
Stýdent shaǵynda qoǵamdyq jumystarǵa aralassa, keıin ózi oqyǵan kolledjde 10 jyl boıy stýdentterdiń kásipodaq komıtetin basqardy. Keıin til mamany óz salasyna aýysty.
Qalalyq «Qazaq tili» qoǵamynda eńbek etti.
— Kolledjde on jyl boıy lıngvıstıka kafedrasyn basqardym. Sol kezde eki ret marapat aldym. 1997 jyly «Bilim berý isiniń úzdigi» tósbelgisi jáne ákimdik syılyǵy. Odan keıin marapat bolmady. Tipti zeınetke shyqqanda qur alǵys hat berdi. Renishim boldy, qurmet kórsetpedi. Qazir jasym 70-ten asty. Oblystyq qoǵamdyq keńestiń sarapshysymyn. Eki ret múshesi boldym. Zeınetke shyqqan soń kolledjde ardagerler keńesin qurdym. Eńbegim elenip, «Aqtóbe oblysyna eńbek sińirgen» tósbelgisin aldym. Taqyryp ózekti. Biraq onyń eki ushy bar. Sondyqtan usynysymdy aıtaıyn. Mundaı uıymdar bolýy kerek. Sebebi mınıstrlik bárine birdeı kóńil bóle almaıdy, úlgermeıdi. Uıymdardy alsam, keńes quryp, oǵan mınıstrlik ókili qatysýy tıis. Úkimettik baqylaý, esep bolýy kerek. Bir jaǵy mınıstrliktiń marapaty bolmaǵan soń olqy sanaımyn. Al sińirgen eńbegimdi oılasam, durys sııaqty. Eki oı. Salaǵa shyn eńbek sińirse, alǵany durys. Adam ishteı tynyshtyq tabady. Zeınetke shyqqan soń medal joq, sirá. Al ózim «Qoǵam qaıratkeri» tósbelgisin taqpaımyn. Báribir almaǵandaı bolyp eseptelem, — dedi ol.
Dúkenge medaldi tizip qoıyp, satyp otyrǵan joqpyz — ortalyq dırektory
Áleýmettik jeli arqyly «Bilim Orkeniti» ulttyq ınnovatsııalyq ǵylymı-zertteý ortalyǵy basshysynyń telefon nómirin taýyp, baılanysqa shyqtyq.
Ortalyq dırektory Áziret Satylǵanov memleketten qarjy bólinbeıtinin, úkimettik emes uıym jarǵysyna saı aqyly uıymdastyrylatynyn aıtty.
— Jarǵyda úkimettik emes uıymnyń eń birinshi maqsaty paıda tabý dep tur. Biz óz-ózin qarjylandyratyn sharalar ótkizemiz. Bireýler aıtqandaı medaldi dúkenge qoıyp, satý emes, arnaıy erejesi bar. Kóbi shyǵarmashylyq baıqaý. Oqýshyǵa da, muǵalimge de tapsyrma beriledi. Eń birinshi «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynan bastaldy. Onda til, tarıh, táýelsizdik taqyryptary qozǵalyp, konferentsııa uıymdastyryldy. Ultqa, elge, jerge, tilge degen mahabbatty oıatý maqsaty edi. Astanadaǵy sharaǵa qatysa almasa, dıplomyn tegin onlaın jiberdik. Al kelse, aqyly. Shara ótkizý úshin zaldy jalǵa alamyz. Ulttyq mýzeı bolsa da aqy tóleımiz. Baıqaýdy uıymdastyrý kezinde shaqyrylǵan ǵalymdardyń da eńbekaqysy bar, — dedi «Bilim Orkeniti» ulttyq ınnovatsııalyq ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń dırektory Áziret Satylǵanov.
Onyń aıtýynsha, bilim men ǵylymnyń básekege qabiletti ortada bolýy — saýda emes, damýǵa bastaıtyn jol.
— Mınıstrlikte № 514 buıryq bar. Buıryqqa sáıkes sol tizimge engen baıqaýlar ǵana attestatsııa kezinde jaramdy. Buǵan deıin «Ǵylymdy tizginmen tizgindemeıik» dep hat joldap, mınıstrlikke usynys ta berdim. Usynysta tizimge engizýdi suradym. Bir de bir ret elemedi, sóılesýge qulyq tanytpady. Tizimge enbegen soń muǵalimder de asa qyzyǵa qoımaıdy. Qazir shyǵarmashylyq baıqaýyn ótkizemiz, dıplom beremiz. «Bilim berý salasynyń úzdigi» medali ǵana bar. Ol da jylyna bir ret beriledi. Al buryn bolǵan «Ybyraı Altynsarın» tósbelgisi qazir joq. Ortalyq jumysyn jalǵastyramyn. Bul azamattyq boryshym dep bilemin. Osy arqyly men ulttyq qundylyqtardy saqtaý jolynda eńbek etemin. Ári «medal taratpa» dep aıtsa da, elimizde ondaı zań joq. Úkimettik emes uıymdar kóp osy baǵytta jumys isteıtin, — dedi ol.
Satyp alsa bilimniń qadiri bolmaıdy — Klara Qajǵalıeva
Ánshi Dımash Qudaıbergenniń ustazy Klara Qajǵalıeva medal úshin aqy tóleýge qarsy. 40 jylǵa jýyq eńbek ótili bar ustaz bul bilimdi saýdaǵa salý dep esepteıdi.
— Ózim Aqtóbe qalalyq bilim bóliminen, oblystyq bilim bóliminen alǵys hat alyp kórmedim. Tek qala ákimi «Qala qurmeti» arnaıy tóbelgisin berdi. 2024 jyly Oqý-aǵartý mınıstri Aqtóbege forýmǵa kelip, Dımashtyń ustazy dep mektepte kezdesti. Keıin «Bilim berý isiniń qurmetti qyzmetkeri» tósbelgisin aldym. Eńbek baǵalansa, berilýi kerek. Al satyp alý durys emes, qarsymyn. Mektepten bastap usynsa, qalalyq, oblystyq bilim bólimi qoldap, ári qaraı mınıstrlikke shyǵýy tıis, — dedi Klara Qajǵalıeva.
№ 32 mektep-gımnazııasynyń bastaýysh synyp muǵalimi qazir on úshinshi túlekterine sabaq berip júr. Dımash Qudaıbergen — besinshi túlegi.
Muǵalim oqýshylaryn aqyly olımpıadalarǵa qatystyrmaıdy, ózi de qatyspaıdy.
— Aqyly olımpıada, baıqaý men onda beriletin medal toqtatylýy kerek. Onda bilimniń qadiri bolmaıdy. Bir-eki jyl jumys istegen jastar alyp alady, senip júredi. Satyp alǵan soń onyń quny joq. Adamdardy bosqa aldap, aqshasyn alý durys emes dep esepteımin, — Klara Qajǵalıeva.
Al Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik ýnıversıteti pedagogıka jáne bilim berý menedjmenti fakýltetiniń dekany Abylaı Qanatulynyń aıtýynsha, ataqqumarlyq — aýqymdy taqyryp.
— Birinshiden, medal taǵý Keńes úkimeti kezinde tanyla bastady. Munyń bári mádenı fenomen retinde endi. KSRO quramynda bolǵan soń bizde de, ásirese aǵa býyn ókilinde bul másele bar jáne keıingi tolqynǵa berildi. Ekinshi jaǵynan adam psıhologııasy men tabıǵatyna úńilsek bolady. Abaı qara sózinde «maqtannan aman bolmaǵy — qıyn is» dep aıtady. Adam jaqsy nársege umtylady, aınalasynan jaqsy sóz, pikir estigisi keledi. Bul keıde adamǵa shabyt beredi, yntalandyrady. Medaldi jaqsylyqtyń belgisi dep sanaıdy eken. Biraq qazir pikir ártúrli. Ózimniń oıymsha maqtanshaqtyq eshkimge jaraspaıdy. Ustaz úshin shákirtiniń, halyqtyń bergen baǵasynan, mahabbatynan asqan eshteńe joq. Mahabbat kózben kórip, qolmen ustaýǵa kelmeıtin dúnıe bolǵan soń belgisi retinde medaldi, marapatty alǵandy jón sanaıtyndar bar shyǵar. Medal bar, biraq shákirttiń alǵysy joq kez de kezigedi, — dedi ol.
Aıta keteıik, buǵan deıin Almatyda jalǵan marapat taratqan adam sottalǵan bolatyn. Qalalyq sot memlekettik nagradany zańsyz taǵý jáne ıemdený deregi boıynsha azamattyq isti qarady. 2025 jylǵy jeltoqsan aıynda ol Ulttyq kitaphana ǵımaratynda dóńgelek ústel uıymdastyryp, tıisti ruqsaty men ókilettigi bolmaǵanyna qaramastan memlekettik nagradaǵa uqsas ataýlary men syrtqy belgileri bar marapattardy tabystaǵan. Sot qaýlysymen oǵan 5 aılyq eseptik kórsetkish (19 660 teńge) mólsherinde aıyppul salyndy.