Áleýmettik jelidegi jaýapkershilik: zańger keńesi
PETROPAVL. KAZINFORM – Basqa pále - tilden. Bul búgingi tsıfrlandyrý dáýirinde de ózekti. Áleýmettik jelide ár adam óz oıyn erkin bildirip, túrli aqparatpen bólisip jatyr. Alaıda árbir pikir men jarııalanym belgili bir jaýapkershilikti talap etetinin umytpaǵan jón.
Soltústik Qazaqstan oblysy advokattar alqasynyń múshesi Olga Gavrık áleýmettik jelidegi pikir úshin qandaı jaýapkershilik qarastyrylǵanyn aıtyp berdi.
– Qazirgi zamanda ınternet jáne áleýmettik jelilersiz ómir súrý múmkin emes. Al bizdiń jelige salǵanymyz birden kópshilikke jarııa bolyp jatady. Adamdar ony pikir bildirip, bir-birine jiberip, laık basyp, óz áserlerimen bólisedi.
Áleýmettik jelilerde qarym-qatynas jasaǵanda, bir nárse týraly pikir qaldyrǵanda adamgershilikti umytpaı, basqaǵa qurmetpen qaraý mańyzdy. Keıde «osyny jarııalaǵanym durys pa?» dep oılanǵan jón. Sebebi ınternettegi jarııalanym - bul úıde, jabyq esik artyndaǵy áńgime emes. Internette jazba, foto nemese basqa materıalǵa pikir qaldyrǵanda biz osy áreketterimizge jaýapty bolamyz, - deıdi Olga Gavrık.
Mamannyń aıtýynsha, Qazaqstanda jala, kápirlik, qorlaý, arazdyq týdyrý, eldiń tutastyǵyn buzýǵa shaqyrý sııaqty áreketter úshin jaýapkershilik qarastyrylǵan. Bul áreketter úshin ákimshilik te, qylmystyq ta jaýapkershilik bar.
Jala jabý – basqa adamnyń abyroıy men qadir-qasıetine nuqsan keltiretin nemese onyń bedelin tómendetetin ótirik aqparatty jarııalaý nemese buqaralyq aqparat quraldary men baılanys jelileri arqyly taratý.
Mundaı áreket úshin: jeke tulǵaǵa 180 aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde aıyppul nemese 20 kúndik ákimshilik qamaý, al laýazymdy tulǵaǵa 650 aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde aıyppul nemese 25 kúndik ákimshilik qamaý taǵaıyndalady.
– Internette jábirleý, til tıgizý úshin QR Qylmystyq kodeksiniń 131-baby boıynsha qylmystyq jaýapkershilik qarastyrylǵan.
Jábirleý, kemsitý - ádepsiz túrde basqa adamnyń abyroıy men qadir-qasıetin tómendetý, ony uıatqa qaldyrý. Eger bul áreket jarııa túrde nemese BAQ, telekommýnıkatsııa jelileri, onlaın-platformalar arqyly jasalsa, onda: 200 aılyq eseptik kórsetkishke deıin aıyppul, nemese sol mólsherde túzetý jumysy taǵaıyndalady nemese 180 saǵatqa deıin qoǵamdyq jumysqa tartylady, - deıdi advokat.
Al qasaqana áleýmettik, ulttyq, rý, násildik, taptyq nemese dinge qatysty arazdyq týdyrý, ulttyq abyroıdy, dinge qatysty sezimderdi qorlaý, adamdardy kemsitý, teńsizdik nemese artyqshylyqty nasıhattaý áreketteri úshin (eger olar jarııa túrde nemese BAQ, ınternet arqyly jasalsa, sonymen qatar kitaptar nemese basqa aqparat kózderi arqyly taralsa) QR QK 174-babyna sáıkes jaýapkershilik qarastyrylǵan. Mundaı áreketter úshin 2-7 myń AEK mólsherinde aıyppul nemese 2-7 jylǵa deıingi qamaý nemese sol merzimge bostandyqty shekteý taǵaıyndalýy múmkin.
ıAǵnı, ınternettegi qorlaý men arazdyq týdyratyn áreketter zań boıynsha qatań jazalanady jáne bul tek aıyppulmen shektelmeı, bas bostandyqtan aıyrýǵa da ákelýi múmkin.
– Elimizde zań boıynsha jeke derekterdi taratýǵa, sonymen qatar dárigerlik, advokattyq, bank qupııasyn, sondaı-aq otbasylyq nemese memlekettik qupııany jarııalaýǵa tyıym salynǵan.
Eger bireýge qatysty tergeý júrgizilip jatqany belgili bolsa, sol adamdy qylmys jasady dep aıyptaıtyn aqparatty sot sheshimine deıin taratýǵa bolmaıdy. Zań boıynsha adam tek sot sheshimimen ǵana kináli dep tanylady.
Eger sizge qatysty jalǵan, bedelińizdi, abyroıyńyzdy túsiretin aqparat taratylǵan bolsa jáne bul sizge moraldyq zardap, mysaly, psıhologııalyq kúızelis ákelgen bolsa, siz azamattyq tártippen sotqa júginip, moraldyq shyǵyndy óndirýdi talap ete alasyz, - deıdi Olga Gavrık.
Zańgerdiń aıtýynsha, moraldyq zııan – bul adamnyń jeke múlkine emes, biraq onyń jeke basy men abyroıyna, qadir-qasıetine nuqsan keltirý. Mundaı zııanǵa qorlaný, ashý, kúızelis, uıalý, qaıǵy, fızıkalyq aýyrsyný, óz-ózine senimsizdik, jaısyzdyq sezimi jáne t.b. psıhologııalyq nemese fızıkalyq aýyrtpalyqtar jatady.
– Moraldyq zardap tek qana tikeleı zardap shekken adamǵa emes, qaıtys bolǵan adamnyń jaqyn týystaryna nemese jubaıyna da qatysty bolýy múmkin.
Mundaı sezimder men kúızelister ózine nemese jaqyndaryna qarsy zańsyz áreket jasalǵanda, bostandyqty nemese erkin qozǵalý quqyǵyn zańsyz shekteýde, densaýlyǵyna zııan keltirý, otbasylyq, jeke nemese dárigerlik qupııany jarııalaýda, hat-habar, telefon nemese telegraf qupııasyn buzýda, jalǵan aqparat taratyp, adamnyń abyroıyn, qadirin túsirýde, atyna, beınesine, avtorlyq nemese týystyq quqyqtaryna qol suǵýda týyndaýy múmkin.
Alaıda moraldyq zııan úshin ótemaqy mólsheri ádil jáne oryndy bolýy tıis, - deıdi advokat.
Ótemaqynyń somasy – bul zańsyz áreket jasaǵan adamnyń jaýapkershiligin kórsetetin negizgi qural bolyp esepteledi.
Zańgerdiń aıtýynsha, áleýmettik jelilerdegi blogerler, paraqsha ıeleri óz betterinde zańsyz nemese tyıym salynǵan materıaldardy jarııalaǵan jaǵdaıda, avtormen birdeı jaýapkershilikke tartylady.
– Sondyqtan, bir-birimizge qurmetpen qarap, aqparatty jarııalamas buryn oılanyp alý óte mańyzdy. Internettegi árbir jazba, pikir nemese foto - jeke emes, jalpyǵa ashyq jáne onyń zańdyq saldary bolýy múmkin, - deıdi Olga Gavrık.
Buǵan deıin alajaǵyn ala almaı júrgenderge advokat keńesin jarııalaǵan edik.