16 naýryz. Tulǵalar týǵan kún
Búgin, 16 naýryz kúni tulǵalardan kimder dúnıege kelgen? Kazinform oqyrmandaryna esimder kúntizbesin usynady.
ESІMDER
67 jyl buryn (1958) Qostanaı oblystyq máslıhatynyń tóraǵasy Saılaýbek Erǵazyuly EŞANOV dúnıege keldi.
Qostanaı oblysy Naýyrzym aýdany Dámdi aýylynda týǵan. 1976 jyly Dámdi orta mektebin bitirip, Qostanaı pedagogıkalyq ınstıtýtynyń fızıka-tehnıkalyq fakýltetine túsip, 1981 jyly bitirdi.
Eńbek joly: 1981-1992 jyldary Dámdi, Mıchýrın, Dokýchaev orta mektepterinde muǵalim bolyp jumys istedi. 1992-1993 jyldary Naýyrzym aýdandyq bilim bóliminiń eńbek ınspektory, 1993-1994 jyldary Naýyrzym kommýnaldyq kásiporyndar kombınatynyń ınjener-ekspedıtory, 1994-1999 jyldary «Bıotehnologııa» fırmasynyń menedjeri, 1999-2001 jyldary QR Bas prokýratýrasynyń «Aqparat» RMK BPD dırektory boldy. 2001-2012 jyldary «Sosnovyı bor» shıpajaıy» AAQ bas dırektory qyzmetin atqarǵan. 2012 jyly Altynsarın aýdanynan oblystyq máslıhattyń depýtaty, 2012 jyly Qostanaı oblystyq máslıhatynyń hatshysy, 2016 jyly oblystyq máslıhat depýtaty, 2016-2023 jyldary Qostanaı oblystyq máslıhatynyń hatshysy laýazymyn atqardy.
Qazirgi qyzmetinde 2023 jyldyń naýryzynan beri.
«Qurmet» ordenimen (2009); «Eren eńbegi úshin» medalimen (2004) marapattalǵan.
46 jyl buryn (1980)Qazaqstan Respýblıkasynyń Shrı-Lanka Demokratııalyq Sotsıalıstik Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi Sergeı Aleksandrovıch VIKTOROV dúnıege keldi.
Almatyda týǵan. 2001 jyly Qazaq Memlekettik ýnıversıtetiniń Halyqaralyq qatynastar fakýltetin, 2002 jyly sol ýnıversıtette magıstratýrany bitirgen. 2016 jyly BUU Qaýipsizdik Keńesiniń daıyndyq kýrstaryn, 2017 jyly BUU Qaýipsizdik Keńesiniń múshelerin oqytý kýrstaryn ótti.
Eńbek joly: 1999-2002 jyldary QR SІM Konsýldyq qyzmet departamentinde ártúrli laýazymdarda qyzmet etti. 2003-2007 jyldary Qazaqstannyń Nıý-Iorktegi Bas konsýldyǵynyń vıtse-konsýly, konsýly, 2007-2012 jyldary Qazaqstannyń BUU janyndaǵy Turaqty ókildiginiń Birinshi hatshysy, 2012-2013 jyldary QR SІM Kópjaqty yntymaqtastyq departamentiniń keńesshisi, 2013-2017 jyldary Qazaqstannyń BUU janyndaǵy Turaqty ókildiginiń birinshi hatshysy, keńesshisi, BUU Qaýipsizdik keńesi janyndaǵy Qazaqstan delegatsııasynyń múshesi, 2017-2019 jyldary QR SІM Birikken Ulttar Uıymy basqarmasynyń basshysy, 2019-2022 jyldary Qazaqstannyń BUU janyndaǵy Turaqty ókildiginiń keńesshisi, 2022-2024 jyldary Qazaqstannyń BUU janyndaǵy Turaqty ókiliniń orynbasary, 2024-2025 jyldary QR SІMÓ Almaty qalasyndaǵy basshysynyń orynbasary qyzmetin atqarǵan.
Qazirgi laýazymyn 2025 jyldyń sáýirinen beri atqaryp keledi.
36 jyl buryn (1990) Soltústik Qazaqstan oblysy memlekettik sáýlet-qurylys baqylaý jáne lıtsenzııalaý basqarmasynyń basshysy Vladıslav Gennadevıch LÝKIN dúnıege keldi.
Soltústik Qazaqstan oblysy, Petropavl qalasynda týǵan. 2012 jyly M.Qozybaev atyndaǵy SQMÝ «qurylys» mamandyǵy boıynsha bitirgen.
Eńbek joly: 2012-2014 jyldary Soltústik Qazaqstan oblysy qurylys basqarmasy sýmen jabdyqtaý bóliminiń bas mamany, 2014-2016 jyldary oblystyq qurylys basqarmasynyń bólim basshysy, 2016-2020 jyldary Qurylys, sáýlet jáne qala qurylysy basqarmasy basshysynyń orynbasary, 2020 jyly Petropavl qalasy ákiminiń qurylys jáne paıdalaný máseleleri jónindegi orynbasary, 2020-2023 jyldary Soltústik Qazaqstan oblysy Mamlıýt aýdanynyń ákimi, 2023-2024 jyldary Soltústik Qazaqstan oblysynyń energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasy basshysynyń orynbasary qyzmetterin atqardy.
2024 jyldyń aqpan aıynan bastap qazirgi qyzmetinde.
152 jyl buryn (1874-1938) aǵartýshy-pedagog, Alash qozǵalysynyń múshesi Tólegen IMANǴAZIEV dúnıege kelgen.
Batys Qazaqstan oblysynda týǵan. 1887-1890 jyldary Gýrev ýezine qarasty 2 klastyq bolystyq mektebin, Oral qalalyq orys-qazaq ýchılışesin bitirgen. 1890-1894 jyldary Orynbor orys-qazaq mektepteri muǵalimderi mektebin altyn medalmen támamdaǵan.
1917-1918 jyldary Aqpan tóńkerisinen soń jergilikti ózin-ózi basqarý júıesin qurý, zemstvolyq oqý-aǵartý isin jolǵa qoıý isine belsene aralasyp, Batys Alashorda oqý-bilim komıtetine múshe boldy. 1918-1929 jyldary Qaratóbede ótken ІІІ Oral bolystyq qazaq seziniń delegaty, Alash mılıtsııasynyń Oıyldaǵy mektebinde muǵalim qyzmetterin atqardy. 1929-1938 jyldary Jaqsybaı ortalaý mektebinde jaǵrafııa, orys tili jáne eńbekke baýlý pánderinen sabaq berdi. 1937 jyly buryn bolys bolyp, Batys Alashorda qyzmetine qatysqany úshin, «dinı qaıratkerler Q.Qýanyshqalıev, H.Nurmuhamedovpen baılanys jasady, panıslamızmdi nasıhattaýshy, belsendi Alashordashyl» degen aıyppen tutqynǵa alyndy. 1938 jyly atylyp, 1991 jyly aqtaldy.
88 jyl buryn (1938-2012) fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory, professor Meıirhan Múbárákuly ÁBDІLDIN dúnıege kelgen.
Reseı Federatsııasynyń Altaı ólkesinde týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin, Lenıngrad memlekettik ýnıversıtetiniń aspırantýrasyn bitirgen. 1966-1970 jyldary Qazaqstan Ǵylym akademııasy Astrofızıka ınstıtýtynyń kishi, aǵa ǵylymı qyzmetkeri. 1970 jyldan Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń professory, ýnıversıtet rektory bolǵan. Ǵalymnyń negizgi ǵylymı eńbekteri salystyrmalyq jáne gravıtatsııalyq teorııanyń kúrdeli máselelerin sheshýge arnalǵan. Eınshteınniń jalpy salystyrmalyq teorııasyndaǵy deneler qozǵalysy problemasyn zerttegen, denelerdiń ilgerilemeli jáne aınalmaly qozǵalysynyń relıatıvıstik teńdeýlerin negizdegen. Eınshteınniń gravıtatsııa teorııasy mehanıkasynyń máselelerin zertteýdiń jańa ádisterin damytyp, jalpy salystyrmalyq teorııasy negizinde deneler qozǵalysynyń adıabattyq teorııasyn jetildirgen. Deneniń menshikti aınalysy jónindegi máselelerdi zertteýde gıdrodınamıkalyq analogııany qoldaný ıdeıasyn usynǵan.
87 jyl buryn (1939-2004) jazýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Qaldarbek NAIMANBAEV dúnıege kelgen.
Qazirgi Túrkistan oblysynyń Maqtaaral aýdanynda týǵan. Qazaq memlekettik ýnıversıtetin bitirgen.
1960-1970 jyldary qazirgi «Jas Alash» gazetiniń redaktsııasynda ádebı qyzmetker, bólim meńgerýshisi, jaýapty hatshy, bas redaktordyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan. 1970-1976 jyldary «Bilim jáne eńbek» (qazirgi «Zerde») jýrnalynyń bas redaktory. 1976-1984 jyldary Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń ekinshi hatshysy. 1986-1987 jyldary Respýblıkalyq avtorlar quqyǵyn qorǵaý agenttiginiń dırektory. 1987-1988 jyldary «Ara-Shmel» jýrnalynyń bas redaktory. 1988-1991 jyldary «Jazýshy» baspasynyń dırektory. 1991-1996 jyldary Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń birinshi hatshysy qyzmetterin atqardy. 1992 jyldan Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵy tóralqasy tóraǵasynyń birinshi orynbasary bolǵan. Ol Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵy tóraǵasynyń birinshi orynbasary retinde sheteldegi qazaqtardyń tynys-tirshiligine qatysty problemalardy respýblıkanyń basshy bılik organdaryna jetkizip, olardyń oıdaǵydaı sheshilýine atsalysty. Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty boldy. Qalamgerdiń «Dańq tuǵyrynda», «Qoshtasqym kelmeıdi», «Bastaý», «Sol bir tún», «Úmit ótkeli», «Beımaza qonaq», «Aptap», «Shilde», «Kóktóbe», taǵy basqa kitaptary jaryq kórgen.
77 jyl buryn (1949-2003) fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń laýreaty Shaltaı SMAǴULOV dúnıege kelgen.
Almaty oblysynyń Balqash aýdanynda týǵan. Novosibir memlekettik ýnıversıtetin, KSRO ǴA Teorııalyq jáne qoldanbaly mehanıka ınstıtýtynyń aspırantýrasyn bitirgen.
1972-1984 jyldary Reseıdiń joǵary oqý oryndarynda, ǵylymı-zertteý mekemelerinde qyzmet istegen. Osy kezeńde ol akademık N.ıAnenkonyń jetekshiligimen álemdik matematıka ǵylymynda áli sheshimin tappaǵan kúrdeli másele — Nave-Stoks problemasyn zertteýdi bastady. Osy problemany teorııalyq jáne qoldanbaly turǵydan zertteý ádisin dáleldep, usyndy. Bul álemdik matematıka ǵylymyna «Smaǵulov teoremasy» degen atpen úlken jańalyq retinde endi. 1984 jyly arnaıy shaqyrtýmen Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń matematıka fakýltetine jumysqa aýysqan ǵalym 1996-2001 jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Mehanıka jáne matematıka ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory, 2001-2003 jyldary Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń mehanıka-matematıka fakýltetiniń dekany boldy.
Smaǵulov esepteý matematıkasy, matematıkalyq modeldeý, matematıkanyń fızıkadaǵy teńdeý teorııasy máselelerin zerttep, osy ǵylym salalary boıynsha qazaqstandyq ǵalymdar mektebin qalyptastyrdy. Ǵylymnyń kókeıtesti máselelerine arnalǵan 120-dan asa ǵylymı eńbegi, sonyń ishinde 8 monografııasy jarııalandy. «Reseıdiń eńbek sińirgen ınjeneri». Sondaı-aq «Vychıslıtelnye tehnologıı», «Matematıcheskıı jýrnal», t. b. arnaýly ǵylymı basylymdardyń alqa múshesi-keńesshisi bolyp, birneshe halyqaralyq konferentsııalarda baıandama jasady. 2004 jyly Almaty oblystyq mektep-ınternatqa Smaǵulovtyń esimi berildi.