Zýmerler eńbek naryǵyn qalaı ózgertip jatyr

Z býynnyń qalaýy ne?

Zýmerler nemese Z urpaǵy – ádette 1990-jyldardyń sońy men 2000-jyldardyń basynda týǵan jastar. Tsıfrlyq tehnologııalar dáýirinde ósken bul býyn úshin jalaqymen qatar ıkemdi jumys kestesi, jeke shekara, ózara qurmet pen jumystyń máni mańyzdy.

Olardyń eńbekke degen ustanymy áleýmettik jelilerdegi pikirtalastardan da kórinedi. Threads jelisinde rekrýterler men basshylar jas mamandardyń suhbatqa kelmeýi, jumystan tez shyǵýy, synǵa reaktsııasy jáne eńbek tártibine kózqarasy týraly jıi jazady.

Degenmen mundaı pikirlerdi barlyq Z urpaǵyna tán sıpat deýge bolmaıdy. Alaıda eńbek naryǵynda jas qyzmetkerlerdiń qalaýy men jumys berýshilerdiń talaptary arasynda aıyrmashylyq bar.

Qazaqstandaǵy jaǵdaıdy hh.kz zertteýi ańǵartady. 150-den astam kompanııa qatysqan saýalnamaǵa sáıkes, olardyń 94%-ynda keminde bir zýmer eńbek etedi.

– Kompanııalardyń 45%-ynda zýmerler sany kóp bolsa, 49%-ynda birneshe zýmer ǵana jumys isteıdi. Al 6% kompanııada ázirge Z býynynyń ókilderi joq, – dedi HeadHunter Ortalyq Azııa kompanııasynyń marketıng jáne PR menedjeri Muhamed Baǵdatuly.

Zertteý ustanym aıyrmashylyǵyn da kórsetedi. Kompanııalardyń 78%-y jastardyń erkindik pen ıkemdilikke umtylysyn, 55%-y jeke shekarany baǵalaıtynyn, 49%-y ózine unaıtyn jumysty izdeıtinin, al 65%-y ashyq qarym-qatynasty mańyzdy sanaıtynyn atap ótken.

Sonymen qatar jumys berýshilerdiń 72%-y zýmerlerdiń jumysqa degen qyzyǵýshylyǵyn tez joǵaltatynyn, 70%-y nátıjeni birden kútetinin, 58%-y syndy aýyr qabyldaıtynyn aıtqan.

Túsinispeýshilik neden týyndaıdy?

Astanadaǵy tanymal ýnıversıtettiń úshinshi kýrs stýdenti Aıman Ǵabıt oqýyn ıkemdi jumys kestesimen qatar alyp júr. Zańger mamandyǵynda bilim alyp júrgenine qaramastan, satylym salasynda jumys istep, qysqa ýaqytta menedjerden bólim basshysyna deıin kóterilgen. Alaıda keıin jumystan ketýge sheshim qabyldaǵan.

– Joǵary KPI, turaqty jalaqy, qaramaǵymda menedjerler – munyń bári meni qanaǵattandyrdy. Tek kompanııa dırektory unamady. Ár qadamymdy ańdyp, esep surap, shekaramdy attaı berdi. Sosyn jumystan kettim, – dedi ol.

Aımannyń tájirıbesi korporatıvtik qarym-qatynastyń mańyzyn kórsetedi. Mamandardyń pikirinshe, mundaı jaǵdaıdy tek jaýapkershiliktiń tómendigimen túsindirý durys emes. Jas mamannyń jumys ortasyna qoıatyn talabynyń artynda basqa da faktorlar bolýy múmkin.

Qazaq Expert Club janyndaǵy psıhologııa salasynyń sarapshysy Jadyra Sabırovanyń aıtýynsha, qazirgi jastar jumys ortasynyń óz qajettilikterine qanshalyqty sáıkes keletinin jıi baǵalaıdy.

– Qazirgi jastar «Bul orta maǵan qanshalyqty qolaıly?», «Men ózimdi qaýipsiz sezinemin be?», «Bul jumys meniń ómirlik qundylyqtaryma sáıkes kele me?» degen suraqtardy jıi qoıýy múmkin. Muny eńbekke degen jaýapkershiliktiń tómendeýi emes, adamnyń óz qajettilikterin qysylmaı bildirýge umtylysy retinde qarastyramyn, – dedi Jadyra Sabırova.

Jumys berýshi men qyzmetker arasyndaǵy túsinispeýshilik syn aıtý kezinde de baıqalýy múmkin. Mamannyń pikirinshe, qyzmetkerdiń keri baılanysqa reaktsııasyna onyń tárbıesi men burynǵy tájirıbesi áser etedi. Sondyqtan munda synnyń mazmunymen qatar, ony jetkizý tásili de mańyzdy.

– Mańyzdysy – basshynyń syndy qalaı jetkizetini. «Sen eshteńe bilmeısiń» degen sóz ben «Bul tapsyrmada mynadaı qatelik bar, ony osylaı túzetýge bolady» degen pikirdiń psıhologııalyq áseri eki túrli. Syn adamnyń tulǵasyna emes, naqty áreketi men jumysynyń nátıjesine baǵyttalýy kerek, – dedi sarapshy.

Jumys berýshi neni kútedi?

Jas mamannyń jumys ortasyna qoıatyn talaby mańyzdy bolǵanymen, onyń eńbek naryǵyna kásibı turǵydan qanshalyqty daıyn ekeni de nazar aýdarýdy qajet etedi. Ulybrıtanııanyń Chartered Management Institute uıymynyń bıylǵy zertteýinde menedjerlerdiń nebári 6%-y jas mamandardy eńbekke tolyq daıyn dep sanaıtyny anyqtalǵan. Al zýmerlerdiń 45%-y ózderinde qajetti daǵdy bar ekenine senimdi.

Jumys berýshilerdiń jas mamandarǵa qoıatyn talaby Hult International Business School-dyń 2024 jylǵy zertteýinde de anyq kórinedi. 800 HR basshysy qatysqan saýalnamada respondentterdiń 37%-y ýnıversıtet túlegin jumysqa alǵannan góri onyń mindetin robotqa nemese jasandy ıntellektige tapsyrǵandy jón kóretinin aıtqan.

Zertteý nátıjesinde jumys berýshiler úshin kommýnıkatsııa, jańa nárseni úırenýge daıyn bolý, komandalyq jumys, shyǵarmashylyq jáne synı oılaý sekildi daǵdylardyń mańyzy joǵary ekeni anyqtalǵan. Sonymen qatar tehnologııalyq quzyretterge suranys artyp otyr. HR basshylarynyń 97%-y jas mamandarǵa jasandy ıntellekt, IT jáne derekterdi taldaý boıynsha bazalyq bilim qajet dep esepteıdi.

Osy derekter jas mamandardyń óz múmkindikterine bergen baǵasy men jumys berýshilerdiń talaptary arasynda alshaqtyq baryn ańǵartady. Sondyqtan eńbek naryǵyna beıimdelýdi tek jas qyzmetkerdiń mindeti retinde qarastyrmaı, bilim berý júıesi men jumys berýshilerdiń baılanysyn kúsheıtý mańyzdy.

Baılanys qalaı kúsheıýi kerek?

Jas mamannyń bilimi men eńbek naryǵynyń talaby arasyndaǵy alshaqtyqty azaıtý úshin ýnıversıtet pen jumys berýshiniń baılanysyn oqý protsesine engizý qajet. Qazir olardyń yntymaqtastyǵy kóbine praktıka, jumys jármeńkesi nemese bir rettik kezdesýlermen shekteledi. Al eńbek naryǵyndaǵy talaptar jyldam ózgergendikten, oqý baǵdarlamalary olarǵa árdaıym ilese bermeıdi.

Sondyqtan jumys berýshini maman daıarlaý protsesine erterek tartý mańyzdy. Mundaı tájirıbe birqatar elde qalyptasqan.

Máselen, Germanııa men Shveıtsarııadaǵy dýaldy bilim berý júıesinde stýdent teorııany oqý ornynda meńgerip, praktıkalyq daǵdylaryn kásiporynda qalyptastyrady. Ulybrıtanııadaǵy degree apprenticeships baǵdarlamasynda stýdent dıplomyn jumys isteı júrip alady. Al Northeastern University men Waterloo University tájirıbesinde oqý kezeńderi aqyly jumys semestrlerimen kezektesedi.

IBM-niń P-TECH baǵdarlamasynda kompanııa mamandary oqýshylar men stýdentterge erte kezeńnen bastap tálimgerlik etedi.

– Mundaı tájirıbe jumys berýshilerdiń bilim berý protsesine maman jumysqa qabyldanar kezde ǵana emes, onyń kásibı qalyptasýynyń bastapqy kezeńinen bastap aralasýyna múmkindik beredi, – dedi memlekettik jáne áleýmettik saıasat salasyndaǵy Qazaq Expert Club sarapshysy Áset Qojdan.

Qazaqstanda da dýaldy oqytý júıesi qoldanysta. Endigi mindet – bul tájirıbeni keńeıtip, ýnıversıtet pen jumys berýshi arasyndaǵy baılanysty jekelegen jobalar deńgeıinen turaqty júıege kóshirý.

Korporatıvtik tálimgerler qajet

Áset Qojdannyń pikirinshe, alshaqtyqty azaıtý úshin oqý baǵdarlamalaryn jumys berýshilermen birlesip jańartyp, eńbek naryǵyna qajet qysqa merzimdi kýrstar men mıkrobiliktilikterdi kóbeıtý kerek. Sonymen qatar stýdentterdi naqty jobalarǵa tartý jáne korporatıvtik tálimgerlerdi daıarlaý mańyzdy.

– Másele tek jastardy «jumys isteýge úıretýde» emes, jastardyń alǵan bilimi men eńbek naryǵynyń talabyn jaqyndastyrýda. Ýnıversıtet, jumys berýshi men memleket bir baǵytta jumys istegende ǵana jas mamannyń jumys tabýy, ortaǵa sińisýi men túsinisýi jeńildeıdi, – dedi ol.

Osy turǵydan alǵanda, máseleni tek «zýmerler jumys istegisi kelmeıdi» degen túsinikpen shekteý jetkiliksiz. Sarapshynyń pikirinshe, jas mamannyń kásibı tártip pen jaýapkershilikti meńgerýi qajet bolsa, jumys berýshi de talaptaryn naqtylap, qyzmetkerdiń beıimdelýine jaǵdaı jasaýy mańyzdy.

Demek, eńbek naryǵyndaǵy ózgeristi bir býynnyń ereksheligimen túsindirý qıyn. Z býynynyń kelýi jumys berýshi, bilim berý júıesi men jas maman arasyndaǵy baılanysty jetildirý qajettigin kórsetip otyr.