Jylqy etin munaı men gaz sııaqty kirisi óte zor eksport taýaryna aınaldyrýǵa bolady - respýblıkalyq basylymdarǵa sholý

***

«Egemen Qazaqstan» basylymynyń jazýynsha, bıyl Qazaqstanda

14-15 mıllıon tonna kóleminde astyq alynady dep kútilýde, ol respýblıkanyń qajettilikterin tolyq qamtamasyz etýge jaǵdaı jasaıtyn bolady. Búgingi kúni kúzdik jáne jazdyq daqyldardy qosa alǵanda egistik kólemi 16,7 mıllıon gektardy quraıdy. Almaty, Aqtóbe, Jambyl, Batys Qazaqstan, Qyzylorda jáne Ońtústik Qazaqstan oblystarynda egin oraǵy bastalyp ta ketti. 2-shi tamyzǵa deıin 450 myń gektardyń egini oryldy. Qazaqstan boıynsha ortasha túsim taza salmaqty alǵanda gektaryna 9,4 tsentnerdi qurap otyr. Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aqylbek Kúrishbaevtyń Elbasynyń aldynda mınıstrliktiń atqaryp otyrǵan jumystaryna baılanysty esep berý barysynda qozǵaǵan osy jáne ózge de máselelerdi «Egemen Qazaqstannyń» búgingi sanyndaǵy «Egin oraǵyna erekshe kózqaras qajet» atty maqaladan oqısyzdar.

Al Batys Qazaqstanda, naqtyraq aıtqanda Oral óńirinde mı qaınatar aptap ystyqtyń tabandap turyp alǵanyna úshinshi aıǵa ketip barady. Munda kúndiz kúnniń ystyǵy 40-42 gradýsty kórsetse, sońǵy aptalarda qapyryq túnniń ózinde de tómendemeı, 30 gradýstyń tóńireginde tur. Osynyń saldarynan aımaqta ózen-kólderdiń sýlary tartylyp, sýdyń shekten tys jylynýynan balyqtar qyrylýda. Qalyptasqan jaǵdaıdyń saldarynan osy óńirde qalyptasyp otyrǵan qolaısyz jaǵdaılar jóninde «Egemen Qazaqstan» basylymynyń búgingi sanandaǵy «Úsh aıǵa sozylǵan aptap» atty maqaladan bilýge bolady.

***

«Aıqyn» basylymynyń keshe «Allur Avto» qazaqstandyq avtomobıl kompanııalary toby ońtústikkoreıalyq «SsangYong Motors» kompanııasynyń ókilderi elordalyq jýrnalısterge Qostanaı qalasyndaǵy «Agromashholdıng Qazaqstan» aktsıonerlik qoǵamynyń bazasynda jasalǵan «SsangYong» markaly avtokólikterdi tanystyrdy. Endi qazan aıynan bastap «djıp» túrindegi atalǵan kólikter elimizde satyla bastaıdy. Osy kezde Qazaqstanda jasalǵan 18 kólik synaqtan ótip jatyr. Bolashaqta «Agromashholdıng» 600 mashına jasap shyǵarmaqshy. Atalǵan kólikter elimizdegi syrttan ákelinetin eski shet el kólikterin almastyra alady ma? Bul másele jóninde «Qazaqstannyń kóligi qazaqtyń qaltasyna qanshalyqty saı?» atty maqalada.

Sondaı-aq atalmysh basylymǵa suhbat bergen «Aman-saýlyq» qorynyń prezıdenti Baqyt Túmenovanyń sózimen aıtar bolsaq, qazirgi tańda elimizdegi zeınetkerler medıtsınalyq kómekke zárý-aq. Qor prezıdentiniń zeınetkerlerdiń problemalary boıynsha júrgizgen arnaıy zerteýlerine qaraǵanda, egde azamattardyń tek 16 paıyzynda ǵana sozylmaly syrqattar joq. Demek olardyń barlyǵyna derlik udaıy túrde medıtsınalyq kómek qajet. Bul týraly «Aıqyn» basylymynyń búgingi sanyndaǵy «Zeınetkerlerge medıtsınalyq kómek jetpeı jatyr» atty maqalada.

***

«Alash aınasy» búgingi sanynda «Oıynshyq bıznesinde esemiz ketip jatyr» degen maqala jarııalap, dabyl qaǵýda. Basylym tilshisiniń habarlaýynsha, elimiz búgin oıyn balasyn oıynshyqqa jaryta almaı otyr. Óıtkeni búgingi kúni elimizdegi satylymdaǵy oıynshyqtardyń balalarǵa qaýiptiligi jaıly santıralyq-epıdemıologııalyq qadaǵalaý bólimi mamandary men psıhologtar jarysa aıtýda. Átse de elimizdiń bazarlaryndaǵy Qytaıdyń qaptaǵan qaýipti oıynshyqtaryna áli

kúnge deıin tyıym bolmaı otyr. Onyń ústine otandyq taýar óndirýshiler de Qytaıdyń zııandy taýarlaryn naryqtan yǵystyrýǵa qaýqarsyz.

Sondaı-aq basylymnyń tilshisine suhbat bergen Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵy tóraǵasynyń orynbasary Sultanáli Balǵabaevtyń aıtýynsha, sheteldegi aǵaıyndar atajurtqa az ýaqyttyń ishinde jappaı kóship kelip jatsa, óte durys bolady. Biraq bul múmkin emes. Óıtkeni olardyń barlyǵy búgin-erteń elimizge qonys aýdarýǵa ynta-yqylas tanytyp otyrǵan joq. Jyly oryndaryn sýytqysy kelmeıtinder barshylyq. Onyń ústine kóshi-qon qarjymen de tikeleı baılanysty másele. Sondaı-aq elge qaıtqan jasy kelgen azamattarǵa zeınetaqy tóleý qajet. Al ózgelerin baspanamen jáne jumyspen qamtý qajet. Munyń barlyǵy qyrýar qarjy. Bul másele jónindegi «Alash aınasynyń» búgingi sanyndaǵy «Elimizge kelýshi oralmandar sany sırep barady...» atty maqalada.

***

Áıgili demograf Maqash Tátimovtyń pikirinshe, til máselesin orfografııa emes, demografııa sheshedi. Onyń keltirgen derekteri boıynsha sońǵy úsh jylda dúnıege kelgen nárestelerdiń 75 paıyzy qazaq áıelinen, taǵy 12 paıyzy túrkitildes jáne shyǵys halyqtarynyń otbasynda týǵan. Al olardyń mentalıteti men tilderi bizdikimen jaqyn. Bul memlekettik tilge degen demografııalyq baza daıyn degen sóz. ıAǵnı Mádenıet mınıstrligi daıyndaǵan 2011-2020 jyldardy qamtıtyn Tilderi damytý men qoldaný baǵdarlamasy osy faktordy ashýǵa yqpal etýi tıis. Baǵdarlama birinshi kezekte orystildi qazaqtarǵa yqpal etkeni jón. Demograf-ǵalymnyń osy másele tóńiregindegi pikirleri týraly «Kazahstanskaıa pravda» basylymynyń búgingi sanyndaǵy «Problemý reshaet ne orfografııa, a demografııa» atty maqaladan bilýge bolady.

***

«Lıter» basylymynyń jazýynsha, qazaqstandyqtar erekshe jaqsy kóretin jylqy etin munaı men gaz sııaqty úlken eksport taýaryna aınaldyrýǵa bolady. Biz búgingi kúnniń jylqy etin jetkizý jaǵynan álemde úshinshi oryndamyz. Biz budan da bıikterge kóterilýimiz kerek. Alaıda etti mol kólemde eksportqa shyǵarý úshin bılikke búginde joǵalýǵa shaq qalǵan qazaqtyń asyl tuqymdy jylqylarynyń basyn kóbeıtý jaǵyn oılastyrý kerek. Bul týraly basylymnyń búgingi sanyndaǵy «Hod konem» atty maqaladan qanyǵasyzdar.