Jyldyń sońyna deıin 6 kolonııa jabylady - QR ІІM

Jazalardy oryndaý organdary sottyń úkimimen tutqyndalǵandardyń tek bostandyǵynan ǵana aıyrylǵanyn túsinedi, alaıda qazirgi jaǵdaıda olardyń mádenı jáne bilim berý qyzmetine aralasýy, qorǵalý quqyǵy kún ótken saıyn mańyzdy bolyp keledi.

Sondyqtan búgingi ýaqyt qylmystyq-atqarý júıesin ári qaraı jetildirýge baǵyttalǵan birqatar uıymdastyrýshylyq-praktıkalyq sharalardy júrgizýmen sıpattalady. Bul kommýnaldy-turmystyq, medıtsına, bilim berý, jumyspen qamtý jáne t.b. Taǵy bir erekshelik, QAJ komıtetiniń bir jyldan asa ýaqyttan beri jazalardy oryndaý salasynyń damýyndaǵy naqty paradıgmalaryn belgileıtin jańa qylmystyq, qylmystyq-atqarý jáne qylmystyq-protsestik zańnamalardyń aıasynda jumys isteýi. 

Barlyq túzeý mekemelerinde sottalǵandardyń minez-qulyq dárejelerin anyqtaıtyn kópsatyly júıe engizildi. Jańa zańdardyń qoldanylýy, sot praktıkasy, zańnamalardy izgilendirý jáne eń bastysy sottalǵandardyń zańǵa moıyn usynýy - olardyń birden azaıýyna alyp keldi. 

Aǵymdaǵy jyly kolonııalardan 5 myńnan asa (5002) adam bosap shyqty, onyń ishinde 15%-y  shartty túrde merziminen buryn bosaǵandar jáne jazasynyń ótelmegen bóligi neǵurlym jeńil jaza túrimen aýystyrylǵandar  bir jarym esege kóbeıdi. Sonyń nátıjesinde 2002 jyly 3-orynda bolǵan Qazaqstan búgingi tańda túrmedegi adamdar sanynan álemdik reıtıngte 61-orynda tur.

Túrmedegi adamdar sanynyń azaıýyna baılanysty ІІM kommýnaldy-turmystyq jaǵdaıy eń nashar degen kolonııalardy jabý týraly sheshim qabyldady. Sońǵy 1,5 jyl ishine elimizde 3 kolonııa ońtaılandyryldy (AP-162/5, ES-164/8). Al jyldyń sońyna deıin taǵy da 6 mekemeni qysqartý josparlanýda. Bul óz kezeginde materıaldyq-turmystyq qamtamasyz etýdi jaqsartyp, 2015 jyly tıisinshe bir sottalǵan er adamǵa shaqqandaǵy turǵyn alań normasyn 2,5-nan 3,5 sharshy metrge deıin, al áıelder úshin 4-ke deıin, emhanalar men balalar kolonııasyndaǵy turǵyn alańyn  5-ten 6,5 sharshy metrge deıin keńeıtýge alyp keldi. Bul normalar Qazaqstan táýelsizdigin alǵannan beri qarastyrylmaı, tek búgingi ýaqytta ǵana múmkin bolyp otyrǵanyn atap aıtý qajet.

 Sol úshin bul másele biz úshin óte mańyzdy bolyp tabylady, sebebi Qazaqstan qashannan beri lagerler eli bolyp esepteldi Jáne ózderińizge belgili, 31 mamyr respýblıkamyzda saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý  kúni bolyp jarııalandy. Qazaqstannyń aýmaǵynda eń iri degen Karlag, Steplag, ALJIR, sondaı-aq GÝLAG-tyń ózge qurylymdary boldy. Resmı statıstıkaǵa súıensek6 qýǵyn-súrgin jyldary Qazaqstanǵa 5,5 mln.adam jer aýdarǵan.

 Qazirgi ýaqytta qabyldanǵan sharalardyń nátıjesinde túzeý mekemelerinde qylmys 50%-ǵa azaıdy ( 79-dan 39-ǵa), qasaqana zań buzýshylyqtar 48% (933-ten 478-ge), dene múshesin zaqymdaý 32% (73- ten 50-ke), ólim-jitim 30%-ǵa (81-den 56-ǵa), onyń ishinde týberkýlezden  63%-ǵa (16-dan 6-ǵa), al týberkýlezben aýyrý 20%-ǵa (109-dan 87-ge) azaıdy. 

Sonymen qatar kolonııalarda 104 oqý oryn jumys jasaıdy, onyń ishinde  5 orta mektep, 34 keshki mektep, 12 oqý-konsýltatıvtik pýnktiler, 6 fılıal jáne 47 lıtseı bar. Sońǵy oqý jylynda 1200-den asa sottalǵan orta bilim týraly attestat aldy, jáne de 3,5 myńǵa jýyq adam túrli mamandyqtar boıynsha kásibı mamandyqtarǵa oqýda, osynyń bári sottalǵandardyń qaıta áleýmettený protsesine birden-bir yqpal etetin sharalar.

 Bárine belgili, sottalǵandar uzaq merzim boıy bas bostandyǵynan aıyrý oryndarynda bolǵan ýaqytynda áleýmettik jáne týystyq qatynastar alshaqtaı bastaıdy. Osyǵan jol bermeý maqsatynda biz túrli is-sharalardy uıymdastyramyz. Máselen, osy jyly sottalǵandardyń bir jarym myń týysy qatysqan 40-taı ashyq esik kúnderi boldy.

Qazirgi ýaqytta qabyldanǵan sharalardyń nátıjesinde túzeý mekemelerinde qylmys 50%-ǵa qysqartyldy ( 79-dan 39-ǵa), qasaqana zań buzýshylyqtar 48% (933-ten 478-ge), dene múshesin zaqymdaý 32% (73- ten 50-ke), ólim-jitim 30%-ǵa (81-den 56-ǵa), onyń ishinde týberkýlezden  63%-ǵa (16-dan 6-ǵa), al týberkýlezben aýyrý 20%-ǵa (109-dan 87-ge) azaıdy.

Sondaı-aq búgingi tańda Shymkent qalasynda 1500 orynǵa arnalǵan zamanaýı kolonııa qurylysyna qajetti qujattar ázirlenýde, munymen qosa MJS aıasyndaǵy jańa túzeý mekemeleriniń qurylysy úshin Astana, Petropavl, Qyzylorda, Qaraǵandy, Oral qalalarynda jer telimi bólindi.

 Sonymen qatar qazirgi ýaqytta bizdiń aldymyzda qylmystyq-atqarý júıesinde qajettiligi 5 myńǵa jýyq birlikti quraıtyn elektrondy baqylaý quraldaryn engizý mindeti tur, Qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes elektrondy monıtorıng bas bostandyǵynan aıyrýmen baılanysty emes jaza túrlerine sottalǵandarǵa qatysty bolady.

Bularmen qatar Qazaqstanda probatsııa ınstıtýty qarqyndy damyp keledi jáne óziniń oń nátıjelerin berýde.

Taldaý kórsetkendeı, jyl saıyn probatsııa baqylaýynyń esebinde turý sany artyp keledi. Osy jyldyń basynan olardyń quramy beri ótken jylmen salystyrǵanda 26%-ǵa artyp, 36 myńnan aty. Alaıda buǵan qaramastan qaıta qylmys jasaǵandar sany 11 %-ǵa, izdeýde júrgender sany 16%-ǵa kemidi.

Osy jetistiktermen toqtap qalmaı, biz qyzmetti jetildirý boıynsha jáne Ult Josparynń 33-qadamyn iske asyrý aıasyndaǵy probatsııa qyzmetiniń jańa úlgisin qalptastyrýda ári qaraıǵy jumystardy jalǵastyrmaqpyz.

 Qylmystyq-atqarý júıesin reformalaý men jańǵyrtý boıynsha ári qaraıǵy jumystardyń halyqaralyq standarttarǵa jaqyndatatynyna senimdimin. Bas bostandyǵynan aıyrý oryndaryndaǵy sottalǵandardyń konstıtýtsııalyq quqyqtaryn qamtamasyz ete otyryp, biz qoǵamnyń, memlekettiń zańǵa moıyn usynatyn azamattary múddesiniń barynsha qorǵalýyna yqpal etemiz.