Jyl saıyn 3 myńnan astam qazaqstandyq AITV ınfektsııasyn juqtyrady

Densaýlyq saqtaý mınıstrligi qazaq dermatologııa jáne juqpaly aýrýlar ǵylymı ortalyǵynyń derekteri boıynsha ótken jyly 30 maýsymda elimizde 30 myńǵa jýyq AITV juqtyrǵan adam tirkelgen. Onyń 89,6% (26,9 myń) 15 pen 49 jas aralyǵyndaǵy azamattar.

Álemdik tájirıbe kórsetkendeı osy jas tobyndaǵy azamattar arasynda AITV-nyń taralýy joǵary.

2022 jylǵy málimetke sáıkes, Qazaqstanda bul sońǵy 20 jyldaǵy eń joǵary kórsetkish boldy ıaǵnı 0,31%. Ortalyqtyń statıstıkasy kórsetkendeı, 2000 jyldan bastap elimizde AITV-nyń taralý deńgeıiniń jyl saıyn ósýi baıqalady.

Bul tendentsııa eki faktordy kórsetedi. Aýrýshańdyqtyń joǵarylaýy jáne táýekel tobyndaǵy tekserilgen patsıentter sanynyń artýy, olardyń arasynda jańa jaǵdaılardy anyqtaý. Qazaqstan BUU-nyń AITV/JITS boıynsha «95-95-95» birlesken baǵdarlamasyn ustanady.

Atalǵan strategııaǵa sáıkes, qazaqstandyq dárigerler AITV juqtyrǵandardyń 95%-y test tapsyryp, óz mártebesin bilip júrýdi maqsat etip qoıyp otyr.

Ekinshi maqsat – ınfektsııa juqtyrǵandardyń 95%-y BUU standarttaryna sáıkes keletin antıretrovırýstyq terapııany alý úlesin arttyrý (qazirgi kórsetkish 81%). Al úshinshi 95% bul eń az vırýstyq júktemesi bar terapııany alatyn juqtyrǵandardyń úlesi (qazir 85%).

Óńirler boıynsha taralý deńgeıi birdeı emes. Elimizdiń soltústik jáne shyǵys aımaqtarynda kórsetkish respýblıkalyq deńgeıden edáýir joǵary. Mysaly, ShQO-da 15-49 jas aralyǵyndaǵy AITV juqtyrǵandardyń úlesi 0,9%, Qaraǵandy oblysynda 0,7%-y quraıdy. Eń tómengi kórsetkish Ulytaý jáne Qyzylorda oblystarynda (0,1%).

Ulttyq statıstıka bıýrosynyń derekterine qaraǵanda, 2017 jyldan 2021 jylǵa deıin elimizdiń JITS-ortalyqtary 3-3,5 myńnan astam patsıentke kóbeıdi. Sonymen qatar, jyl saıyn (pandemııa kezin eseptemegende) dárigerler juqtyrǵandar sanynyń ósýin aıtyp otyr.

Ótken jyly 3,9 myń qazaqstandyqtyń AITV testiniń nátıjesi oń bolyp shyǵyp, ınfektsııa juqtyrǵany anyqtaldy. Bul onyń aldyndaǵy jylmen salystyrǵanda 11,5%-ǵa kóp (3,5 myń).

Bile turyp basqa adamǵa AITV ınfektsııasyn juqtyrý qylmystyq quqyq buzýshylyq. Qylmystyq kodekstiń 118-babyna sáıkes, eger AITV-nyń oń mártebesi bar adam basqa adamǵa juqtyrsa, ol bes jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrylýy múmkin. Eger AITV juqtyrǵan adam serikteske eskertý jasasa jáne ol óz erkimen táýekelge barsa onda jaǵdaı eskeriledi.

Quqyq qorǵaý organdary jyl saıyn juqtyrǵan adamdardyń ótinishterin tirkeıdi. Biraq JITS ortalyqtarynyń jańa patsıentteriniń jalpy jyldyq statıstıkasymen salystyrǵanda, qasaqana ınfektsııaǵa baılanysty polıtsııaǵa júginetinderdiń sany shamaly.

Ótken jyly juqtyrǵan 3,9 myń adamnyń tek 4-i nemese 0,1%-y ótinish jazǵan. Onyń aldyńǵy besjyldyqta mundaı ótinishter de az boldy (5-ten 12-ge deıin). Bul Bas prokýratýranyń quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esep komıtetiniń derekteri.

Aıta keterligi, AITV juqtyrý boıynsha qozǵalatyn qylmystyq isterdiń barlyǵy sotqa jete bermeıdi. Ártúrli sebeptermen is sotqa jetpeı jıi jabylady. Oǵan birneshe faktory bar, sonyń biri dáleldeý. Mysaly, ótken jyly quqyq qorǵaý organdarynda 6 qylmystyq is júrgizildi. Onyń 4-i 2022 jyly, qalǵan 2-i ótken jyldardan kele jatyr. Jyl sońyna deıin sotqa tek 2 is jiberilip, 4 is jabyldy.

Quqyqtyq statıstıka komıtetiniń aqparatyna sáıkes, atalǵan 4 is kelesi sebepter negizinde toqtatyldy. Qylmystyq quramnyń bolmaýy, merzimniń ótýi, kúdiktiniń qaıtys bolýy, sondaı-aq qylmystyq qýdalaýdan artyqshylyqtary nemese ımmýnıteti bar adamdy qylmystyq jaýapqa tartýǵa prokýratýranyń kelisim berýden bas tartýyna baılanysty.

Qylmystyq is júrgizý kodeksiniń 57-taraýyna sáıkes mundaı adamdardyń qataryna dıplomatııalyq qyzmetkerler, sýdıalar, prokýrorlar men Parlament depýtattary jatady. Biraq qylmystyq isterdi naqty toqtatý úshin atalǵan negizderdiń qaısysy qoldanyldy, ol jaǵy aıtylmaǵan.

Sonymen qatar esepten jábirlenýshilerdiń genderlik qatynasyn baıqaýǵa bolady. Kóbine áıelder shaǵymdanyp, aryz jazady. Kámeletke tolmaǵandardyń AITV ınfektsııasyn juqtyrý jaǵdaılary da tirkeledi. 2019, 2021 jáne 2022 jyldary AITV juqtyrǵan 9 oqýshynyń (kolledj jáne lıtseı oqýshylary) ata-anasy polıtsııaǵa júgindi.