Júıeli is tabysqa jeteleıdi - Qyzylorda oblysy

Sessııada depýtat Іbaıdýlla Tilep tóraǵalyq jasady, dep jazady  «Syr boıy» gazeti. Kún tártibine sáıkes Qyzylorda oblysy ákiminiń ózine júktelgen fýnktsııalary men mindetterdi oryndaý týraly esebi tyńdaldy. Aımaq basshysy atqarylǵan jumystar týraly depýtattar aldyndaǵy esebin aıaqtaǵan soń halyq qalaýlylarynyń jaryssózderi bastaldy. Alǵashqy sóz alǵan depýtat Jorabek Nurymbetov oblys ákiminiń bastamasymen óńirdiń sýarmaly egistik jerleri úshin jasalǵan jumystarǵa qysqasha toqtalyp ótti. Syrdarııa ózeninde salynǵan «Jańaqorǵan» jáne «Shıeli» úrlemeli sý tospalarynyń arqasynda qosymsha 60 myń gektar egistik jerdi paıdalaný múmkindigi týdy. Úkimet basshysynyń aımaqqa sapary barysynda sýarmaly jerlerde sý sharýashylyǵynyń ınfraqurylymyn jańǵyrtý máselelerine qatysty oblys basshysynyń qundy usynystardy ótkize alǵandyǵyn atap ótti. Sonyń biri - Shıeli aýdanynyń «Kúmisketken» shatqalynda kólemi 500 mln tekshe metr sý shoǵyrlandyrýǵa arnalǵan sý qoımasyn salýǵa qarjy bólýge  qatysty. Bul bógetti salý sý az bolǵan vegetatsııalyq kezeńde oblystyń úsh aýdany men Qyzylorda qalasynyń sýarmaly jerlerin sýmen qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Sondaı-aq Syrdarııa tabanyn tazalaıtyn zemsnarıad jetkizý baǵytyndaǵy jasalyp jatqan jumystardy aıta ketýge bolady. Salada kóptegen iri jobalar júzege asyrylyp jatqanyn jetkizgen J.Nurymbetov oblys ákiminiń jumysyn oń baǵalaıtynyn atap ótti. 

Al depýtat Raıhan Ysqaqova jyl basynda  176 mlrd bolyp qabyldanǵan oblys bıýdjeti osy ýaqytqa deıin bes ret naqtylanyp, 231 mlrd teńgege jetip otyrǵanyna nazar aýdardy. Osy kezeńde respýblıkalyq bıýdjetten oblysqa 56 mlrd teńge aǵymdaǵy transfert, 47,6 mlrd teńge damý transferti kelip tústi. Turǵyn úı qurylysy men qaıta jańǵyrtýǵa qomaqty qarjy bólindi. «Balapan» baǵdarlamasyna  jumsalǵan qarjy kólemi 3 mlrd teńgeden asty. Halyqaralyq qarjy ınstıtýttarymen birqatar jobalar qarjylandyrylýda. Bul jaǵynan Qyzylorda oblysy respýblıkada kóshbasshy dep aıtýǵa bolady.  Munyń barlyǵy oblys basshylyǵynyń jemisti eńbeginiń nátıjesi deýge bolady.

Mundaı pikirdi Ábdimájıt Jansaqalov ta qoldaıtynyn jetkizdi. Ol qurylys salasynda qansha jyl jumys istep kele jatsa da, dál qazirgideı turǵyn úı qurylysynyń qarqyndy sátin kórmegeni týraly aǵynan jaryldy. Bir jylda 80 kópqabatty úı qurylysy bastaldy. Qurylys júrgizip jatqan 30 shaqty mekemeniń árqaısysynda 200-300 adam jumyspen qamtylǵan. 

Jaryssózder barysynda sondaı-aq depýtattar Asqar Mahambetov, Kenjebek Úırekov, Imamzada Shaǵyrtaev, Amanbaı Erhatovtar jasalǵan jumystarǵa oń baǵasyn berdi. 

Óz kezeginde óńir basshysy depýtattardyń oń baǵalaǵanyna rızashylyǵyn bildirip, bunyń bári ortaq is, ortaq abyroı ekenin aıtty.

«Búgingi basqosý jergilikti atqarýshy bıliktiń dástúrli esep berýi ǵana emes, sonymen qatar osy jyly atqarǵan jumysymyzdy jáne aǵymdaǵy jaǵdaıdy birlesip talqylaýdyń, oı eleginen ótkizip, elep-eksheýdiń tamasha múmkindigi bolyp otyr», dep bastady óz baıandamasyn  Q.Kósherbaev.

«Ózderińiz biletindeı, ótken jyldyń jeltoqsan aıynda oblys ákiminiń 2016 jylǵa arnalǵan Daǵdarysqa qarsy is-qımyl jospary qabyldandy, josparǵa sáıkes

207 tarmaqty iske asyrý kózdelgen. Birinshi jartyjyldyqtyń qorytyndysy boıynsha 61 is-shara oryndaldy, 146-sy oryndalý ústinde.

Álemdik ekonomıkadaǵy turaqsyzdyq, keıbir alpaýyt elderdiń arasyndaǵy qarym-qatynastyń ýshyǵýy elimizdiń, ásirese aımaqtyń da ekonomıkalyq jaǵdaıyna keri áserin tıgizýde. Sondyqtan biz qazir qıyndyqtardy eńserý joldaryn qarastyryp  otyrmyz, ókinishke qaraı, keıbir nátıjelerge qol jetkizý árdaıym biz oılaǵandaı bola bermeıdi.

Degenmen, daǵdarys jaǵdaıynda azǵantaı jetistiktiń ózi úlken tabys. Óıtkeni, onyń artynda atqarylǵan aýqymdy jumys tur. Ony baǵalaı bilýimiz kerek.

Ózderińizge belgili, sońǵy jyldary munaı-gaz salasynda kúrdeli ahýal qalyptasyp otyr. Bul basqa óńirlerge qaraǵanda bizdiń aımaqqa aýyr tıdi, sebebi, respýblıka boıynsha qysqarǵan munaı kóleminiń 60 paıyzynan astamy bizdiń oblysqa tıesili. ıAǵnı, 2015-2016 jyldary elimizde munaı óndirý kólemi 4 mln tonnaǵa kemise, onyń 2,5 mln tonnasy bizdiń oblystyń enshisinde.

Bul jaǵdaı jer qoınaýyn paıdala¬nýshylardy ózderiniń ınvestıtsııalyq bıýdjetterin qysqartýǵa májbúrleıdi jáne ónerkásiptik óndiris kórsetkishteriniń (2016 j. 6 aıynda: NKI - 90,8%), qurylys jumystarynyń (NKI - 62%) jáne óńir ekonomıkasyna tartylatyn jalpy ınvestıtsııa kóleminiń (NKI - 70,6%) azaıýyna sebep bolady.

Basty saladaǵy kórsetkishtiń tómendeýi biz úshin tuıyqtan shyǵar basqa joldy tabýǵa, izdenýge negiz boldy. Biz ekonomıkany ártaraptandyrý jáne jedel ındýstrııalandyrý qajettiligi týraly Elbasy sheshimderiniń ózektiligin shynaıy sezindik.

Biz ekonomıkanyń qurylymyn ózgertý birjyldyq protsess emestigin jáne óńirimizdiń kómirsýtek shıkizaty men munaı baǵasyna álde de uzaq ýaqyt táýeldi bolatynyn túsinemiz.

Sol sebepti biz qazir Energetıka mınıstrligimen birlesip kómirsýtek shıkizatynyń jańa ken oryndaryn barlaýdy jáne iske qosýdy qarastyrýdamyz. Onsyz biz óńirdiń turaqty ekonomıkalyq damýyn saqtaı almaımyz, óıtkeni, shıkizat sektory (munaı, ýran) bizdiń óńir úshin áli de aıqyndaýshy ról atqaryp otyr (ónerkásip qurylymynda 74%). Bul - shyndyq.

Degenmen, biz sheshilýi jergilikti atqarýshy organdardyń uıymdastyrý jumystaryna qatysty jyl basynda ýáde etken  birqatar mańyzdy  kórsetkishterdiń oń dınamıkasyn qamtamasyz ettik.

Sonyń ishinde, óńdeý sektorynyń ósimi aǵymdaǵy jyly 15,4%-dy qurady. Al, eger neǵurlym uzaqmerzimdi úrdisti (dınamıkany) alyp qaraıtyn bolsaq, onda, mysaly, 2012 jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda, oblystaǵy shıkizattyq emes sektordyń óndiris kólemi 2,8 esege artsa, respýblıka boıynsha bul kórsetkish orta eseppen nebári 17,8%-ǵa ǵana ósken.

Osy kezeńde óńirimizdegi ónerkásiptiń shıkizattyq emes sektoryndaǵy eńbek ónimdiligi 5,2 esege (QR - 195%) artty, al, óńdeý ónerkásibiniń óńirdiń jalpy ónimindegi úlesi 2 eseden artyq (2012 j. 2,3%-dan 2015 j. 5,2%-ǵa deıin) ósti.

Shıkizattyq emes sektordyń damý qar¬qyny boıynsha bizdiń oblys búgingi kúni respýblıkanyń ózge oblystary arasynda kóshbasshy bolyp tabylady. Óńdeý salasynyń qarqyndy ósimi 2014 jyldyń qyrkúıeginen bastap baıqalýda. ıAǵnı, aımaq ekonomıkasy ártarap¬tandyrý jolynda ekendigi aıdan anyq.

Qazirgi tańda Indýstrııalandyrý kartasynyń aıasynda birinshi besjyldyqta (2010-2014 jj) iske asyrylǵan 17 jobanyń 10 jobasy josparlanǵan qýattyń 90-100%-yn, 3 jobasy 50-90%-yn qamtamasyz etýde. Bul kásiporyndarda búginde myńǵa tarta adam jumyspen qamtylǵan.

Ókinishke qaraı, jobalardy iske asyrý týraly sheshim qabyldaý satysynda barlyq táýekelderdi eskerý ońaı emes. Sondyqtan, 2010-2014 jyldary Karta aıasynda júzege asyrylǵan 2 jobany («Aýylsharýashylyq tehnıkalaryn qurastyrýdy uıymdastyrý» («AzovAralAgromash» BK» JShS) jáne «Mııa tamyryn óńdeý óndirisin qurý» («Bıs grýpp» JShS) josparlanǵan óndiris qýatyna shyǵarý úshin biz arnaıy jumys jasaýdamyz, al, 2 jobany («Shaǵyn sút tsehyn ashý» («Shógirli» ShQ) jáne «Qamys-jańqa plıtalaryn shyǵaratyn óndiris ashý» («Altyn bala 08» JShS) - Kartadan múlde alyp tastaýǵa májbúr boldyq.

Onyń ústine, memlekettiń ári bıznestiń qarajatyn bosqa shashpaý úshin biz «San emes, sapa» qaǵıdatymen júrýge bel baıladyq. Іrikteletin jobalardyń sapasyn arttyrý - búgingi kúnniń asa mańyzdy mindeti.

Sondyqtan Memleket basshysynyń aldymyzǵa qoıǵan mindetterin eskere kele, biz qoldanystaǵy kásipkerlikti qoldaý kartasyna (Indýstrııalandyrý kartasy) taldaý júrgizdik, oǵan engizilgen jobalardyń barlyǵyn taǵy bir suryptap shyqtyq.

Aǵymdaǵy jyldyń 19 qyrkúıeginde ótken Óńirlik úılestirý keńesiniń qorytyndysy boıynsha Kartadan 21 joba  keleshegi joq jáne ındýstrııalandyrý ıdeıasyna sáıkes kelmeıtin jobalar retinde alynyp tastaldy. 13 joba boıynsha jobanyń bastamashylaryna belsendilik tanytýǵa bir aı merzim berildi.

Bir aıdan soń Kartany ózektendiremiz. Qalǵan jobalar boıynsha, tipti olardyń sany 10 bolsa da, jumysty nátıjeli atqarǵanymyz abzal. Ózimizdi de, Úkimetti de aldamaı.

Endigi kezekte, jeke ınvestorlardyń jobalaryn iske asyrýǵa memlekettiń qatysýy boıynsha sheshim qabyldaýda jobalardyń eksporttyq áleýeti, joǵary ónimdiligi jáne ınnovatsııalyǵy   basty baǵdar bolady.

Budan bólek, biz ındýstrıaldy aımaqtardyń jobalarmen qamtylýyna taldaý júrgizdik. Ózderińiz biletindeı, olardyń oblystaǵy sany beseý (Qyzylorda qalasynda, Aral, Qazaly, Jalaǵash jáne Shıeli aýdandarynda) jáne aǵymdaǵy jyly Qarmaqshy aýdanynda taǵy bireýin (altynshysyn) iske qosamyz. Moıyndaý kerek, jaǵdaı máz emes. Indýstrıaldy aımaqtardyń jobalarmen  qamtylýy nebári - 18%!

Árıne, bul jerde ǵalamdyq daǵdarys yzǵary - qolaısyz ekonomıkalyq ahýal keri áserin tıgizip otyr. Oǵan qosa, bankter de shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektilerine uzaq merzimge nesıe berýdi 2 esege qysqartty.

Sondyqtan búgin biz ındýstrıaldy aımaqtardy ómirsheń jobalarmen jasaqtaý úshin ekinshi deńgeıdegi banktermen birlesip óz-ózin aqtaıtyn, tıimdi jobalardy tartý boıynsha belsendi jumys jasap jatyrmyz.

Qazir «Baıqońyr» Áleýmettik kásipkerlik korporatsııasy negizinde basqarýshy kompanııa qurylýda, onyń balansyna ındýstrıaldy aımaqtardyń búkil kommýnıkatsııasy beriledi. Basqarýshy kompanııanyń mindetine jobalardyń qatysýshylaryna jer ýchaskelerin berý, jobaǵa ınjenerlik ınfraqurylymdy jetkizý, ınvestıtsııa tartý, preferentsııalar alý jáne ındýstrıaldy aımaqtarǵa qatysýshylardyń taýarlaryn ótkizý jáne basqa da jumystar kiretin bolady.

Biraq, ındýstrıaldy aımaqtardyń jumysyna qatysty talap burynǵysynsha jergilikti ákimderge qoıylady.

Bul - SІZDERGE senip tapsyrylǵan aýmaq, sondyqtan ondaǵy shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń damýyna tikeleı jaýap beresizder! Óıtkeni, ındýstrıaldy aımaqtardy qurýǵa bıýdjetten qomaqty qarjy bólindi.  Sonymen qatar, ortaq iske aımaqtyq kásipkerler palatasy  keńinen tartylýy qajet.

Shıkizat sektoryna táýeldilikti azaıtý maqsatynda biz ekinshi ındýstrıaldy besjyldyq aıasynda jańa (iri) óndiristerdi ashý jumystaryn tabandy túrde jalǵastyryp kelemiz.

Amerıkalyq ınvestorlardyń qatysýymen salynyp jatqan  shyny zaýytyna jabdyqtardyń 30%-dan astamy jetkizilip qoıyldy. Jabdyqtardy jetkizýshiler naryqta ózderin jaqsy jaǵynan kórsete bilgen, álemge áıgili amerıkandyq, germandyq, ıtalıandyq kompanııalar bolyp tabylady.

Jaqyn arada daıyn ónim qoımasynyń qurylysy aıaqtalady, al, kúzdiń sońynda jabdyqtardy montajdaý jumystaryn bastaýdy josparlap otyrmyz.

Zaýytty iske qosý keste boıynsha 2017 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda josparlanǵan.

«Bala-Saýysqandyq» vanadıı ken ornynda tájirıbelik-ónerkásiptik ıgerý (brıtandyq «Ferroloıs Rısorsız ElTıDı» kompanııasymen birge) kezeńi aıaqtaldy. Ammonıı metavanadatynyń synamaly partııasy maquldaný úshin AQSh-qa, Taıvanǵa jáne Reseıge jóneltildi. Taýardyń ótkizý naryǵy saraptalýda.

Oǵan qosa, ústimizdegi jyldyń 22 qarashasynda brıtandyq kompanııa bul ınvestıtsııalyq jobany qarjylandyrý boıynsha kelisim-shartqa qol qoıýǵa daıyndyǵyn málimdedi.

«Shalqııa» qorǵasyn-myrysh kenishinde («Taýken-Samuryq» kompanııasy EQDB-men jáne fındik «Aýtotek» kompanııasymen birge) taý-ken baıytý kombınatynyń jáne osy kombınatqa qajetti gaz-týrbınaly elektr stansasy qurylysynyń daıyn¬dyq jumystary bastalyp ketti. Sonymen qatar, kenishtegi gıdrometallýrgııalyq zaýyt qurylysy boıynsha tehnıko-ekonomıkalyq negizdeme jasalýda.

Ferroqorytpa zaýyty boıynsha kúrdeli jumystar (germanııalyq seriktes «AıSıEmDı» kompanııasymen birge) óz jalǵasyn tabýda. Jobanyń TEN-i jasaldy, ınfraqurylymy  ázirlendi. Qazir tájirıbelik-synaý jumystaryn júrgizý úshin  Úkimettiń Joǵary ǵylymı-tehnıkalyq komıs¬sııasynyń jobaǵa qatysty maquldaýyn kútip otyrmyz. 23 tamyz kúni Varshavada (Polsha) polıak kompanııasymen («EMP «Enerdgy and Metallurgikal Products Spolka z.o.o.» (EMP «Enerdjı end Metalýrgıkal prodakts spolka») ferroqorytpa zaýytynyń jobasyn iske asyrý boıynsha yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıyldy. Polshanyń Ulttyq banki jobaǵa 300 mln AQSh dollary kóleminde  ınvestıtsııa quıýǵa ázirligin málimdedi.

Aǵymdaǵy jyldyń maýsym aıynda reseılik kompanııamen birlesip, Jańaqorǵan aýdanynan qurylys tsementin óndiretin zaýyttyń qurylysy bastaldy.

Jaqyn arada Shıeli aýdanynda tamponajdyq tsement óndirý zaýytynyń qurylysyn bastaımyz. Osy eki joba boıynsha ınvestıtsııa kólemi 277 mln AQSh dollaryn quraıdy.

Olardy iske asyrýdyń ózi 400 jańa jumys ornyn ashýǵa múmkindik beredi. Zaýyttar 2018 jyldyń basynda iske qosylady.

«Aral tuz» aktsıonerlik qoǵamynyń Aral qalasynda kaltsıılendirilgen soda zaýytyn salý jobasyn iske asyrýǵa Qazaqstan ınvestıtsııalyq qory arqyly ınvestıtsııa tartý máselesi pysyqtalýda (jobanyń TEN-i men bıznes-jospary daıyn, jobanyń quny - 81 mlrd teńge). Aıta keteıik, «Aral tuz» kompanııasy Indýstrııalandyrý kartasynyń aıasynda tuz óndiretin ıspandyq tsehty salý nátıjesinde búgingi tańda óz óniminiń 57%-n shetelge eksporttaýda jáne sońǵy 2 jylda reseılik naryqtyń on paıyzdan astamyn bizdiń ónim quraıdy.

Al, bıylǵy jyly kásiporyn taǵamdyq jáne tehnıkalyq tuz shyǵaratyn ekinshi jańa tsehty iske qosty. Nátıjesinde, usaqtalyp tartylǵan taǵamdyq tuz óndirisiniń qýaty 7 esege artady, shyǵarylatyn ónimniń assortımenti keńeıedi jáne taǵy da 200 jańa jumys orny ashylady.

Damýdyń turaqty úrdisi agroónerkásiptik sek¬torda da baıqalady. Bul saladaǵy óndiris kólemi birinshi jartyjyldyqtyń qorytyndysy boıynsha 4%-ǵa deıin, al 8 aıdyń qorytyndysy boıynsha 5,4%-ǵa ósken.

Aǵymdaǵy jyly Shıeli aýdanynda qýaty táýli¬gine 400 lıtr túıe sútin shyǵaratyn tseh, Syrdarııa aýdanynda úırek pen qaz ósiretin qus fermasy iske qosyldy (qazir fermada 10 myńnan astam qus ósirilýde).

Búgingi kúni Qyzylorda qalasynda jartylaı fabrıkattalǵan et daıyndaıtyn fabrıka jáne Syrdarııa aýdanynda 5 myń qoı men 10 myń qozy ósiretin keshen men qýaty jylyna 250 tonna et óndiretin et kombınatynyń qurylysy júrgizilýde.

Ekonomıkanyń bul salasy sheteldik ınvestorlar úshin tartymdy bolyp otyrǵanyn aıtý qajet. Qazirgi ýaqytta sheteldik seriktestermen birge Jańaqorǵan aýdanynda tomat pastasyn shyǵaratyn zaýyt salý jobasy pysyqtalýda. Qarmaqshy aýdanyndaǵy qus fabrıkasynyń jáne Aral aýdanyndaǵy túıe sútin óńdeý zaýytynyń qurylystary iske asyrylý satysynda.

«Mal baqqanǵa bitedi». Aıta ketý qajet, búgingi kúni maldyń barlyq túrleri boıynsha mal basy eń tabysty delingen 90-jyldyń kórsetkishinen asyp tústi.

Endigi kezekte bizdiń birinshi mindetimiz - oblysty aýsyl indetinen býferlik aımaqtan shyǵarý boıynsha Halyqaralyq epızootıkalyq bıýrosymen jumysty barynsha jedel júrgizip, etti eksporttaýdy bastaýymyz qajet. Bizdiń ónimge suranys bar, biraq, kórip otyrǵandaryńyzdaı, respýblıkadan tysqary shyǵarýǵa múmkindik joq.  Osy máseleni jedel sheshýimiz kerek.

Baqsha daqyldaryn ónerkásiptik óndirýdi qalpyna keltirip jatyrmyz. Bıyl jergilikti qaýyn alǵash ret Reseıge eksporttaldy. Kelesi jyly baqshalyq egistik alqaptaryn ulǵaıtýdy (1000 gektarǵa) jos¬parlap otyrmyz.

Aýyl sharýashylyǵy óndiristik kooperatıvterin qurý jumystary jandanýda. Jyl basynan beri 73 aýylsharýashylyq kooperatıvi quryldy, olarǵa 324 usaq taýar óndiristeri biriktirildi. Bul agrarshylardyń sýbsıdııalar men nesıe  alýyna úlken múmkindik týǵyzyp, saladaǵy memlekettik qoldaýdy júıeleı túsedi.

Osy másele boıynsha «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasymen tyǵyz jumys jasaýdamyz. Aǵymdaǵy jyly «Qyzylorda» óńirlik ınvestıtsııalyq ortalyǵy Kásipkerler palatasymen birlesip, «Mıkrobıznes-Qyzylorda» pılottyq jobasyn iske qosty. Búgingi tańda quny 591 mln teńgeden asatyn 92 joba iske asyryldy, 400 jańa jumys orny ashyldy.

Jeke qosalqy sharýashylyqtardyń áleýetin paıdalanyp, solar arqyly et-sút baǵytyndaǵy aýylsharýashylyq kooperatıvterin damytýǵa erekshe kóńil bólinedi.

Aıta ketý qajet, óńirlik ınvestıtsııalyq ortalyq óziniń 1,5 jyl jumys istegen ýaqyty ishinde aýyldyq jerlerde quny 1 mlrd teńgeni quraıtyn 148 jobany qarjylandyrdy. Olardyń basym bóligin (70%) kásibin bastaýysh kásipkerler qurap otyr. Nátıjesinde aýyldarda 600-ge jýyq jańa jumys orny ashyldy.

Bul biz úshin óte mańyzdy, óıtkeni óńirimizdegi ekonomıkalyq turǵydan belsendi halyqtyń úshten bir bóligi ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar, olardyń 2/3 bóligi aýyldyq jerlerde turady. Ózin-ózi jumyspen qamtyǵandardyń úlesi jáne bolashaǵy qalaı bolatyny biz ben sizder atqaratyn jumysqa baılanysty.

Bul máseleniń ózektiligi ásirese áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý júıesiniń engizilýine oraı arta túsýde.

Mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý týraly Zań qoldanysqa engen kezde memlekettiń ózin-ózi jumyspen qamtyǵan azamattar úshin áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý qoryna (ÁMSQ) aýdarylatyn jarnalardy budan bylaı qarjylandyrmaıtynyn bilesizder, sol sebepti ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar (olardyń sany oblysymyzda 121 myń adamnan asady) sol ýaqyt aralyǵynda jeke kásipker nemese jumyssyz retinde tirkelýi tıis.

Turaqty tabysy joq, sharýashylyǵy shaǵyn nemese jupyny adam ózi óndiretin ónimderdi jeke kásipker retinde naryqqa shyǵarmaıtyn adamnyń salyq organdaryna ózdiginen tirkelmeıtini túsinikti. Demek, ol jumyspen qamtyǵan, ásirese ózin-ózi ónimsiz jumyspen qamtyǵan adam jumyssyzdar qataryn tolyqtyrady nemese júıeniń qosymsha paketimen qamtylmaı qalady.

Bul mindetti túrde azamattardyń áleýmettik kóńil-kúıine keri áser etedi. Al, biz buǵan jol bermeýimiz kerek!

Sondyqtan, qazirgi bizdiń ortaq mindetimiz - turǵyndarǵa túsindirme jumystaryn júrgizý (árbir aýylda) jáne kezeń-kezeńimen ózin-ózi jumyspen qamtyǵan turǵyndar sanatyn shaǵyn bıznes razrıadyna aýystyrý. Mundaı mindetti Memleket basshysynyń ózi de qoıyp otyr. Óıtkeni, dál osy shaǵyn bıznes áleýmettik jáne ekonomıkalyq turaqtylyqty qamtamasyz etetin bolady.

Sondyqtan Elbasynyń kásipkerlikti damytýǵa jaǵdaı jasaýy, erekshe qoldaý bildirýi jaıdan-jaı emes.

Tamyz aıynyń 20-nan kúrish jınaý bastaldy. Bárimizge belgili, ótken jyly rekordtyq ónim jınaldy. (423,6 myń tonna, gektarynan 50,5 tsentner). Aýylsharýashylyq taýarlaryn óndi¬rý¬shilerdiń pikirinshe, bıylǵy jına¬latyn ónim ótken jylǵa qaraǵanda eń kem degende 10%-ǵa joǵary bolmaq!

Búgingi tańda 1 gektar kúrishtiń ortasha ónimdiligi gektaryna 46 tsentner bolsa, rekordtyq mejege qol jetkizgen 2015 jyly gektaryna 41,9 tsentner boldy.

Amandyq bolsa, qazan aıynyń alǵashqy kúnderi dıqandar eńbeginiń nátıjesin kóretin bolamyz. Osy rette, sýbsıdııalaý júıesin kezeń-kezeńmen reformalaý týraly usynysymyzdy qoldaǵany úshin Úkimetke alǵys aıta ketkim keledi.

Aǵymdaǵy jyly aýyl sharýashylyǵyn qoldaýǵa barlyǵy 8,5 mlrd teńge (2015 jylǵa qaraǵanda 400 mln teńgege nemese 5%-ǵa kóp) bólindi.

Jalpy, bıylǵy jyly aýyl sharýashylyǵynyń negizgi kapıtalyna tartylǵan ınvestıtsııa kólemi 10 esege artty!

Aǵymdaǵy jyldaǵy jumysymyzdyń negizgi baǵyttarynyń biri - sýarmaly jerlerdiń sý sharýashylyǵy ınfraqurylymyn qalpyna keltirý boldy. Memleket basshysy 9 qyrkúıekte ótken Úkimettiń keńeıtilgen májilisinde aldaǵy besjyldyqta eń kemi 600 myń gektar sýarmaly jerdi aınalymǵa engizýdi tapsyrdy.

Bul jóninde ústimizdegi jyly shildede Úkimet basshysynyń oblysqa jumys sapary barysynda, Qambashta ótken arnaıy májiliste aıtylǵan bolatyn (sýarmaly jerlerdiń sýsharýashylyq ınfraqurylymyn qalpyna keltirý boıynsha respýblıkalyq májiliste). Sý tapshylyǵyna baılanysty Qyzylorda oblysy boıynsha 60 myń gektar sýarmaly jer paıdalanylmaıdy, bul - óńirdegi sýarmaly jerlerdiń tórtten biri! Jaǵdaı negizinen ırrıgatsııa men drenaj ınfraqurylymynyń nasharlaýy men tozýy saldarynan oryn alǵan.

Óńirimiz Syrdarııa ózeniniń tómengi jaǵynda ornalasqan, sondyqtan biz únemi osy ózenniń saǵasynda ornalasqan memleketterge táýeldimiz. Osy rette ırrıgatsııalyq jáne drenajdyq júıelerdi jandandyrýdyń strategııalyq mańyzy bar.

Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń bastamasy boıynsha iske asyrylyp jatqan «Irrıgatsııalyq jáne drenajdyq júıelerdi jetildirý» (PÝID-2) jobasynyń ekinshi kezeńi aıasynda Jalaǵash aýdanyndaǵy 15 myń gektar sýarmaly jerdi qalpyna keltirý josparlanýda. Qazirgi ýaqytta jobalyq aımaqtarda izdestirý jáne jobalaý jumystary júrgizilip jatyr. Obektilerdi pasporttadyq. Endi sýarmaly kanaldar men kollektorlyq sý aıdaıtyn júıelerdi pasporttaý qajet.

Budan bólek, biz ırrıgatsııalyq jáne drenajdyq júıelerdi jetildirý jobasynyń úshinshi kezeńine oblys boıynsha 144 myń gektar jerdi qosý máselesin kóterip otyrmyz. Oǵan qosa, Islam Damý Bankimen 29 myń gektar sýarmaly jerlerdi qalpyna keltirý jobasyn ilgeriletý boıynsha jumys jasalyp jatyr.

Ózderińizge belgili, «SARATS» jobasynyń birinshi kezeńin iske asyrý nátıjesinde óńirde balyq sharýashylyǵy qarqyndy damýda.

Qambash kólinde ekinshi jyl qatarynan balyqshylar sletin ótkizdik. Sala ókilderi bıylǵy uıymdastyrylǵan aýqymdy sharany el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna arnady.

Tek, sońǵy eki jyldyń ózinde balyq ónimderiniń eksporty 45%-ǵa, sonyń ishinde Eýroodaq elderine - 2 esege jáne EAEO elderine 2,5 esege ósti.

Aǵymdaǵy jyldyń qańtar aıynda «Baıqońyr» Áleýmettik-kásipkerlik korporatsııasynyń qoldaýymen Aral aýdanynynyń Qarashalań aýylynda qýattylyǵy jylyna 900 tonna balyq ónimin daıyndaıtyn servıstik balyq daıyndaý ortalyǵy paıdalanýǵa berildi. Oblystyq máslıhat depýtaty, belgili kásipker Erhatov Amanbaı reseılik áriptestermen birge Ýlıanov oblysynda balyq óńdeý zaýytyn salyp, Reseı naryǵynda da belsendi jumys jasaýda.

Árıne, endigi maqsatymyz - jobanyń ekinshi kezeńin júzege asyrýmen tikeleı baılanysty. Sondyqtan, biz qazir Úkimetpen birlesip «SARATS» jobasynyń ekinshi kezeńin tezirek bastaý baǵytynda jumys jasaýdamyz.

Ózderińiz biletindeı, Ózbekstan tarapynyń negizsiz ustanymy saldarynan jobanyń iske asyrylýy keshiktirildi. Sonyń saldarynan jobany Dúnıejúzilik bank qarjysy esebinen júzege asyrý keshigip jatqandyqtan, biz Úkimetke jobany respýblıkalyq bıýdjet esebinen iske asyrý týraly usynys berdik.

Birinshi kezeńde jobada kózdelgen 6 komponenttiń 4 komponentin (23,2 mlrd teńge) tez arada iske asyrý usynyldy:

- Qyzylorda gıdrotorabynyń sol jaq jaǵalaýdaǵy rettegish shlıýzin qalpyna keltirý (1,4 mlrd teńge);

- Qazaly jáne Qarmaqshy aýdandaryna qorǵanys bógetterin salý (1,7 mlrd teńge);

- Syrdarııa ózeniniń Qarmaqshy aýdanyndaǵy Qorǵansha men Turymbet ýchaskeleriniń  arnasyn túzetý (1,1 mlrd teńge);

- Qazaly aýdanyndaǵy Birlik aýylyna jaqyn mańǵa avtojol kópirin salý (3,6 mlrd teńge).

Jobany júzege asyrýdy keshiktirý aımaqta tótenshe jaǵdaı qaýpin kúsheıtedi dep esepteımiz, óıtkeni, Qyzylordadaǵy gıdrotorap apattyq jaǵdaıda tur, onyń saldarynan eldi mekenderdi jáne jaıylymdardy sý basý qaýpi bar.

Jobanyń 1-shi kezeńiniń quny - 7,8 mlrd teńge.

Halyqtyń áleýmettik kóńil-kúıine áser etetin faktorlardyń biri - baǵa. «Úıdegi kóńil-kúıdi bazardaǵy naryq buzbasy» úshin bul máseleni turaqty baqylaýda ustaýdamyz, ásirese, azyq-túlik taýarlarynyń baǵasy udaıy nazarda.

Baǵalardyń ósý faktorlarynyń biri - naryq sýbektileriniń  josyqsyz áreketi saldarynan bolatyny belgili.

Bul rette, biz aǵymdaǵy jyly baǵany negizsiz ósirýge jol bermeý týraly iri saýda sýbektilerimen 59 memorandýmǵa qol qoıdyq. Sonymen qatar, jyl basynan beri 21 azyq-túlik jármeńkesi ótkizildi, taýarlardyń baǵasy naryqtaǵydan arzan baǵaǵa satyldy.

Bazardy óz ónimderimizben qamtamasyz etý maqsatynda egistik alqaptaryn ártaraptandyrýdy qolǵa aldyq.

Mysaly, aǵymdaǵy jyly kúrish egistikteri 4,5 myń gektarǵa qysqartylsa, kerisinshe kartop, baqsha, kókónis jáne maı daqyldaryn egý ulǵaıdy.

Turaqtandyrý qory nátıjeli jumysyn jalǵastyrýda.

Nátıjesinde, naryqta oryn alyp otyrǵan ınflıatsııaǵa qaramastan, azyq-túlik taýarlary baǵalarynyń ósý qarqynyn ózge óńirlerge qaraǵanda tómen deńgeıde ustap turýǵa múmkindigimiz bar.

Aǵymdaǵy jyldyń ekinshi toqsanynda óńirde jalaqynyń ósý deńgeıi (100,4%) baıqalǵanymen, respýblıka boıynsha bul kórsetkish azaıý ústinde (98,9%).

Jumysshylardyń jalaqysyn ýaqytyly tóleý máselesi qatań baqylaýda.  Eńbekaqy tóleý boıynsha  bereshekke qatysty máselelerdiń basym bóligin biz «tikeleı basqarý» ádisimen jedel túrde sheship otyrdyq. Jyl basynan beri  túrli sebeppen tólenýi keshikken 800 mln teńgeden astam jalaqy berildi. Nátıjesinde búgingi tańda jalaqy boıynsha qaryz tek 4 kompanııada ǵana 10 mln teńgeden sál astam somany qurap otyr. Olardyń árqaısysy boıynsha prokýratýra organdarymen birlesip, jumys júrgizilýde.

Bizdiń jumysymyzdyń 2 jyldan bergi negizgi baǵyttarynyń biri - jumysshylardy jappaı bosatýdyń aldyn alý. Ótken jyly iri kásiporyndarmen jumys oryndaryn saqtaý týraly memorandýmǵa qol qoıdyq.

Nátıjesinde jyl basynan beri oblys kásiporyndarynda 402 adam bosatylǵan, olardyń búgingi kúni 90-y jumysqa ornalastyryldy. Jumyssyz retinde tirkelgen 137 adamdy jumyspen qamtamasyz etý boıynsha tıisti jumystardy júrgizýdemiz.

Sonymen birge, tek aǵymdaǵy jyldyń 6 aıynda ekonomıka salalarynda 5700 jańa jumys orny ashyldy, onyń ishinde 5000-y - turaqty.

Oblysta iske asyrylyp jatqan baǵdarlamalar sheńberinde árbir jumysqa ornalasýshy Zeınetaqy tóleý memlekettik ortalyǵynyń derekqoryna tirkelýi jáne tıisti salyq tóleýi qajet.

Birinshiden, bul jumyssyzdyń ózine qa¬jet, osylaısha ol zeınetin qamtamasyz etedi jáne, ekinshiden, bul arqyly biz oblysta iske asyrylyp jatqan baǵdarlamalardyń tıimdiligin baǵalaı alamyz.

Jumysshylardy jappaı bosatý burynǵysynsha munaı-servıs salasynda (joǵaryda aıtyp ótkendeı, munaı óndirý kóleminiń tómendeýine jáne soǵan oraı munaı-gaz sektoryna salynatyn ınvestıtsııa kóleminiń azaıýyna baılanysty munaı-servıs jumystarynyń kólemi de qysqarýda) oryn alyp otyr. Osynyń saldarynan munaı-servıs salasynda jumys jasaıtyn 23 myń adamnyń jumyssyz qalý qaýpi bar.

Sondyqtan biz qazir «Teńizshevroıl» JShS jáne «Nort Kaspıan Opereıtıng Kompanı» kompanııalarymen óńirimizdegi munaı-servıstik uıymdardy osy kompanııalardyń iri ınvestıtsııalyq jobalaryna qatystyrý máselesin pysyqtap jatyrmyz. Qazan aıynda bul máseleni Energetıka mınıstrliginiń qoldaýymen jáne atalǵan kompanııalardyń ókilderimen birge Qyzylorda qalasynda ekinshi ret talqylaıtyn bolamyz.

Nátıjesinde jumyssyzdyq deńgeıin burynǵy bes paıyzdyq deńgeıde saqtap, onyń ósýine jol bermeýge jumys jasalýda. Jyl sońyna deıin bul kórsetkishti tipti 4,9%-ǵa tómendetýge múmkindik bar dep esepteımiz. Turǵyndardy jumyspen qamtýdy qamtamasyz etý jáne osylaısha olardyń ómir súrý deńgeıiniń tómendeýine jol bermeý - bul bizdiń aǵymdaǵy jyly aldymyzǵa qoıǵan negizgi mindet.

«Nurly Jol» baǵdarlamasynyń arqasynda (35 joba, somasy 21 mlrd teńge) jumys oryndaryn saqtaýmen qatar, jańa jumys oryndaryn ashý múmkindigine ıe boldyq, ásirese, qurylys sektorynda kórsetkish joǵary. Tek turǵyn úı qurylysynyń damýy esebinen, qurylys ónimderin óndirý salasyndaǵy jumyspen qamtylǵandardy qospaǵanda, salada  18 myńnan astam adam jumyspen qamtyldy.

Úıi bardyń kúıi bar. Jyl basynan beri barlyq qarjylandyrý kózderiniń esebinen 300 myńǵa jýyq sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi, bul ótken jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda 20%-ǵa joǵary.

Tek memleket qarajatynyń esebinen jyl basynan 12 kópqabatty úı salyndy. 634 otbasy jańa baspanaly boldy. Al, jyl sońyna deıin taǵy da 31 úıdi paıdalanýǵa beremiz, ıaǵnı, 1700 adam qonys toıyn toılaıtyn bolady. Kórsetkish budan da joǵary bolýy múmkin.

Aǵymdaǵy jyly Qyzylorda qalasynda jalpy sany 4000 páterdi quraıtyn 80 kóppáterli úıdiń qurylysy qarqyndy júrýde - bul ótken jylmen salystyrǵanda 2 esege artyq. Osylaısha, tek sońǵy 2 jyldyń ózinde uzaq jyl baspana kezegin kútkenderdiń 28%-dan astamy óziniń turǵyn úı máselesin  túbegeıli sheshýde.

Turǵyn úı qurylysynda mundaı serpilis Syr óńirinde buryn-sońdy bolǵan emes!

Jeke turǵyn úı qurylysyna alańdardy daıyndaý boıynsha bıyl da aýqymdy jumystar júrgizilýde. Bul maqsatqa bıyl 14 mlrd teńgeden asa qarjy baǵyttalýda. Kóp jyldardan beri birinshi ret oblystyń aýdandaryna 5 mlrd teńgeden asa qarjy bólinedi. Qalǵan 9 mlrd teńge Qyzylorda qalasyndaǵy alańdardy daıyndaýǵa jumsalady. Onyń 5,3 mlrd teńgesi «Báıterek» jańa yqsham aýdanynyń ınjenerlik-kommýnıkatsııalyq ınfraqurylymynyń qurylysyna baǵyttaldy.

Injenerlik-kommýnıkatsııalyq ınfrastrýktýranyń aýqymdy qurylysy turǵyn úı damýyna jańa serpin beredi.

Mysaly, «Báıterek» yqsham aýdanynyń 980 gektar bolatyn aýmaǵyna 6600 jer ýchaskesi ornalastyrylady, onda bolashaqta 36 myń adam qonystanady. Bul - Jalaǵash aýdany turǵyndarymen para-par. Tutas bir shaǵyn qala deýge bolady!

Aıta ketý kerek, bul sońǵy 3,5 jylda oblys ortalyǵynda turǵyn úı baǵdarlamasynyń arqasynda boı kótergen 11-shi yqsham aýdan.

Kóp adamdarǵa qurylys salýǵa jer bólý ońaı sharýa sııaqty kórinedi. Jerdi bergenge deıin orasan zor uıymdastyrý jumystary jasalady, másele sheshimin tabý úshin talaı tirlik atqarylady.

Mysaly, joǵaryda atalǵan «Báıterek» yqsham aýdanyn alaıyq. Jumystar 2013 jyly bastalǵan. Sol jyly geologııalyq barlaý jumystary júrgizildi. Ásirese, topyraqasty sýlarynyń bar-joǵyna jiti («Mereı», «Aqmeshit» yqsham aýdanynyń turǵyndary kezikken problemalarǵa jol bermes úshin) taldaý júrgizildi.

2014 jyly yqsham aýdandy egjeı-tegjeıli josparlaý jobasyn jasaýǵa oblystyq bıýdjetten qarajat bólindi.

2015 jyly - jergilikti bıýdjettiń esebinen jobalyq-smetalyq qujattama jasaldy, sodan soń joba memlekettik saraptamadan ótkizildi. 2015 jyldyń jeltoqsanynda Ulttyq ekonomıka mınıstrligine osy jer alabynyń ınjenerlik ınfraqurylymyn júrgizýge respýblıkalyq bıýdjetten qarjy bólýge alǵashqy ótinimdi berdik (memlekettiń jeke turǵyn úı salýǵa tek ınjenerlik-kommýnıkatsııalyq ınfraqurylymmen qamtamasyz etilgen jerdi ǵana bóletinin ózderińiz bilesizder).

2016 jyldyń qańtarynda qarjyny alý úshin bizge bul jobany Úkimette qorǵaýǵa týra keldi.

Tek 2016 jyldyń naýryzynda ǵana biz yqsham aýdannyń aýmaǵyna ınjenerlik ınfraqurylym júrgizýge bólingen birinshi qarajattyq transhty aldyq.

Aıta ketý qajet, elimizde bıýdjet qarajatyn únemdep jumsaýǵa bet burǵan ýaqytta, biz jobany respýblıkalyq bıýdjet komıssııasynyń qaraýyna engizip, qarjyny alýǵa qol jetkizdik.  Bul - ońaı sharýa emes.

Sondaı-aq, «Qyzylorda-Jezqazǵan» trassasy boıyndaǵy  150 gektar jerdi tolyq tegisteý jobasy daıyndaldy. Alda ol jaqqa da ınjenerlik ınfraqurylym tartýdy bastaımyz, bul jeke qurylysqa taǵy da 1200 jer ýchaskesin bólýge múmkindik bermek.

Budan bólek, jergilikti bıýdjettiń esebinen apatty jaǵdaıdaǵy kópqabatty úılerdiń (38 úı, 503 páter) máselesin birtindep sheship kelemiz. Osy jyly 120 otbasyna jańa úılerden baspana berildi. Keler jylǵa taǵy da 3 úı (220 páter) salýdy josparlap otyrmyz. Sonymen, 2018 jyldyń 1 qańtaryna deıin biz 60%-dan astam apatty jaǵdaıdaǵy úılerde turatyn turǵyndardyń máselesin sheshemiz (qalatyny 34 úı - 163 páter).

Jaqynda Memleket basshysy Úkimetke «Nurly jer» baǵdarlamasyn ázirleýdi tapsyrdy. Jańa baǵdarlamada turǵyn úı qurylysyn tikeleı qarjylandyrǵannan góri jekemenshik qurylysshylardy yntalandyrýǵa basa den qoıylady.

Sondyqtan bizge de ınvestorlar tartý jumysyn jandandyrý qajet. Sonda memleket ınjenerlik jáne áleýmettik ınfraqurylymǵa resýrstardy jumyldyra alady. Turǵyndarǵa ıpotekalyq nesıeniń qoljetimdiligin qamtamasyz etý úshin bankterdiń paıyzdyq mólsherlemesin sýbsıdııalaý josparlanýda.

Endi gazdandyrý máselesine toqtalsam.

Ózderińiz biletindeı, ótken jyldary «QazTransGaz» AQ-nyń qoldaýymen biz Qyzylorda qalasyn jáne 4 aýdan ortalyǵyn gazdandyryp, Baıqońyr qalasyna gaz júrgizdik.

Aǵymdaǵy jyly gaz júrgizilmegen 3 aýdan ortalyǵy men Qyzylorda qalasyndaǵy keıbir aýdandarǵa («belye pıatna») gaz tartý maqsatynda jumystar júrgizilýde.  Jobanyń jalpy quny - 11,7 mlrd teńge.

Biz máseleni sheshýdiń birden birneshe jobalaryn ázirledik: «QazTransGaz» AQ qarajaty esebinen gazdandyrý nemese  bıýdjet  esebinen iske asyrý.

Eldi mekenderdi «QazTransGaz» AQ esebinen gazdandyrýdan bas tartýǵa týra keldi, sebebi, bul ınvestıtsııalyq joba jáne «QazTransGaz» óziniń shyǵyndaryn aqtaý úshin gaz tarıfin 1000 m3 úshin 19000 teńgeden 40 000 teńgege deıin ósirýi qajet, bul óz kezeginde turǵyndarǵa, bıýdjettik jáne kommertsııalyq uıymdarǵa qomaqty qosymsha salmaq bolady.

Sondyqtan, jobany bıýdjettik qarajat esebinen iske asyrý týraly sheshim qabyldandy. Jergilikti bıýdjettiń buǵan múmkindigi jetpeıtindikten, biz osy maqsattarǵa respýblıkalyq bıýdjetten qarjy tartýdy qarastyrýdamyz.

Biz Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq ekonomıka jáne Energetıka mınıstrlikterine bıýdjettik ótinimder tapsyryp qoıdyq. Alaıda, 2018 jylǵa deıin jańa qurylys jumystaryn júrgizýge  moratorıı engizilgendikten, tıisti mınıstrlikter jobany 2016-2017 jyldary bıýdjet esebinen qarjylandyrýdan bas tartty.  Basqa da aımaq basshylarymen bul máseleni Úkimette kóterdik.

Nátıjesinde Premer-mınıstrdiń tapsyrmasyna sáıkes, Energetıka mınıstrligi tarapynan Qazaqstan Respýblıkasyn gazben qamtýdyń bas shemasyn iske asyrý máseleleri jónindegi arnaıy jumys toby quryldy. Osy jumys tobynyń atqarǵan jumysynyń nátıjesinde respýblıkalyq bıýdjetten tıisti qarajat qaralatyn bolady dep kútilýde. Bizdiń jobalar da bas shemaǵa engiziledi dep oılaımyz.

Biraq, biz atalǵan jobany qarjylandyrýdyń basqa da kózderin (jeke ınvestorlardy) izdestirip jatyrmyz.

Bizge jetken aqparatqa sáıkes, joǵaryda atalǵan jumys toby 2017 jyldyń sońyna qaraı Qaraǵandy, Aqmola, Soltústik Qazaqstan oblystaryn, Astana qalasyn gazben qamtamasyz etetin «Saryarqa» magıstraldy gaz qubyrynyń qurylysyn bastaý máselesin qarastyrýda, al, atalǵan qubyr jelisiniń qýat kózi «Beıneý-Bozoı-Shymkent» magıstraldy gaz qubyrynyń boıyndaǵy «Qaraózek» kompressor stansasy bolmaq.

Bul kóp uzamaı oblysta úlken kólemdegi ınvestıtsııalar men qurylys jumystary  paıda bolady degen sóz. Sáıkesinshe, jańa jumys oryndary men jergilikti bıýdjetke túsetin salyq túsimderiniń jańa kózi ulǵaıa túsedi.

Endi áleýmettik sala týraly

Biliktilik bilimnen bastalady. Bilim berý salasynda tórtinshi jyl qatarynan birlese júrgizip otyrǵan bilim sapasyn arttyrý jumystary jaqsy nátıjesin berýde (eger esterińizde bolsa, biz bul jumysty bir kúnde jıyrmadan astam mektep dırek¬torlaryn jumystan bosatýdan bastaǵan bolatynbyz).

Nátıjesinde UBT qorytyndysy boıynsha ortasha ball jyl saıyn artyp keledi. Bıyl oblys boıynsha ortasha ball 82,7-ge jetti, bul respýblıkalyq ortasha kórsetkishten de (81,2) joǵary.

143 bitirýshi túlek «Altyn belgi» ıegeri atandy - bul da ótken jylǵa qaraǵanda kóp (2015 j. - 139).

Sońǵy úsh jylda biz mektep bitirýshi túlekterimizdi Reseıdiń jáne ózimizdiń eń úzdik degen joǵary oqý oryndary men kolledjderine oqýǵa jiberip jatyrmyz.

Búgingi kúni 400-ge tarta túlegimiz, onyń ishinde bıyl oqýǵa túsken 110 oqýshymyz Reseı Federatsııasy tarapynan bólingen bilim granttary esebinen Reseıdiń aldyńǵy qatarly tehnıkalyq joǵary oqý oryndarynda bilim alýda.

Sondaı-aq, oblys ákiminiń negizinen aýyldyq áleýmettik jaǵdaıy tómen kópbalaly otbasylardyń balalaryna arnalǵan 365 grantyn berýdi de jalǵastyryp otyrmyz. Al, osy jyly osy granttardy az qamtamasyz etilgen otbastarylarynan shyqqan taǵy 135 bala ıelendi (barlyǵy - 500 bala).

«Serpin» baǵdarlamasy boıynsha jyl saıyn oqý granttaryn  jeńip alǵan balalarymyz respýblıka boıynsha úzdik nátıjeler kórsetýde.

Osylaısha, bıylǵy jyly mektep bitirýshi túlekterdiń 95%-y joǵary oqý oryndary men kolledjderge  oqýǵa tústi. Onyń ústine olardyń jartysy joǵary oqý oryndarynda grant negizinde bilim alýda.

Mektepterde úsh aýysymmen oqytý máselesi bizde túbegeıli sheshimin tapty. Biz kúrdeli ekonomıkalyq jaǵdaıǵa qaramastan, bıyl apatty jaǵdaıdaǵy mektepterdiń problemalaryn sheshýdi oblys ákiminiń daǵdarysqa qarsy josparyndaǵy negizgi basymdyqtardyń biri retinde qarastyrdyq.

Ózderińiz biletindeı, 2013 jyldyń 1 qańtaryna deıin bizde apattyq jaǵdaıdaǵy 37 mektep boldy. Al, aǵymdaǵy jyly jergilikti bıýdjet qarajaty esebinen biz sońǵy 12 mekteptiń qurylysyn bastadyq.

Olardyń 5-in osy jyly paıdalanýǵa berýdi josparlap otyrmyz, al, qalǵandaryn 2017 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda beretin bolamyz.

Oblysymyzda meıirimge zárý, múmkindikteri shekteýli 6 myńǵa jýyq bala bar. Olardyń 2000-nan astamy Qyzylorda qalasynda turady. Biz shyn kóńilden olardyń sábı júzderinen nur tógilip, balalyq shaqtarynyń alańsyz bolǵanyn qalaımyz.

Osy jyly múmkindigi shekteýli balalardy ońaltý jáne áleýmettik qorǵaý maqsatynda Qyzylorda qalasyndaǵy №278 orta mekteptiń bazasynda múmkindigi shekteýli balalarǵa arnalǵan psıhologııalyq-pedagogıkalyq túzetý ortalyǵy ashyldy.

Bul múmkindigi shekteýli balalardy korrektsııalyq kómekpen meılinshe kóbirek qamtýǵa múmkindik berip, kezektilikti azaıtady jáne kórsetiletin qyzmetterdiń aýqymyn keńeıtedi.

Ózderińizge belgili, 3-6 jas aralyǵyndaǵy balalardy mektepke deıingi tárbıemen qamtýdy merziminen buryn 100%-ǵa oryndadyq. Aǵymdaǵy jyly belgili sebepterge (daǵdarys) baılanysty jeke balabaqshalardy respýblıkalyq bıýdjetten qarjylandyrýda qıynshylyqtar oryn alǵanyn da aıta keteıik.

Biraq, bizge bul máseleni bir aptanyń ishinde sheshýdiń sáti tústi. Memlekettik tapsyrys aıasynda aldaǵy ýaqytta mektepke deıingi balalar uıymdaryn qarjylandyrýǵa respýblıkalyq bıýdjetten taǵy da 3,2 mlrd teńge qarjy kelýi tıis.

Endi densaýlyq saqtaý salasy boıynsha.

Densaýlyqtyń qadirin dert kelgende bilemiz. Tabıǵı ósimi (2013 j - 6,7%, 2015 j - 10,4%) jyl saıyn artyp kele jatqan Syr óńiri halqynyń biz úshin sany da, jany da qymbat bolýy kerek.

Aǵymdaǵy jyly Qyzylorda qalasyndaǵy 200 orynǵa laıyqtalǵan kópsalaly balalar aýrýhanasynyń jáne Jańaqorǵan kentinde aýysymyna 250 kelýshige arnalǵan emhananyń qurylysyn aıaqtaımyz jáne Qazaly aýdany Áıteke bı kentindegi 150 orynǵa laıyqtalǵan ortalyq aýdandyq aýrýhananyń qurylysyn bastadyq.

Sonymen qatar, Qyzylorda qalasy, Aral, Jalaǵash, Syrdarııa, Jańaqorǵan jáne Shıeli aýdandaryndaǵy 10 aýylda jyldyń aıaǵyna deıin dárigerlik ambýlatorııalar salatyn bolamyz.

Osylaısha, alǵashqy medıtsınalyq-sanıtarlyq kómek uıymdarynyń jelisin normatıvke sáıkes kezeń-kezeńimen sheshýge talpynys jasalýda.

Ústimizdegi jyldyń qańtar aıynda alǵash ret onkopatologııamen aýyratyn  naýqastarǵa pallıatıvti kómek kórsetý maqsatynda oblystyq onkologııa ortalyǵynda hospıs bólimshesi ashyldy.

Oblystyq medıtsına ortalyǵynyń janynan oftalmohırýrgııalyq ortalyq ashyldy, bul jerden kóz aýrýlarymen aýyratyn naýqastar joǵary bilikti medıtsınalyq kómek ala alady. Bul óte mańyzdy, sebebi, jyl saıyn 600-ge jýyq adam tájirıbeli oftalmologtarǵa operatsııa jasatý úshin Orynborǵa, Qazaqstannyń iri qalalaryna barýǵa májbúr boldy.

Oblysymyz - elimiz boıynsha bosanǵannan keıingi ońaltý bólimshesi ashylǵan alǵashqy óńir. Dárigerlerdiń aıtýynsha, bosanǵannan keıingi ońaltý jańa bosanǵan analar men nárestelerdiń densaýlyǵyn nyǵaıtýdyń eń jaqsy joly.

Osy jarty jyl ishinde 500-ge tarta patsıentke sapaly medıtsınalyq kómek kórsetildi. Bul ótken jylǵa qaraǵanda 37%-ǵa joǵary. Ózimizdiń jergilikti dárigerlermen júrekke jasalǵan otalar sany 40%-ǵa deıin artty. Kezinde oblys turǵyndary mundaı medıtsınalyq kómek alý úshin Almaty, Astana qalalaryna barýǵa májbúr bolsa, qazir biz bul problemalardy óz kúshimizben sheshetin boldyq.

Densaýlyq saqtaý salasynda qabyldanǵan sharalardyń nátıjesinde týberkýlezben aýyratyndar 5,3%-ǵa, qan aınalym júıesiniń aýrýlarynan bolatyn ólim-jitim 16%-ǵa, qaterli isik aýrýlarynan bolatyn ólim-jitim kórsetkishi 12,6%-ǵa tómendedi. Analardyń ólim-jitim kórsetkishi 4 esege deıin azaıdy (2015 j. 6 aıdaǵy 4 jaǵdaıǵa, 2016 j. 1 jaǵdaı). Degenmen, árıne, mundaı faktilerdiń múlde bolmaǵany durys.

Densaýlyq saqtaý salasy - bizdiń atqaratyn jumysymyzdyń árdaıym eń negizgi  salalarynyń biri. Tek aǵymdaǵy jyldyń ózinde densaýlyq salasynyń bıýdjeti 8 mlrd teńgege artty.

Biz medıtsına salasyna erekshe mańyz berip  kelemiz jáne aıryqsha yqylas tanytamyz. Osy maqsatta ártúrli problemalyq nozologııalar boıynsha 5 «Jol kartasy»  men medıtsınalyq qyzmet kórsetý sapasyn jaqsartý sharalarynyń keshendi jospary júzege asyrylýda. Salany zamanaýı medıtsınalyq jabdyqtarmen qamtamasyz etip, olardyń jumys isteýine barynsha jaıly jaǵdaı  jasap kelemiz. Mamandar udaıy biliktilik arttyrý kýrstarynan ótýde. Alaıda, jasalǵan jaǵdaılar men kórsetilgen qamqorlyqtarǵa qaramastan, keıbir dárigerlerdiń adam ómirine salǵyrttyq tanytýy azaıar emes.

Mysaly, dárigerler Syrdarııa aýdanyndaǵy 26 jasar jas ananyń ómirin nelikten saqtap qala almady?!  Dárigerler qatelerin jasyrý maqsatynda jas anaǵa  6 ret ota jasaǵan...

Muny qalaı túsindirýge bolady? (bul týraly elimizdiń búkil BAQ-tary jarysa jazdy).

Jas kelinshek emdeý mekemesiniń qabyrǵasynda kóz jumdy. Naqty kimniń kinásinen bolǵany qazir tergelip-tekserilýde. Biraq, qandaı jaǵdaı bolmasyn emdeý mekemesi kináli. Mundaı salǵyrttyqtyń jazasy óte qatań bolýy tıis! Árıne, jaza baspaıtyn jan bolmaıdy. Biraq, dárigerdiń qatelesýge quqyǵy joq!  Aqıqat sóz - Aşy sóz.

Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy osy jáne basqa kemshilikter jaqynda ótkizilgen densaýlyq saqtaý basqarmasynyń keńeıtilgen alqasynda qaraldy.

Aqmaral Sháripbaıqyzy Álnazarova basshylyq etetin densaýlyq saqtaý salasy biliksiz jáne «meıirimsiz» dárigerlerden arylýǵa  baǵyttalǵan sharalardyń qatań júıesin ázirlep, endire alady dep úmittenemin.

Brazılııanyń Rıo-de Janeıro qalasynda ótken HXXI jazǵy olımpıada oıyndary - sporttaǵy eń basty baıraqty báseke boldy.

Oblysymyzdyń atynan olımpıadaǵa 3 sportshy qatysty. Ókinishke qaraı, jerlesimiz Ilıa Ilın belgili bir sebeptermen olımpıada oıyndaryna qatysa almady, biraq, taǵy bir úkilegen úmitimiz, Syr tolaǵaıy Aleksandr Zaıchıkov olımpıada oıyndarynyń qola júldegeri atansa, Ǵalymjan Óserbaev erkin kúresten 5-oryn aldy. Olımpıada oıyndaryna qatysqan taekvondoshy qyzymyz Aınur Esbergenova álemdik alamannan úlken tájirıbe jınap qaıtty.

Ulttyq qurama komandalarǵa múshe bolǵan sportshylarymyzdy qoldaýǵa jáne olardyń olımpıada oıyndaryna alańsyz daıyndalýyna jetkilikti jaǵdaı jasalady.

Óńirdiń ondaǵan jyldar boıy qordalanyp qalǵan áleýmettik máselelerin sheshý maqsatynda biz tórtinshi jyl qatarynan jan basyna shaqqandaǵy áleýmettik shyǵystardyń joǵary mólsherin qamtamasyz etip kelemiz.

Bul kórsetkish jóninen biz respýblıka boıynsha 1-shi oryndamyz!

Osy jylǵa arnalǵan bıýdjet shyǵystary negizinen áleýmettik mindettemelerdi oryndaýǵa baǵyttalǵanyna qaramastan, óńirdi damytýǵa 62 mlrd teńgeden astam qarjy bólýge qol jetkizdik, bul 2015 jylmen salystyrǵanda 19 mıllıard teńgege artyq.

Aımaqta osy jyly salynyp jatqan áleýmettik nysandardyń sany elýge jýyq, olardyń 8-i paıdalanýǵa berildi, jyl sońyna deıin taǵy da 19-yn paıdalanýǵa beremiz.

Oǵan qosa, bıyl birneshe jyldan beri qurylysy bitpeı kele jatqan, bizge «mura» bolyp qalǵan 34 «saqaldy» qurylysty  tolyǵymen aıaqtaımyz! Talsýat aýylyndaǵy 300 orynǵa laıyqtalǵan psıhonevrologııalyq ınternat úıin de jaqyn arada bitiremiz.

Oblys ákiminiń is-qımyl josparynda belgilengen mádenıet-rýhanııat salasyndaǵy jobalar, ásirese mádenı mura máseleleri qarjylaı qamtamasyz etilip, oryndalýda.

Qyzylorda oblysynyń tarıhı-mádenı muralaryn qorǵaý jáne paıdalaný jónindegi ǵylymı-ádistemelik keńestiń sheshimimen ıÝNESKO-nyń Dúnıejúzilik muralarynyń aldyn ala tizimine engizilgen Syǵanaq, Shirik-Rabat, Jankent qalashyqtaryna sońǵy úsh jyl kóleminde keshendi túrde arheologııalyq zertteý jumystary júrgizilip keledi jáne «Jetiasar mádenıeti» eskertkishteriniń qorǵaý aımaqtary belgilendi.

ıÝNESKO-nyń  Dúnıejúzilik muralarynyń  aldyn ala tizimine Shıeli aýdanyndaǵy Saýysqandyq petroglıfteri engizildi.

Oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıi men Shıeli aýdanyndaǵy N.Bekejanovtyń memorıaldyq óner mýzeıine kúrdeli jóndeý jáne reekspozıtsııa jumystary júrgizildi. Eki márte Sotsıalıstik Eńbek Eri Y.Jaqaevtyń 125 jyldyǵyna oraı Y.Jaqaev aýylynda jańa mýzeıdiń qurylysy júrgizilip, qazan aıynda paıdalanýǵa berý josparlanýda.

Bıylǵy jyly 1 aýyldyq klýbtyń  qurylysy salynyp, 9 mádenıet nysanyna kúrdeli jóndeý jumystary júrgizildi.

El Táýelsizdginiń 25 jyldyǵyna oraı oblystyq fılarmonııanyń óner ujymy Reseı, Ózbekstan, Túrkııa elderi men AQSh-tyń Nıý-Iork, Vashıngton qalalarynda gastroldik kontsertterin berdi. Sonymen qatar, ótken jyly oblystyq fılarmonııa janynan qurylǵan kameralyq orkestr Almaty qalasynyń 1000 jyldyǵyna arnalǵan  respýblıkalyq kameralyq orkestrlar festıvaline qatysyp, laýreat atandy.

    Qurmetti depýtattar, áriptester!

Biz jyl basynan beri oblysymyzǵa respýblıkalyq bıýdjetten 104 mlrd teńgeden astam nysanaly transfertter men nesıeni tartýǵa qol jetkizdik.

Jyl sońyna deıin mektepke deıingi bilim berý uıymdarynda memlekettik bilim berý tapsyrysyn iske asyrýǵa, dárigerlik ambýlatorııalar salýǵa jáne Qyzylorda qalasyndaǵy 51 kósheni ortasha jóndeýge taǵy da 6 mlrd teńge túsedi dep otyrmyz.

Nátıjesinde oblys bıýdjeti (231,4 mlrd teńge) búginniń ózinde 2015 jylǵy bıýdjetten 50 mlrd teńgege asyp otyr, onyń ishinde jeke kirister 5 mlrd teńgege ósti.

Bul - jergilikti atqarýshy organdardyń nátıjeli jumysynyń kórsetkishi.

Sonymen birge, biz Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes óńirge qosymsha resýrstar tartý maqsatynda halyqaralyq qarjy ınstıtýttary jáne memlekettik-jeke áriptestik negizinde  rezervterdi izdestirýdemiz.

Biz qazirgi ýaqytta jalpy quny 400 mlrd teńgeden asatyn  24 jobamen jumys jasap jatyrmyz.

Eýropa qaıta qurý jáne damý bankiniń baǵalaýynsha,  Qyzylorda oblysy osy uıymmen jumys jasaý belsendiligi boıynsha respýblıka aımaqtary arasyndaǵy kóshbasshy.

Qazirgi tańda Eýropa qaıta qurý jáne damý bankinde bizdiń jalpy somasy 250 mlrd teńgeni quraıtyn 10 jobamyz bar.

Onyń ishinde jolaýshylar tasymaly júıesin jańartý, oblys ortalyǵynyń kommýnaldyq ınfraqurylymyn (jylýmen, sýmen, elektrmen qamtý) avtomattandyrý jáne keńeıtýge baǵyttalǵan 4 jobany iske asyrý bastalyp ketti. Alǵashqy nátıjeleri de  bar.

Osydan birneshe jyl buryn Qyzylorda qalasynda jolaýshylar tasymalynyń qandaı kúıde bolǵany esterińizde bolar. Kóshelerden aýzy-murnyna deıin adam tıelgen "Gazelderdi", shaǵyn syıymdylyqtaǵy mıkroavtobýstardy ǵana kóretinbiz.

Al búgin Eýropa qaıta qurý jáne damý bankimen birge avtobýs parkin qurý jobasyn iske asyrý nátıjesinde qalada appareldermen, GPS-navıgatorlarmen jáne beınekameralarmen jabdyqtalǵan zamanaýı úlgidegi 112 jańa avtobýs qatynaýda. Avtobýstardyń barlyǵy keshendi tehnıkalyq tekserýden ótken jáne tabıǵı gazben júredi.

Qyzmet kórsetýshi personal da «evrostandart» boıynsha jumys atqarady: kondýktorlar qarym-qatynas mádenıeti boıynsha arnaıy oqý kýrsynan ótken.

Maýsym aıynda biz Eýropa qaıta qurý jáne damý bankimen Qyzylorda qalasyndaǵy áýejaıdyń ınfraqurylymyn jańartý jáne jańadan jolaýshylar termınalyn salý boıynsha kelisimge qol qoıdyq. Qatty turmystyq qaldyqtardy óńdeý zaýytyn salý jónindegi jobany júzege asyrý máseleleri qaralýda.

Osy ýaqyt aralyǵynda teńge eki ret qunsyzdandy.  Al, nesıeler bizge shet el valıýtasymen berildi.

Demek, teńgemen artyq qaıtarýǵa týra keledi. Sondyqtan memlekettik-jekeshelik áriptestikti barynsha damytyp, memlekettik baǵdarlamalar sheńberinde qarjy resýrstaryn tartamyz. Jańa nesıelerdi qatty qajettilik bolǵan jaǵdaıda ǵana alamyz.

Aldaǵy perspektıvada Qyzylorda qalasynyń sol jaǵalaýyn ıgerý mindeti tur. Búginniń ózinde oblys ortalyǵyndaǵy halyq sany 280 myń adamnan asty. Taıaý bolashaqta ýrbanızatsııa deńgeıin, demografııalyq jáne kóshi-qon faktorlaryn eskeretin bolsaq, aldaǵy kezeńde qala halqy 350 myń adamǵa jetedi dep boljamdalady. Demek, turǵyn úı qurylysyn damytýǵa qosymsha aýmaq qajet etiledi.

Qalanyń soltústik bóligi jeke turǵyn úı qurylysyn salýǵa, ońtústik bóligi tolyǵymen ónerkásiptik alańdar salýǵa berilgen, al, batys bóliginde ındýstrıaldy aımaq ornalasqandyqtan, qalanyń ońtústik-batys bóligin (sol jaǵalaý) ıgerý týraly sheshim qabyldandy.

Osy jyly sol jaǵalaýǵa kópir salý qurylysyn aıaqtaımyz. Sol jaǵalaýdyń ınjenerlik ınfraqurylymyn damytý jobalary daıyn jáne memlekettik saraptamamen maquldanǵan. Qazir ony ınvestorlarmen memlekettik-jeke áriptestik aıasynda iske asyrý múmkindigin qarastyryp jatyrmyz, Azııa damý banki jobany qoldaýda.

Osy jobalardy memlekettik baǵdarlamalar sheńberinde («Nurly jol», «Óńirlerdi damytý baǵdarlamasy» jáne basqalar) júzege asyrý úshin respýblıkalyq bıýdjetten nysanaly transfertter tartýǵa jumys jasalýda.

Biraq, basymdyq - memlekettik-jekeshelik áriptestikke beriledi.

Sol jaǵalaýdy ıgerýge mundaı qomaqty qarjyny alý, árıne, ońaı sharýa emes. Qazirgi daǵdarys jaǵdaıynda biz olardy segmentteı otyra iske asyratyn bolamyz.

Árıne, Qazaqstanda valıýta aıyrbastaý baǵamynyń erkin aınalymǵa kóshýin eskere kele, nesıelerdi valıýtamen, onyń ústine uzaq merzimge alýdyń úlken táýekel ekenin túsinemiz. Biz muny jasyrmaımyz. Biraq, biz bul táýekelge sanaly túrde bardyq.  Óıtkeni, jetistikterge toqmeıilsimeı, jańa bıikterge umtylýymyz qajet.

Eger Úkimet pen Ulttyq Bank usynyp otyrǵan makroekonomıkalyq stsenarııdi ustap tura almaıtyn bolsa, jaǵdaıymyzdyń qıyn bolatynyn túsinemiz. Bul - syrttan qaryz alýmen qatar, ishki mindettemeler boıynsha aqshanyń ýaqytsha jetispeýshiligi men qaryzdardyń qalyptasý yqtımaldyǵy. Biraq, ekonomıkanyń taıaý keleshekte damý boljamdary jaqsy ekenin de eskerý qajet.

Úkimet jobalar boıynsha jobanyń jalpy qunynyń 40%-y mólsherinde óteýsiz granttar berip otyr, al, óńir onyń nebári 10%-yn ǵana qarjylandyrady. Bul iri ınfraqurylymdyq jobalardy iske asyrý úshin meılinshe qolaıly. Budan tıimdi jaǵdaıdy bizge eshkim usynbaıdy. Sondyqtan, bıýdjet qarajatynyń tapshylyǵy jaǵdaıynda biz bul múmkindikti barynsha paıdalanamyz.

Árıne, bıýdjetke salmaq salmas úshin Halyqaralyq qarjy uıymdary qaryzdarynyń esebinen iske asyrýǵa biz tek asa qajetti jáne ózin aqtaıtyn jobalardy ǵana qabyldaımyz.

Budan bólek, qaryz alǵan kásiporyndar nesıe tóleý kezinde shottarynda qajetti somanyń turýy úshin óz shottaryna mindettemelerdi óteýge qajetti qarajatty jınaı bastady.

    Qurmetti depýtattar!

Biz Sizderdi Baıqońyr  qalasynda jasalǵan jumystarmen únemi habardar etip kelemiz.

Ókinishke qaraı, Baıqońyr qalasynyń bıýdjeti tek aǵymdaǵy máselelerdi sheshýge baǵyttalýda. Reseı Federatsııasy sońǵy jyldary qalany damytýǵa qatysty is-sharalardy qarjylandyrýdy qarastyrýdy múldem jaýyp qoıdy desek te bolady.

Biz keshen nysandaryn jalǵa bergenimizben, qala aýmaǵynda turatyn óz azamattarymyzdy jalǵa bergen joqpyz, olar úshin qaı kezde de jaýaptymyz.

Sondyqtan, Baıqońyr qalasynda turatyn Qazaqstan Respýblıkasy azamattarynyń ómir súrý deńgeıiniń  tómendeýine jol bermes úshin biz:

- Baıqońyr qalasyn jáne oǵan irgeles jatqan Tóretam men Aqaı eldi mekenderin damytýdyń «Jol kartasyn» jáne aýmaǵynda ǵarysh aılaǵy ornalasqan Qarmaqshy aýdanyn damytýdyń «Jol kartasyn» iske asyrýdamyz, Baıqońyr qalasyndaǵy jumystan qysqarǵan adamdardy jumyspen qamtý máselesin sheshemiz.

Ondaǵy jumyssyzdar sany 130-dan asady.

- ózderińiz biletindeı, qazaq tilinde oqytatyn 6 mektepti qazaqstandyq bilim berý standarttaryna aýystyrdyq;

- medıtsınalyq qyzmet kórsetýdi jaqsartý úshin qaladaǵy jańadan salynǵan perzenthana negizinde oblystyq medıtsına ortalyǵynyń fılıaly ashylyp, aǵymdaǵy jyldyń tamyz aıynda óziniń alǵashqy emdelýshilerin qabyldady. Ortalyq fılıaly tek baıqońyrlyqtar úshin ǵana emes, sonymen qatar Aral, Qazaly jáne Qarmaqshy aýdandarynyń turǵyndaryna da sapaly medıtsınalyq kómek kórsetpek.

Bul máseleni sheshý kelissózderine attaı  6 jyl ýaqyt ketti.

- qalada negizgi tamaq ónimderiniń baǵalary jáne kommýnaldyq qyzmet tarıfteri joǵary bolǵandyqtan, biz  birinshi qajettiliktegi ónimderdi tómendetilgen baǵamen satýǵa shyǵaryp, turaqty túrde jármeńke ótkizip kelemiz, al ústimizdegi jyly qalaǵa gaz kirgizdik.

Reseı Federatsııasynyń ıýrısdıktsııasy jaǵdaıynda Qazaqstannyń barlyq eldi mekenderiniń damýyna septigin tıgizip otyrǵan memlekettik baǵdarlamalardyń múmkindikterin qalany damytýǵa paıdalana almaýdamyz.

Bizdiń barlyq áreketterimiz úkimetaralyq kelisimderde reglamenttelgen. Sondyqtan, 8 shilde kúni Máskeý qalasynda ótken Baıqońyr qalasynyń Reseı Federatsııasy tarapynan jalǵa alyný jaǵdaılarynda áleýmettik jáne ınjenerlik ınfraqurylymyn qoldaýǵa jáne damytýǵa qazaqstandyq taraptyń  qatysý múmkindigi týraly «Baıqońyr» kesheni boıynsha Qazaqstan-Reseı úkimetaralyq komıssııasynyń sońǵy (tórtinshi) otyrysynyń sheshimi biz úshin mańyzdy boldy.

Atalǵan máseleni biz birneshe márte kóterdik. Bul jaǵdaı qalany jaldyq mártebeden birte-birte shyǵarýǵa múmkindik beredi.

Qazir Baıqońyr qalasyn damytý sharalaryn Qazaqstan Respýblıkasy bıýdjetiniń qarajaty esebinen qarjylandyrý tártibi men talaptaryn ázirlep jatyrmyz.

Úkimetaralyq komıssııanyń otyrysy barysynda «Baıqońyr» kesheniniń 14 obektisin Qyzylorda oblysynyń  kommýnaldyq menshigine berý týraly másele oń sheshimin tapty, bul nysandar Baıqońyr qalasyndaǵy shaǵyn jáne orta bıznesti damytý maqsatynda paıdalanylatyn bolady.

Budan bólek, reseılik taraptyń 11,6 myń gektar jerdi jaldan shyǵarý múmkindigin qarap, ony qazaqstandyq tarapqa kásipkerlikti damytýǵa berý týraly sheshim qabyldandy.

Oblystaǵy qoǵamdyq-saıası ahýal turaqty. Saıası ahýaldy turaqsyzdandyrý belgileri baıqalmaıdy. Ekstremızm men terrorızmge qarsy áreket etý máseleleri ózimniń jeke baqylaýymda.

Árbir dástúrli emes dinı aǵymdy ustanýshymen profılaktıkalyq jumys júrgizilýde. Nátıjesinde, 30 sáláfızm baǵytyn ustanýshy dástúrli ıslamǵa qaıta oraldy. Sonymen qatar, 15 adamǵa syrttaǵy dinı oqý oryndarynda bilim alýǵa jol berilmedi, 3 stýdent elge qaıtaryldy.

Ekstremıstik sıpattaǵy saıttar men materıaldardy anyqtaý maqsatynda ınternet keńistigine monıtorıng júrgizilýde.

Qylmystyq atqarý júıesi mekemelerinde jazasyn ótep kelgen jat dinı ıdeologııanyń jolyn ustanýshy azamattardy dástúrli dinı ortaǵa qaıtarý boıynsha belsendi túsindirý jumystary júrgizilýde.

Úkimettik emes uıymdardyń bastamalaryn qoldaý maqsatynda bıyl jergilikti bıýdjetterden 811,6 mln teńge qaralyp, 176 áleýmettik mańyzdy jobalar júzege asyrylýda. Bul qarjy ótken jylǵymen salystyrǵanda 40 paıyzǵa artyq.

Al, jastarmen uıymdastyrylatyn áleýmettik jobalardyń basty baǵyty - margınaldy jastarmen jumys júrgizý, olardy jumyspen qamtý. (Jastar óńirdegi jalpy halyqtyń 26,7%-y quraıdy. Aımaǵymyzda ekonomıkalyq belsendi jastar 97,8 myń adam bolsa, onyń 4,9 myńǵa jýyǵy jumyssyzdar.) Bul baǵyttaǵy jumystar jastar resýrstyq ortalyǵy janynan ashylǵan rekrýtıng ortalyǵy arqyly júrgizilýde. Bıylǵy jyly biz ıÝNISEF halyqaralyq sarapshylaryn tarta otyryp, jastarmen jumys jasaýdyń jańa modelin ázirlep jatyrmyz. Biz qıyn jaǵdaıǵa túsken ár jaspen jeke jumys jasap, oqýǵa bara almaǵandarǵa mamandyq alýǵa kómektesýimiz qajet.

Jalpy, oblysta krımınogendik ahýal turaqty. Oblys boıynsha qylmys sany 19 paıyzǵa deıin azaıdy, bul respýblıka boıynsha eń jaqsy kórsetkish. Qylmystyń barlyq túri boıynsha kórsetkishterdiń tómendeýi baıqalady.

Mysaly, qaraqshylyq 66 paıyzǵa, buzaqylyq 37 paıyzǵa, bopsalaý 53 paıyzǵa, alaıaqtyq jaǵdaılary 29 paıyzǵa, ózgeniń múlkin ıemdený 13 paıyzǵa tómendegen.

Quqyq qorǵaý organdarynyń sapaly jumys jasaýyna olardyń materıaldyq-tehnıkalyq jaǵdaıy tikeleı áser etedi. Sondyqtan, olardyń materıaldyq-tehnıkalyq jaǵdaıyna erekshe kóńil bólinedi. Bıylǵy jyly bul salaǵa oblystyq bıýdjetten 1,3 mlrd teńge bólindi.

Memleket basshysynyń Qaýipsizdik keńesi otyrysynda bergen tapsyrmalaryna sáıkes biz strategııalyq obektiler men adamdar kóp jınalatyn oryndardyń qaýipsizdigin kúsheıtemiz.

Aǵymdaǵy jyly prokýratýra, UQK organdaryna, oblystyq ishki ister, qorǵanys departamentterine, qylmystyq-atqarýshylyq júıe komıtetine, sondaı-aq, oblys aýmaǵynda ornalasqan áskerı bólimderge qorshaýlar satyp alýǵa 700 mln teńge bólindi.

Sonymen qatar, ishki ister organdaryna beınebaqylaý kameralarynyń keshenderin, radıostansalar, portatıvtik beınetirkeýishter jáne qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge, quqyqtyq tártipti qorǵaýǵa qajetti basqa da jaraqtardy satyp alýǵa qarjy bólindi.

Aǵymdaǵy jyldyń mamyrynda jer máselesine qatysty oblys ortalyǵynda oryn alǵan oqıǵalar men elimizdegi osyǵan uqsas jaǵdaılardy zerdelep, narazy kóńil-kúıdegi azamattardyń áleýmettik portretin taldadyq. Negizinen, olar - jumyssyzdar (QZO boıynsha - 17 myń adam), ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar (QZO boıynsha 121 myń adam, sonyń ishinde ónimsiz jumyspen qamtylǵandar - 23,8 myń adam) jáne uranshyl jastar. ıAǵnı, turaqty jalaqysy joq adamdar.

Olardyń kóbisi bıznespen aınalysýǵa daıyn, biraq, olarda oǵan qajetti qarajat joq. Basqasha aıtqanda, áleýmettik «lıftilermen» qatar, ekonomıkalyq «lıftiler» de qajet.

Búgingi tańda elimizde kásipkerlikti memlekettik qoldaý sharalarynyń tutas júıesi qurylǵan. Alaıda, kásipkerlikti shynaıy damytýdyń ázirge  oraıy kelmeı tur.

Shaǵyn jáne orta bıznesti memlekettik qoldaý sharalarynyń basym kópshiligi áldeqashan qalyptasqan bıznesti damytýǵa baǵyttalǵan. Osy oraıda, mıkrobıznes, ádette, shette qala beredi. Qarjylyq resýrstar kóbinese JShS deńgeıinde «turyp qalýda». ıAǵnı, atalǵan qarajat keleshekte kásipker bolýy tıis ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar men jumyssyz turǵyndarǵa múlde jetpeı qalýda (olarda ótimdi kepildi múliktiń bolmaýynan). Bankterde resýrstar bar, biraq, olar bizdiń kásipkerlerge qoljetimsiz.

Ásirese, bul problema aýyl turǵyndaryna tán.

Aǵymdaǵy jyly shaǵyn jáne orta bıznesti, sonyń ishinde aýylsharýashylyq taýarlaryn óndirýshilerdi qoldaýǵa barlyq qarjy kózderi esebinen 16 mlrd teńgeden astam qarjy baǵyttalǵan, bul 2015 jylǵa qaraǵanda 40%-ǵa joǵary.

    Qurmetti depýtattar, áriptester!

Bıyl elimiz Táýelsizdiktiń 25 jyldyq mereıtoıyn atap ótedi. Bul - jyldyń eń basty oqıǵasy.

Táýelsizdik dáýiri - jarqyn jasampazdyq pen uly jeńisterdiń joly. Azattyqtyń araıly 25 jylynda biz ǵasyrda jasalar ǵalamat isterdi atqaryp, elimizdi álemge tanyttyq. Búgingi kúni 120-dan astam el bizdiń respýblıkany egemendi memleket retinde resmı moıyndady. Qazaqstan asa yqpaldy halyqaralyq uıymdarmen yntymaqtastyqty nyǵaıtty.

Memleket basshysynyń saıası zor bedeli jáne Qazaqstannyń halyqaralyq arenadaǵy jaǵymdy beınesi Eýropa Qaýipsizdik jáne Yntymaqtastyq Uıymyna jáne Islam konferentsııasyna basshylyq jasaýǵa múmkindik berdi.

Jaqynda Elbasy Sı Tszınpınniń shaqyrtýymen «Úlken jıyrmalyqtyń» sammıtine qatysty. Bul - úlken qurmet jáne Qytaıdyń Qazaqstannyń aımaqtaǵy sheshýshi ról atqaratynyn moıyndaýy. Elbasynyń salı¬qaly saıasaty arqasynda elimiz barlyq qıyndyqtardy eńserip, damýdyń dańǵyl jolyna tústi. Táýelsizdik jyldarynda halqymyzdyń ál-aýqaty kóterilip, turmysy túzeldi.

Táýelsizdiktiń 25 jyly - mańyzdy beles. Sondyqtan, uıymdastyrylyp jatqan barlyq is-shara El Táýelsizdiginiń qurmetine arnalady.

Jyl basynan beri 57 iri áleýmettik-mádenı is-shara ótkizildi, 22 áleýmettik nysan paıdalanýǵa berildi (4 mektep, 2 balabaqsha, 2 densaýlyq saqtaý obektisi, 12 kóppáterli turǵyn úı jáne 2 aýyldyq klýb).

Qyrkúıek aıynda Arqa tóri - Elordada Qyzylorda oblysynyń kúnderi atalyp ótti.

Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyna arnalǵan negizgi is-sharalardyń eń mańyzdylarynyń biri - Qyzylorda qalasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik rámizder alleıasynyń jáne Táýelsizdik dańǵylynyń ashylýy.

Jalpy, aldyn ala boljam boıynsha, biz bıyl áleýmettik-ekonomıkalyq damýdyń barlyq negizgi kórsetkishteri boıynsha oń nátıjelerge qol jetkizemiz dep otyrmyz. Árıne,  ónerkásip óndirisin qospaǵanda.

Óıtkeni, óńirdiń munaı óndirý sektoryna táýeldiligi áli de bolsa óte joǵary.

Álbette, otandyq ekonomıkanyń, sol sııaqty óńir ekonomıkasynyń syrtqy syn-qaterlerge tótep berý álsizdigi áli de bolsa saqtalýda. Ǵalamdyq ahýal Qazaqstan men kórshiles elderdiń ekonomıkasyna keri áser etýde. Degenmen, elimizde daǵdarysqa qarsy júzege asyrylyp jatqan sharalar ekonomıkadaǵy keleńsiz tendentsııalardy joıýǵa septigin tıgizedi.

Álemdegi eń iri ári yqpaldy halyqaralyq reıtıngtik agenttiginiń biri «Standard & poor's» («Standart end pýrs») uıymynyń pikirinshe, 2016 jyly Qazaqstandaǵy ekonomıkalyq ósim 1998 jyldaǵydaı óte baıaý bolady, al ishki jalpy ónimniń  ósimi, naqtyraq alǵanda, nóldik kórsetkishte teń bolmaq.

Degenmen, kelesi jyldan bastap ekonomıkada baıaý ósim bolady dep kútilýde. Mundaı boljamdy jańa Úkimet te aıtyp otyr. Elimizdiń 2017 jylǵy ishki jalpy óniminiń naqty ósimi 1,9% deńgeıinde bolady dep boljanýda.

«Nurly jol», Indýstrıaldy-ınnovatsııalyq damý baǵdarlamalary men Elbasy atap ótken agroónerkásiptik keshendi damytý, kásipkerlikti qoldaý, ınvestıtsııa tartý jáne salyq júıesin reformalaý saıasatynyń tıimdi júzege asyrylýy orta merzimdi kezeńde ekonomıkanyń 3,5-4% ósimin qamtamasyz etedi.

Memleket basshysy jańa Úkimet pen jergilikti atqarýshy organdardyń aldyna  jańa mindetter qoıdy.

Elbasy óz sózinde «Biz kóptegen synaqtarǵa abyroıly tótep berdik, shynyqtyq, rýhymyzdy kúsheıttik. Biz jańa Qazaqstandy - Uly Dala elin qurdyq» degen bolatyn.

Al, bizdiń maqsatymyz - barlyq kúsh-jigerimiz ben resýrstarymyzdy Memleket basshysy aldymyzǵa qoıyp otyrǵan mindetterdi minsiz jáne sapaly oryndaýǵa jumyldyryp, Máńgilik eldiń bolashaǵyn búginnen baıandy etýimiz qajet. Kóppen bitken keleli is árdaıym tabysty bolady. Osy murattarǵa jetý jolyndaǵy qadamdarymyz sátti, bastamalarymyz jemisti bolady dep senemin", dep sózin qorytyndylady óńir basshysy­.