Jýrnalıst-jazýshy J.Samrattyń «Abylaıdyń aq úıi» zetteý kitaby oqyrmandarǵa jol tartty

Avtor qazirgi Petropavl qalasynyń aýmaǵynda Abylaıdyń úıi bolǵanyn, ol úı órtenip ketken soń ornyna salynǵan ǵımaratty halyq «Abylaıdyń aq úıi» atap ketkenin dáleldep shyqqan. Búgingi tańda ol «Mádenı mura» baǵdarlamasynyń sheńberinde qalpyna keltirildi. Sonymen birge eńbekte Abylaı hannyń qazaq ultynyń saqtalyp qalýyndaǵy teńdessiz eńbegi, Petropavl qalasynyń salynýy men ósýindegi qazaqtar úlesiniń kóptigi túrli dáıektermen órnektelgen.

Eńbektiń ekinshi bóliminde qazirgi Qyzyljar shahary turǵan aýmaqty qazaqtardyń ejelden qonystanǵany, qalanyń salynýyna, ósip-órkendeýine olardyń tikeleı qatysqany tarıhı derekterge súıene otyryp baıandalǵan. Shyn máninde Qyzyljar óńirin erte zamannan beri qazirgi qazaqtardyń arǵy ata-babalary qonystanyp kelgen. Sonyń ishinde bizdiń dáýirimizge deıingi ÚІІ-ІÚ ǵasyrlarda Sibir men Soltústik Qazaqstanda saq-skıf jáne sarmat taıpalarynyń rýlary ǵumyr keshken. Bul aımaqta keıin orta júz quramyna enetin arǵyndar, kereıler jáne basqa rýlardyń ókilderi turdy.

Osy kitapqa alǵysóz jazǵan tanymal ǵalym, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Búrkitbaı Aıaǵan da óziniń oı-pikirimen bólisken. Ǵalymnyń pikirinshe, qazirgi Qyzyljar qalasy túsken Esildiń jaǵasyndaǵy malǵa da, adamǵa da jaıly, ári yqtasyn, ári oty men sýy mol óńirdiń de bos jatpaǵany belgili. Osy jerge qorǵan salý úshin Reseı patshalyǵynyń ákimgerleri Abylaıdyń kelisimin alǵany da anyq sııaqty.

«Shyn máninde Transsibir temirjolynyń boıynda ornalasýynyń arqasynda Petropavlǵa batystan kóshirilgen ózge halyq ókilderi kóp qonystandyryldy. Olardyń kóbi bul qalanyń tarıhyn bilmeıdi, tek ulyorystyq kózqaras turǵysynan jazylǵan ushqary eńbektermen ǵana tanys bolýy múmkin. Sondyqtan olardyń arasynda Petropavldy orys qalasy deýshiler kóp. Qalanyń qazaqy «Qyzyljar» ataýyn alýyna da sondaı kózqarastaǵylar qarsy shyǵýda. Al máseleniń shynyna keletin bolsaq, Iýdeıadan shyqqan Petr men Pavel sııaqty apostoldardyń slavıandarǵa, sonyń ishinde orystarǵa da esh qatysy joq. Petrdiń ózi Aısa paıǵambardan bas tartqany da belgili. Endeshe keıbir orys jerlesterimizdiń jergilikti tarıhqa, geosaıasatqa esh qatysy joq Petr men Pavel (shyn esimi Savel) esimderine baılanyp qalýlary da durys emes», - deıdi professor Búrkitbaı Aıaǵan.

2008 jylǵy 21 tamyzda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Qyzyljarǵa barǵan saparynda Abylaıdyń Aq úıin saltanatty jaǵdaıda ashyp, soltústikqazaqstandyqtar aldynda sóz sóıledi. Elbasy Abylaı hannyń qazaq tarıhyndaǵy aıryqsha róli týraly aıta kelip, mundaı tarıhı oryndardyń jas urpaqty patrıottyq tárbıege baýlý úshin mańyzy zor ekenin málim etti.

«Árbir halyqta esimi eshqashan umytylmaıtyn dara da dana tulǵalar bolady. Bizdiń qazaq halqy úshin Abylaı sondaı esim. Ol ári dana qolbasshy, ári batyr, ári úlken óner ıesi, ári ǵajap dıplomat bolǵan jan. Abylaıdyń elge sińirgen eńbegin joǵary baǵalaǵan aqyndar men jyraýlar onyń esimin ǵasyrlar boıy aıbyndy súreńmen eske alyp, halyqtyń rýhyn kóteretin jalyndy uranǵa aınaldyryp jiberdi»,- dedi el Prezıdenti Nursultan Nazarbaev.

Tek qańqasy qalǵan, jer betinen joıylyp kete jazdaǵan Abylaıdyń Aq úıin qaıtadan jańartyp, qalypqa keltirýde birqatar azamattar eńbek sińirgen. Sonyń ishinde osy jumysty atqarýda belsendilik tanytqan Qyzyljardyń baıyrǵy turǵyny, ultjandy azamat Kenjebek Ábishevtiń, sol kezdegi oblys ákimi Taıyr Mansurovtyń, oblys ákiminiń burynǵy orynbasary Qýat Esimhanovtyń jáne oblystyq, respýblıkalyq basylymdarda bastama kótergen jýrnalıst-jazýshy Jaqsybaı Samrattyń esimderin jerlesteri qurmet tutady.

«Keńestik tarıhshylar kolonıalıstik ókimettiń is-qaǵazdaryndaǵy jazba-syzbalarǵa, sonymen birge dúnıeniń bárin patsha ákimshiliginiń múddesinen baǵalap, sonyń kózimen barlap ketken «arnaıy» ǵalymdar men tyńshy, jansyzdardyń jazbalaryna ǵana súıenetin. Qazaq tarıhshylarynyń aýyzsha aıtylǵan nemese arab grafıkasymen jazylǵan derekteri kóbinese kózge de ilingen joq. Sondyqtan keńestik qazaq tarıhy barynsha burmalanǵan, bir jaqty bolatyn», - deıdi kitap avtory Jaqsybaı Samrat.

Kitap Elordadaǵy «Astana polıgrafııa» baspasynan jaryq kórgen. Kólemi 10 baspa tabaq, taralymy eki myń dana.