JÝRNALIST JAÝAPKERShІLІGІ

Osy oraıda jýrnalıstıka salasynda erekshe eńbekterimen el júreginen oryn alǵan zamanymyzdyń dara jýrnalısteri men sol tanymdylyqqa umtylǵan jas daryndardyń oı-pikir, kózqarastaryn nazarlaryńyzǵa usynyp otyrmyz.

VLADIMIR POZNER

RESEI, AQSh, FRANTsIıA AZAMATY, JÝRNALIST

Men úshin jýrnalıstıka - ómir taǵlymy. Qazirgi jýrnalıstıka adamdarǵa ınformatsııa berýden góri, olardyń tanym-túısigine yqpal etýshi quralǵa aınaldy. Men ózimniń televızııalyq sheberlik mektebimde tyńdaýshylarymdy klassıkalyq jýrnalıstıkanyń naqty tájirıbeleriniń tálimine úıretemin.

Jýrnalısttiń mindeti men paryzy bireý ǵana. Ol óz aýdıtorııasyna naqty ınformatsııany jetkizý, bılik pen ózderin qarjylandyratyn bir partııanyń nasıhatyna erip ketpeýi kerek. ıAǵnı, tek shyndyqty aıtýǵa daǵdylaný. Bul meniń prıntsıpim. Qashanda osy joldamyn. Qyzmetten aırylýdan qoryqpaımyn. Qarjylyq jaǵynan eshkimge táýeldi emespin. Ras, Sovet Odaǵy kezinde men myqty propagandashy boldym. Keıinirek jalǵan dúnıeni dáriptep júrgenimdi bildim.

Kez- kelgen kisini jýrnalıstıkaǵa úıretý múmkin emes. Bul mamandyq adamnyń ishki jan-dúnıesiniń aınasy. Efırde otyrǵanda kórermenderine joǵarydan qarasań utylǵanyn. Másele, ekrannyń ar jaǵynda sizdi qarap otyrǵan adamnyń janynda áńgimeleskendeı áser qaldyrýyńyz kerek. Televızııanyń tarlan talanty deıdi ondaı jýrnalısterdi. Ondaı tanymdylyqqa tek tyńbaı eńbektenýmen jetesiz. Bul men ótken jol. Іzdenis, oqý, jalyqpaı jumys isteý - bul meniń ǵumyrymnyń maǵynasy. Onsyz jýrnalıstıka juldyzy bolam dep armandamanyz. Jýrnalıstıkada aqsha men kókeler qolǵabysy júrmeıdi.

Meniń estýmshe jańa Prezıdentterińiz jýrnalısterdiń óz tól merekesi kúnin belgileýge tapsyrma beripti. Qurmetti qazaq áriptester, jýrnalıst degen jaýapkershiligi zor mamandyqqa laıyqty adal qyzmet isteńizder.

MAHAT SADYQ, QR eńbek sińirgen qaıratkeri, jýrnalıst

Jýrnalıster merekesi - memleket pen qoǵamnyń jýrnalısterge artar jaýapkershiligin de saraptap saralaıtyn kún dep oılaımyn.

Respýblıka turǵyndaryna Áleýmettik jelilerdiń yqpaly Telearnalardan basymyraq bolýy keıingi kezde aıqyn baıqala tústi.

Keıbir telearnalar efır reıtıngi degen syltaýmen, qajetsiz taqyryptaǵy tok - shoýlarǵa kóp ýaqyt bólýde. Olardyń mazmuny men maǵynasy bulyńǵyr, kóbi erte zamandaǵy ańyz ben ertegi negizindegi el aýzyndaǵy áńgimelerden quralady. Olardyń naqty ýaqytta ómir súrip otyrǵan el turǵyndaryna eshqandaı beretin paıdasy joq. Áıgili telemaman , 85 jastaǵy V. Pozner eshqashanda Reseı tok-shoýlaryna qatyspaǵanyn aıtady.

Sebep sóılep, pikir aıtýǵa jınalǵandar esh daıyndyqsyz keledi. Tek estigen ósek - qaýesetterin aıǵaılap aıtyp, bosqa bet jyrtysady. Halyqqa moraldyq ta, materıaldyq ta berer ónegesi, úlgi - tárbıesi az.

Respýblıkalyq telekanaldaryndaǵy tok-shoý budan da soraqy. Sapasy men mazmuny tómen. Efırge qoly bos kez - kelgen kisi shaqyrylady. Sóıtip, eshkimge qajetti joq bos aqyl aıtý jarysy bastalady. Mundaıdy atam qazaq: "Kúltóbeniń basynda kúnde jıyn" degen. ıAǵnı, pátýási paryqsyz sóz báıgesi. Jalpy ejelden "Qazaq" aqyl aıtýdan álemde birinshi oryndaǵy ult degen mátel bar. Osy efırdegi kóp sóz, artyq "aqyldar" qazir turmysymyzda da keń oryn aldy. Qoǵamda jumys isteýdiń ornyna "Úkimet qaıda qarap otyr?"- dep, aqyl aıtýmen "synaqqa syltaý izdeıtin" top kóbeıe tústi. ıAǵnı, memleket qarjysyna memlekettik efır arqyly qoǵamymyzǵa jumysqa enjar, sóz ben syltaýy jáne "aqyldy ıdeıalary" taýsylmaıtyn enjar jastar men "jalańtós saıasatkerlerdi" ózimiz qoldan tárbıelep otyrmyz.

Mınıstrlikterdiń jasap jatqan jumystary da teleefırden qajetti deńgeıde kórsetilmeıdi. Tok - shoýlarǵa taqyrypty jetik bile bermeıtin orta deńgeıdegi mamandar qatysady. Olar basshylary belgilegen shekaradan shyǵa almaı, suraqtarǵa jan - jaqty, mazmuny naqty maǵynaly jaýap bere almaı jatady. Sodan da nátıjede memlekettik qyzmetkerler dárejesi tómen degen oıdy qalyptastyrady.

Sol sebepten de memlekettik efırden TOK-ShOÝLARDY barynsha azaıtý kerek dep oılaımyn. Tok-shoýlardy kommertsııalyq telearnalar júrgizsin.

ANDREI KONDRAShOV, VGTRK Bas dırektorynyń birinshi orynbasary

Qazaqstandyq jýrnalıst áriptes - jerlesterimdi tól merekelerimen qutyqtaımyn! Ómirimniń maǵynasyna aınalǵan bul mamandyqty Almatyda bastadym. Qazaq eliniń jańa Prezıdenti Qasym - Jomart Toqaev kelesi jyldan jýrnalıstterdiń jeke merekesi kúnin belgileý týraly Úkimetterińizge tapsyrma bergen eken. Qoldaımyn.

Qazir jýrnalıstıka salasy naǵyz qan maıdannyń ortasy. Dúnıejúzindegi qaı medıany almańyz, keıingi jyldary jýrnalıstıka tolyq ózgeriske ushyrady. Propaganda barlyq jerde, barlyq elde órlep tur. Jýrnalıstıka prıntsıpi propaganda jeteginde ketti. Bizdiń ǵasyr qarama - qaıshylyqtarǵa toly. Árkim óz jolyn aqıqat sanaıdy. Soǵysta qoldanatyn aıla - tásilderdiń barlyǵy da jýrnalıstıkaǵa keldi. Ýkraındyq áriptester de óz Otany júktegen paryzdaryn oryndap júr. Olardy da Úkimeti tıisti nagradalarymen marapttaýda. Órkenıetti elderde de kóptegen jýrnalıstter bılik tarapynan jıi marapattalady. Frantsýzdyq talaı áriptesterimdi bilemin. Kúrteshelerine orden - medalderin maqtanyshpen taǵyp júredi. Meniń de eńbegimdi eskerip, birshama syıapatqa ıe boldym. Jáne ony Reseı múddesi úshin adal qyzmetime aldym dep esepteımin. Prezıdent Pýtınmen bir áńgimemde nagradalardy jýrnalıstter emes, naǵyz oqıǵaǵa qatysty adamdar alýy kerek degem. Sonda Pýtın: "Olar da óz marapatyn alatyn bolady" degen. Prezıdent durys aıtady. Nagradany bılik sheshedi. Bálkim prezıdenttiń óz sheshimi de bolar.

ARMANJAN BAITASOV, «MedıaAlıans» QB Prezıdenti

«MedıaAlıans» qoǵamdyq birlestiginiń quryltaıshylary esimderi tanymal jýrnalsıtter. Bizdiń maqsatymyz elimizdegi medıaqaýymdastyq pen medıaındýstrııa múddelerine saı qyzmet isteý. Medıasferanyń qoǵamymyzda orny úlken. Ári ol bızneste de aýqymdy rol atqarady. Bizdiń salada myńdaǵan adamdar qyzmet isteıdi. Zamana talabyna saı osy jýrnalıstterdi qorǵaıtyn birlestik qajet ekenin ýaqyt kórsetti. BAQ salasyna qatysty zańdarǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizilgende jýrnalıstter múddesi qaǵys qala beredi. Sony baqylap otyratyn, bılik aldynda óz pravomyzdy naqty qoıa alatyn qoǵamdyq kúshke aınalý basty josparymyz.

Keıingi jyldary BAQ jáne jýrnalıstterdi sotqa berý jıilep ketti. «MedıaAlıans» osyndaı sátterde eki taraptaǵy kelispeýshilikti sotqa jetkizbeı pátýáge shaqyratyn mámilestirýshilik rol atqarmaq. Qalaı bolǵanda da áriptesterimizben birge bolyp, qashanda qamqorlyq qolǵabysyn usynatyn salıqaly qoǵamdyq birlestikke qol jetkizbekpiz.

VIKTOR KIıANITsA, «Komsomolskaıa pravda v Kazahstane» ı «Argýmenty ı Fakty - Kazahstan» gazetteriniń Bas redaktory

Mereke - ótken sátti tarazylaý, nátıjelerden qorytyndy shyǵarý. Kásibı mereke - ómir ólshemi. Áriptesterimdi maýsymnyń sońǵy jeksenbide atalyp ótetin «Baılanys jáne ınformatsııa qyzmetkerleriniń merekesi kúnin» sońǵy ret birge merkeleıtinimizben qutyqtaımyn. Prezıdent Qasym - Jomart Toqaev Úkimetke arnaıy qaýlymen Qazaqstan jýrnalısteriniń kásibı merekesin bekitý jóninde tapsyrma berdi. Endi ózimizde jeke mereke kúni bolady. Bul tusta atap óterlik másele Memleket Basshysy: «Bul BAQ-tyń qoǵamdaǵy mańyzdy rólin aıqyndaıtyn ádil sheshim bolmaq» deýi bizdiń tarapqa erekshe jaýapkershik júkteıdi.

Bul jýrnalıst qaýymyna kórsetilgen qurmet qana emes. Bul bıliktiń barlyq tarmaǵy men qoǵamymyzǵa barar jolymyz ben baǵdarymyzdyń sıpatyn beınelegen belgi.

Bul belginiń mańyzy erekshe. «Jýrnalıstıka» degen qurmetti mamandyqtyń ózindik prıntsıpteri men qasıetterin qoǵamymyzda qaıta jańǵyrtýymyz paryz. Áriptesterim de menimen keliser degen oıdamyn. Bul kontekske el Prezıdentiniń ózi bastaý salyp otyrsa - biz úshin erekshe qurmet.

Jańa merekemiz - jýrnalıstıka mereıin bıiktete tússin deımin.

ARMAN ShORAEV, QR «Qazaq kuresi» federatsııasynyń prezıdenti

Táýelsizdiktiń alǵashqy on bes jylynda elimizdigi jýrnalıstıka álemdik órkenıet úrdisinde damydy. Osy jyldary myqty mamandar shyqty. Telearnalarda áli de kórermender, sol kezderdegi umytpaǵan baǵdarlamalaryn qımastyqpen eske alady. Jáne aýyz toltyryp aıtarlyqtaı sapaly habarlar kóp edi. Atap óterligi olar kommertsııalyq kanaldarda ǵana emes, memlekettik telearnalarlda da az bolmady. Bizdiń zamandastar naǵyz saraptamalyq - zertteý baǵytyndaǵy telebaǵdarlamalardy kórip qana qoıǵan joq, ony ózderi efırge ázirledi.

Men óz tarapymnan jýrnalısterdi arnaıy daıarlaıtyn Joǵarǵy oqý orny qajet emes dep esepteımin. Jýrnalıstıka dıplom alýmen keletin mamandyq emes. Jýrnalıst besaspap bolýy mindet. Bilimin damylsyz damytýy paryz. Qashanda shyndyqty aıtyp, jazyp kórermen-oqyrmanyna naqty ınformatsııa jetkizýimen qundy.

Men BAQ basshylyǵynan ketsem de, óz aýdıtorııamdy joǵaltqan joqpyn. Áleýmettik jelide kórgen - bilgenimdi jazyp, jýrnalısttik mamandyq mindetin atqaryp júrmin dep oılaımyn.

SERІK JANBOLAT, jýrnalıst

Bul suraqqa jaýap berý árýaqytta qıyn bolǵan jáne odan ári qıyndaı beredi. Óıtkeni, bir BAQtyń moınynda qansha júk bar? Ol-aqparat berýshi, ol - shyndyqty aıtýshy, ol - ımıdj jasaýshy, ol- bıznes quraly, ol - jarnama berýshi, ol- basshynyń sózine túsinik berýshi, ol - jańalyq izdeýshi, ol - baspasóz qyzmeti, ol - spıchraıter, ol - redaktor, ol - tilshi, ol - termınderdiń maǵynasyn izdeýshi ol - pýblıtsıst. Basqa elde qalaı ekenin qaıdam, bizde dál osylaı. Endi osylardyń ishinen jýrnalıstiń mindeti men qoǵamdaǵy ornyn dál taýyp kórińiz. Onyń ústine qyryq quraý qoǵam, ártúrli qarjylyq toptar men birlestikter, dinshilder men ateıster, ońshyldar men solshyldar, baılar men kedeıler, batysshyldar men shyǵysshyldar, arabshyldar men ultshyldar, bılik pen halyq, tehnologtar men kóneshilder bolyp myńǵa bólinetinimizdi qaıda qoıasyz? Mine, osndaı jaǵdaıda qazaq jýrnalıstıkasyna ortaq krıterıı, bir bolmys tańý múmkin be? Mine, osy myń san shytyrmannan jol taýyp, óziniń adamı da, azamattyq ta bolmysyn joǵaltpaı, aqshaǵa da, patshaǵa da satylmaı eline shyn máninde adal qyzmet etip júrgen adamdy ǵana men shyn jýrnalıst deı alamyn. Ondaı azamattar bar ma bizde? Bar. Jáne kóp olar. Biz olardy kórmeı júrmiz. Nemese, olar týraly oılanyp kórgen joqpyz. Senbeseńizder, qasyńyzdaǵy áriptesterińizge oıly kózben qarańyzshy. Abyroıdyń aspany sonyń ıyǵynda turǵanyn baıqaısyz. Toqeterin aıtar bolsam, men úshin jýrnalıstıkanyń qara nary, ary men abyroıy Aldan Aıymbetov bolatyn. Al, qazir kim dep surasańyz, men, Ermurat Bapıdy ataıtynym anyq. Bul jýrnalıst retindegi shyndyǵym.

AQShOLPAN KOIChIEVA, Bı-Bı-Sı prodıýseri

Bı-Bı-Sı Qyrǵyz kyzmeti 1996 jyldan efırge shyǵyp keledi. Aptasyna efırge 5 kún 15 mınýttyq telejańylyktar beremiz. ıÝ-tıýb kanaly, ınternet saıty turaqty jumys isteıdi. Buǵan qosymsha aı saıyn jarym saǵatyk "Sapar" tele programmasyn shyǵaramyz. BıBıSı korporatsııasynda daıarlanǵan qyzyqty programmalardy kyrǵyz aýdıtorııasyna usynamyz. Ózimiz de dokýmentaldy fılmder daıyndaımyz. Dımash Qudaıbergenov týraly telefılmdi Bı-Bı-Sı brendimen efırden kórsettik.

Bı-Bı-Sı Ulybrıtanııanyń qoǵamdyq televıdenıesi. Bı-Bı-Sı el turǵyndarynyń televızorǵa salynatyn salyǵynan túsken aqshadan qarjylandyrylady. Aıtalyq, eger úıińizde eki televızor bolsa eki ese, al úsh televızor bolsa úsh ese kóp salyq tóleısiz. Bul salyq mólsheri az emes, aıtarlyqtaı soma. Memleket úshin qoǵamdyq televıdenıeniń mańyzy úlken. Dúnıejúziniń elý shaqty elinde qoǵamdyq televıdenıe bar. Barlyǵynyń ustanymy bireý, ol - aqparattyq táýelsizdik. Qoǵamdyq televıdenıe jeke kapıtalǵa da, bıliktiń yqpalyna da táýeldi emes. Sondyqtan da ony sol eldiń turǵyndary qaltalarynan aqsha shyǵaryp qarjylandyrady. Shyndyqty aıtýdy talap etedi.

Qurmetti qazaq áriptester, sizderdi merekelerińizben qutyqtaımyn. Jýrnalıstter kúni degen dataǵa ıe bolatyn bolypsyzdar. Igilikti, abyroıly mamandyqta alar asýlaryńyz bıik bolsyn!

JANAR JUMABAEVA, "Daryn" Memlekettik jastar syılyǵynyń laýreaty

Jýrnalıst óziniń áleýmettik maqsatyn sezinýi kerek. Bul mamandyqtyń ókilderi joǵary ádildik sezimine ıe bolýy mindet dep oılaımyn. Olar qoǵam men memleket arasyndaǵy baılanystardy qamtamasyz etedi. Jýrnalıst ártúrli aqparatty qabyldaýǵa jáne kóptegen salalarda quzyretti bolýǵa, materıalǵa tereń enýge, belgili bir entsıklopedııalyq sıpatqa ıe bolýǵa daıyn bolýy kerek. Jýrnalıstiń basty sapasy - qyzyǵýshylyq, tań qaldyrý jáne aqparatty beıtaraptandyrý. Qazir men Vengrııada turamyn, jergilikti telearnalarda jáne baspasózde aqparat pen jańalyqtarǵa júginemin. Vengrııada tikeleı efırde kóp jańalyqtar aıtylady. Ár túrli partııalardyń ókilderimen suhbattasý ótip jatady. Gazetter tek qana óz elinen emes, búkil álemnen aqparat beredi. Mysalǵa, men Vengrııa gazetinen Qazaqstanǵa latyn tiline kóshý týraly jańalyqty bildim. Qazaqstandyq jýrnalıstıka qoǵammen ashyq dıalogqa umtylý kerek.

OLJAS BERKІNBAEV, "Daryn" Memlekettik jastar syılyǵynyń laýreaty

Qazirgi jýrnalıstıkada kásibı túrde ár salany tereń taldaıtyn salalyq jýrnalıstıka qajet der edim. Máselen, densaýlyq saqtaý, bilim, mádenı, áskerı jýrnalıstıkaǵa qosa búgingideı aspan asty ashyq kezdegi mol múmkindik trevel jýrnalıstıka men non-fıkshn janryndaǵy materıaldardyń kóp bolǵany durys shyǵar. Osy oraıda, qorshaǵan orta men álem elderi týraly amerıkandyq bir jýrnalıstiń suxbaty esime túsip otyr. Ol jyl saıyn qys aılarynda - Stambýlda, jaz aılarynda - Bangkokta turyp, álemdik gazetter men saıttarǵa Azııa men Afrıka elderindegi jaǵdaılar týraly oqıǵa ornynan aqparat taratady eken. Sebebi, eki eldiń astanasynan ushý yńǵaıly, bılet arzan kórinedi. Menińshe - bizge de osyndaı deńgeıge jetý qajet sekildi.

Odan bólek, konvergenttik jýrnalıstıkany ıgerip, faktchekıńgpen jıi jumys isteý de artyq etpes. Qazirgideı zamanda izdengen adamǵa jýrnalıstıkada múmkindik mol. Ótken joly Zelenskıı qaznette xıt bolǵan zamanda, onyń áleýmettik jelilerdegi paraqshalaryna suxbat alǵym keletinin aıtyp, xat jazǵam. Bir jarym aı boldy, áli sóılesip júrmiz. Jańa ári jas Prezıdenttiń ýaqyty tyǵyz deıdi. Biletinder bes-alty aıdan bir jylǵa deıin kútesiń deıdi. Degenmen áleýmettik jeli álemdi aralaǵan tusta, osyndaı deńgeıdegi túrli tulǵalardan suxbat alyp, materıal jazý da qıyn is emes sııaqty.

ÁSEL ERGEShQYZY, jýrnalıst

Álemdik aqparat keńistigin erkin sharlap, materıaldy taldap, saraptaı alý úshin, búgingi jýrnalıstke til bilý - mańyzdy. Aǵylshyn tilin, ásirese. Biz osy jaǵynan aqsap turmyz. Bireń-sarań bolmasa, kóbimiz áli kúnge deıin orys tilindegi aqparattardy ǵana qaraımyz, salystyramyz. Áleýmettik jelilerdi qoldaný qarqyndy damyp turǵan sátte mobıldi jýrnalıstıkany meńgerý de óte qajet bizge. ıAǵnı, qolymyzdaǵy smartfondy kásibı maqsatta paıdalanyp, kez kelgen jerden foto-vıdeo reportaj jasap, jyldam aqparat tarata alýymyz kerek.

Blog. Bul qazir trendtegi sóz. Jýrnalısttiń vıdeoblog júrgizýi. Erkindik basymyraq bul jerde. Sáıkesinshe, kórermen de kóp. Búginde ıýtýbta qazaq tildi aýdıtorııa artyp keledi. Tek, biz tyń, sapaly, saýatty kontent bere almaı otyrmyz. Bári bir - birine uqsaıtyn suhbattar. Júrgizýshisi ǵana bólek, keıipkerleri - bir: akter ne ánshi. Tanymdyq jobalar men qyzyqty blogtar jetispeıdi. Jalpy, jan-jaqty, polıglot, mobıldi jýrnalıstke qoǵam qashan da zárý ǵoı...