Júrek aýrýynan qalaı saqtanýǵa bolady

Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǴZI kardıologııa kafedrasynyń assıstenti, medıtsına ǵylymdarynyń kandıdaty Janar Ibakovanyń aıtýynsha, júrek-qantamyr aýrýlarynyń profılaktıkasy ár adamnyń ómiri úshin mańyzdy. Profılaktıka patologııalardyń paıda bolýy men damýyna jol bermeý arqyly adamnyń ómir súrý sapasyn jaqsartý men uzartý úshin qajet.

Qazirgi tańda medıtsına qyzmetkerleri júrek-qantamyr aýrýlary qaýpiniń negizgi faktorlaryn anyqtady. Osynyń negizinde dárigerler salaýatty ómir súrý saltyna qatysty usynymdar ázirledi. Eger osy erejelerdi durys ustanatyn bolsa, adam úshin meılinshe kóp ýaqyt aralyǵynda tamyrlary men júregin saqtap qalýǵa múmkindik týady.

Osyndaı patologııalardy qalyptastyra alatyn jaǵdaılardyń tizimi keń.

Negizgilerdiń ishinde mynalardy aıta ketken durys:

- Dene qımylynyń az bolýy nemese gıpodınamııa. Kóp qımyldaýǵa tyrysyńyz! Ózińizge jáne otbasy músheleriniń teledıdar men kompıýter aldynda ótkizetin ýaqytyna shekteý qoıyńyz. Otbasymen serýenge jáne taza aýaǵa shyǵyp oınaýdy uıymdastyryńyz. Júkteme kezinde tamyrdyń soǵýy mınýtyna 120-140-tan aspaýy tıis;

- Stress. Ol júrek-qantamyr júıesine áser etýi kezinde adrenalın gormony shyǵarylady da, júrektiń jıi soǵýyna, tamyrdyń tarylýy men qysylýyna ákeledi. Osynyń saldarynan qan qysymy joǵarylap, júrek bulshyqeti tozady. Tamyrdyń tarylýyna profılaktıka jasaý úshin qalanyń qarbalasynan tys jaqqa, tabıǵatqa jıi shyǵý kerek, ómirde bolatyn qandaı da bir jaısyzdyqtarǵa, turmysta bolatyn kıkiljińge kóńil aýdarmaýǵa, onyń ornyna ózińizge pozıtıvtik kóńil-kúıler syılaýǵa tyrysý qajet;

- Dene salmaǵynyń artýy densaýlyqqa keri áser etedi;

- Maıly jáne aşy tamaqty artyq qabyldaý. Janýardyń maıyn (maı, sary maı, qaımaq, shujyqtyń quramynda maı kóp) paıdalanýdy meılinshe qysqartý, al tuzdy táýligine 3-5 g deıin (sháı qasyǵynan az) azaıtý qajet. Ratsıondy jemis-jıdekter, kókónister quraý kerek;

- Maıly, qýyrylǵan jáne joǵary kalorııaly taǵamdardan bas tartyńyz;

- Qandaǵy holesterın deńgeıiniń artýy (normanyń joǵary shegi 5,0 mmol/l);

- Jas kelgen saıyn (45 jastan joǵary) júrek-qantamyr aýrýlarynyń damý qaýpi artady;

- Er adamdardyń aǵzasy júrek-qantamyr júıesi aýrýlarynyń damýyna beıim keledi;

- Tuqym qýalaýshylyq;

- Temeki shegý, alkogoldik ishimdikter ishý. Nıkotın tamyrlardy taryltady, sondyqtan arterııalyq qan qysymy joǵarylaıdy. Tamyr qabyrǵalary zaqymdanyp, olarda túıinder jınalyp, saldarynan júrek-qantamyr aýrýlary paıda bolady.

- Arterııalyq qan qysymynyń joǵarylaýy (140/90 mm syn.baǵ. joǵary);

- Qant dıabeti nemese ash qarynda qandaǵy qanttyń joǵary bolýy (qandaǵy glıýkozanyń qalypty deńgeıi 3,3-ten 5,5 mmol/l);

- Kórsetilgen faktorlardy joıý arqyly (tolyǵymen nemese tipti jartylaı bolsa da) tek kóńil-kúıdi ǵana jaqsartyp qana qoımaı, sonymen qatar uzaq ómir súrýge bolady.

Ózińizdiń tsıfrlaryńyzdy bilińiz. Sizdiń arterııalyq qan qysymyńyzdy ólsheıtin, qandaǵy glıýkoza men holesterınniń deńgeıin anyqtaıtyn, dene salmaǵynyń ındeksin eseptep beretin medıtsına uıymyna baryp qaralyńyz. Júrek-qantamyr aýrýlarynyń damý qaýpin bile otyryp, júrektiń jaǵdaıyn jaqsartýǵa arnalǵan naqty is-áreket josparyn ázirleýge bolady.