Qosymsha jumys istegen jaǵdaıda neni bilý kerek

Onyń sózinshe, atalǵan taqyryp qazirgi jaǵdaıda óte ózekti. Óıtkeni kóptegen jumys berýshi óndiristegi jumysty úzbeý úshin qaramaǵyndaǵy mamandardan qyzmetterdi qosa atqarýdy jáne qosa jumys isteýdi suraıdy.

– Memlekettik baqylaý praktıkasy dál osy salada eńbek zańnamasynyń talaptary jıi buzylatynyn kórsetip otyr. Atap aıtqanda, qosymsha jumys aqysynyń tólenbeýi, onyń jazbasha túrde rásimdelmeýi jáne jumys ýaqytynyń belgilengen normalardan asyp ketýi sııaqty zań buzýshylyqtar jıi kezdesedi, – dedi Murat Shákenov Astana qalasynyń kommýnıkatsııalar qyzmetinde ótken brıfıngide.

Onyń málimdeýinshe, eń aldymen, qyzmetterdi qosa atqarý men qosa jumys isteý uǵymdaryn ajyrata bilý qajet.

QR Eńbek kodeksi 1-baby 1-tarmaǵynyń 56-tarmaqshasyna sáıkes, qosa jumys isteý degenimiz – jumyskerdiń negizgi jumysynan bos ýaqytynda, eńbek sharty negizinde turaqty aqy tólenetin basqa jumysty oryndaýy.

Qosa jumys isteý kezinde mindetti túrde jeke eńbek sharty jasalady. Ondaı qyzmet negizgi jumys ornynda (ishki qosa jumys isteý) da, basqa jumys berýshide (syrtqy qosa jumys isteý) de atqarylýy múmkin. Basqa jumys berýshige qosa jumysqa ornalasqan kezde jumysker negizgi jumys orny boıynsha eńbek jaǵdaılary men jumystyń sıpaty týraly anyqtamany usynýǵa mindetti. Bul talap QR Eńbek kodeksi 32-baby 4-tarmaǵynda bekitilgen.

Al qyzmetterdi qosa atqarý azamattardyń negizgi jumys ornynda júzege asady.

– Bul qatynastar QR Eńbek kodeksiniń 111-babymen retteledi. Atalǵan bapqa sáıkes, jumyskerge qosymsha jumysty oryndaǵany úshin mindetti túrde qosymsha aqy tólenedi. Qosymsha aqynyń mólsheri oryndalatyn jumystyń kólemine qaraı jumys berýshi men jumyskerdiń kelisimi boıynsha aıqyndalady. Jumysker qosymsha jumysty oryndaýdan bas tartýǵa, al jumys berýshi ekinshi tarapty keminde úsh jumys kúni buryn habardar ete otyryp, mundaı tapsyrmanyń kúshin joıýǵa quqyly, – dedi Murat Shákenov Astana qalasynyń kommýnıkatsııalar qyzmetinde ótken brıfıngide.

Sonymen birge, onyń málimdeýinshe, Eńbek zańnamasynyń negizgi qaǵıdattarynyń biri – jumyskerdiń eńbek fýnktsııasyn ózgertý erki. Demek, jumys berýshi jumyskerdiń kelisiminsiz jáne tıisti rásimdeýsiz ony qosymsha jumysty oryndaýǵa birjaqty tártippen mindetteı almaıdy.

Al jumyskerdiń negizgi kepildikteriniń biri – eńbegi úshin ádil aqy alý quqyǵy.

– Іs júzinde keıbir jumyskerler ýaqytsha bolmaǵan qyzmetkerlerdiń mindetterin oryndaıdy nemese birneshe laýazymdy qosa atqarady, alaıda bul qosymsha kelisimmen rásimdelmeıdi jáne tıisti aqy tólenbeıdi. Mundaı áreketter QR Eńbek kodeksiniń 111-baby talaptarynyń buzylýy sanalady, – dedi maman.

Odan bólek, jumys ýaqyty rejıminiń saqtalýyna erekshe nazar aýdarylady. Qosa jumys isteý kezindegi jumys uzaqtyǵy negizgi jumystan tys táýligine tórt saǵattan aspaýǵa tıis. Al jalpy jumys ýaqytynyń uzaqtyǵy táýligine on eki saǵattan kóp bolmaýy qajet.

– Taǵy bir mańyzdy kepildik – qosa jumys isteıtin jumyskerdiń negizgi jumys orny boıynsha beriletin jyl saıynǵy aqy tólenetin eńbek demalysymen bir mezgilde demalys alý quqyǵy. Bul Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek kodeksiniń 92-babynda kózdelgen, – Memlekettik eńbek ınspektsııasy komıtetiniń Astana qalasy boıynsha departamenti basshysynyń mindetin atqarýshy.

Sonymen qatar zańnamada jumyskerlerdiń jekelegen sanattary úshin qosa jumys isteýge shekteýler belgilengen. Mundaı shekteýler QR Eńbek kodeksiniń 26-babynda qarastyrylyp, eńbek qaýipsizdigin qamtamasyz etýge ári jumyskerlerdiń densaýlyǵyn qorǵaýǵa baǵyttalǵan.

Murat Shákenov memlekettik baqylaý tájirıbesinde eń jıi kezdesetin quqyq buzýshylyqtardy atap ótti. Olar:

· qyzmetterdi qosa atqarý kezinde qosymsha kelisimniń bolmaýy;

· qosymsha jumys úshin qosymsha aqynyń tólenbeýi;

· jumys ýaqytynyń belgilengen uzaqtyǵynan asyp ketýi;

· eńbek shartynyń ornyna azamattyq-quqyqtyq sharttardyń jasalýy;

· qosa jumys isteý kezinde jeke eńbek shartynyń jasalmaýy.

Mamannyń aıtýynsha, atalǵan quqyq buzýshylyqtar anyqtalǵan jaǵdaıda memlekettik eńbek ınspektorlary olardy joıý týraly mindetti nusqamalar beredi. Al kináli tulǵalar QR zańnamasyna sáıkes ákimshilik jaýapkershilikke tartylady.

– Sondaı-aq, QR Eńbek kodeksi 52-babynyń 2-tarmaǵynda qosa jumys isteıtin jumyskermen jasalǵan eńbek shartyn toqtatýdyń arnaıy negizi kózdelgen. Eger dál sol qyzmetti negizgi jumys orny retinde isteıtin basqa maman qabyldansa, onda qosa jumys isteıtin qyzmetkermen eńbek sharty toqtatylady, – dedi ol.

Memlekettik eńbek ınspektsııasy komıtetiniń Astana qalasy boıynsha departamenti basshysynyń mindetin atqarýshy jumyskerlerge mynadaı keńes berdi:

· qol qoıý aldynda barlyq qujattardy muqııat zerdeleý;

· qosymsha jumystyń mindetti túrde jazbasha rásimdelýin talap etý;

· qosymsha aqy men demalysqa qatysty óz quqyqtaryn bilý;

· quqyqtary buzylǵan jaǵdaıda jumys berýshige, memlekettik eńbek ınspektoryna nemese sotqa júginý.

Onyń sózinshe, jumyskerlerdiń eńbek quqyqtaryn tıimdi qorǵaý jumys berýshiler QR Eńbek kodeksiniń talaptaryn qatań saqtaǵan jaǵdaıda ǵana múmkin bolady. Jumys berýshi eńbek qatynastaryn zań talaptaryna sáıkes rásimdeýge, qosymsha jumystyń aqysyn ýaqytyly tóleýge, jumys ýaqytynyń normalaryn saqtaýǵa jáne qaýipsiz eńbek jaǵdaılaryn qamtamasyz etýge mindetti.

– Osylaısha, qyzmetterdi qosa atqarý jáne qosa jumys isteý kezinde QR Eńbek kodeksiniń talaptaryn saqtaý jumyskerlerdiń eńbek quqyqtaryn qorǵaýdyń mańyzdy kepili sanalady. Memlekettik baqylaýdyń negizgi mindeti – quqyq buzýshylyqtardy anyqtap qana qoımaı, túsindirý jumystaryn júrgizý, jumys berýshilerge keńes berý jáne eńbek zańnamasyn saqtaý mádenıetin qalyptastyrý arqyly olardyń aldyn alý. Tek jumys berýshilerdiń, jumyskerlerdiń jáne memlekettik organdardyń birlesken kúsh-jigeri nátıjesinde ǵana qaýipsiz, ádil jáne zańdy eńbek jaǵdaılaryn qamtamasyz etýge bolady, – dep túıindedi Murat Shákenov.

Aıta keteıik, buǵan deıin Mańǵystaýda 165 jumyskerge jalaqyny ýaqytyly tólemegen kásiporyn jaýapqa tartylǵanyn jazǵanbyz.

Sondaı-aq Qazaqstanda jumys izdeýshiler sany kúrt ósti.