Jumys ornyndaǵy psıhologııalyq qysym: Frantsııada sýıtsıd oqıǵalary tergelip jatyr
ASTANA. KAZINFORM — Frantsııa Premer-mınıstri apparaty qyzmetkerleri arasynda bolǵan sýıtsıd pen óz-ózine qol jumsaý áreketteri jumys jaǵdaıynyń qyzmetkerlerdiń psıhıkalyq densaýlyǵyna áseri týraly máseleni qaıtadan kún tártibine shyǵardy. Sońǵy jıyrma jylda elde basqarýdyń qatań tásilderi qyzmetkerlerdiń qaıǵyly taǵdyryna sebep boldy degen kúdik birneshe ret qoǵam nazaryn aýdarǵan edi, dep habarlaıdy Kazinform agenttiginiń menshikti tilshisi.
France Inter radıosynyń málimetinshe, 2026 jyldyń naýryz aıynda Frantsııa Premer-mınıstri apparatynyń eki qyzmetkeri ózine qol jumsaǵan. Sońǵy aılarda taǵy eki qyzmetker sýıtsıd jasaýǵa árekettengen, olardyń biri muny tikeleı jumys ornynda jasaǵan. Osy oqıǵalarǵa baılanysty úsh qyzmettik tekseris júrgizilip jatyr. Qyzmetkerlerge psıhologııalyq qysym kórsetilip, qaýipti eńbek jaǵdaıy qalyptastyrylǵany jónindegi aqparattan keıin materıaldar prokýratýraǵa joldanǵan.
Ádette Frantsııa Premer-mınıstriniń apparaty qoǵam nazarynda bola bermeıdi. Alaıda bul qaıǵyly oqıǵalar Frantsııanyń Qylmystyq-protsestik kodeksiniń memlekettik qyzmetshilerdi yqtımal quqyq buzýshylyqtar týraly prokýratýraǵa habarlaýǵa mindetteıtin 40-babyn qoldanýǵa negiz boldy.
Tergeýlerdiń biri basylymda Lora esimimen atalǵan joǵary laýazymdy memlekettik qyzmetkerge qatysty júrgizilýde. Onyń advokatynyń aıtýynsha, basshylyq aýysqannan keıin áıel bir jyldan astam ýaqyt boıy júıeli psıhologııalyq qysym kórgen. Ony jınalystarǵa shaqyrýdy toqtatqan, uıym qurylymynan alyp tastaǵan, kópshilik aldynda kelemejdegen, keıin jertóledegi oqshaýlanǵan kabınetke aýystyrǵan.
Qyzmetker kásipodaqqa, eńbek qaýipsizdigi qyzmetine jáne ishki qoldaý júıesine birneshe ret júgingenimen, oǵan usynylǵan jalǵyz sheshim basqa bólimge aýysý bolǵan.
Іshki aýdıt qorytyndysynda onyń aýyr jumys kúızelisine ushyraǵany aıtylǵan. Sáýir aıynda ol temirjol vokzalynda ózine qol jumsamaq bolǵan, alaıda ótip bara jatqan adam ony toqtatyp úlgergen. Keıin qaıtalaný qaýpiniń joǵary bolýyna baılanysty aýrýhanaǵa jatqyzylǵan. Qazirgi ýaqytta ol qylmystyq is qozǵaýdy talap etip otyr, al Parıj prokýratýrasy aldyn ala tekserýdi bastaǵan.
France Inter málimetinshe, bul jalǵyz jaǵdaı emes. Byltyr kúzde Premer-mınıstr apparatynyń bir bóliminiń qyzmetkeri jumys ornynda sýıtsıd jasaýǵa árekettengen. Keıin Investıtsııalar jónindegi bas hatshylyqtyń menedjeri men Úkimettiń bas hatshylyǵynyń bir qyzmetkeri ózine qol jumsaǵan. Sońǵysynyń buǵan deıin jumysqa baılanysty aýyr kúızelis jaǵdaıynda bolǵany resmı túrde tirkelgen.
Premer-mınıstr apparaty árbir oqıǵadan keıin qyzmetkerlerge qajetti psıhologııalyq qoldaý kórsetilgenin málimdedi. Sonymen qatar Vigisouffrance psıhologııalyq kómek qyzmetine júgingender sany 2024 jylǵy 44-ten 2025 jyly 66-ǵa deıin óskeni habarlandy.
France Inter saýalnamasyna qatysqan qyzmetkerler men kásipodaq ókilderiniń aıtýynsha, sońǵy jyldary Frantsııada saıası ózgeristerdiń jıileýi men uzaqqa sozylǵan reformalar memlekettik apparatqa aıtarlyqtaı qysym túsirgen. Sońǵy eki jylda elde tórt úkimet aýysqan. Buǵan qosa, shtattardyń qysqarýy, qurylymdardyń biriktirilýi jáne merzimdi eńbek kelisimsharttary boıynsha jumys isteıtin qyzmetkerler sanynyń kóbeıýi ujymdyq jumysty álsiretip, eńbek ahýalyn nasharlatqan.
Synǵa ushyrap otyrǵan taǵy bir másele — basqarý stıliniń ózgerýi. France Inter dereginshe, jeke sektordan kelgen keıbir basshylar memlekettik qyzmetke qatań korporatıvtik basqarý tásilderin engizgen. Advokat Krıstel Mazza mundaı ahýaldy qyzmetkerler shekteýli mansaptyq múmkindikter úshin bir-birimen básekelesýge májbúr bolatyn «shekten tys básekelestik atmosferasy» dep sıpattady.
Bul oqıǵalar Frantsııadaǵy eń iri korporatıvtik daýlardyń biri — France Télécom isin eske saldy.
2006–2009 jyldary qazirgi Orange kompanııasynyń keminde 19 qyzmetkeri ózine qol jumsaǵan. Taǵy 12 adam sýıtsıd jasaýǵa árekettenip, kóptegen qyzmetker aýyr depressııaǵa shaldyqqan. Keıbiri qoshtasý hattarynda mundaı sheshim qabyldaýyna eńbek jaǵdaıy sebep bolǵanyn jazyp ketken.
Qaıǵyly oqıǵalar kompanııada 22 myń jumys ornyn qysqartýǵa baǵyttalǵan aýqymdy qaıta qurylymdaý kezinde bolǵan. Jappaı jumystan shyǵarý júrgizilmegenimen, Harvard Business School zertteýine sáıkes, qyzmetkerlerdi óz erkimen jumystan ketýge májbúrleý úshin olardy jıi basqa qyzmetke aýystyrǵan, laýazymyn tómendetken, kópshilik aldynda qorlaǵan, qatań baqylaýda ustap, uzaq ýaqyt belgisizdik jaǵdaıynda qaldyrǵan. Basshylardyń jumysy bólimnen ketken qyzmetkerler sany boıynsha baǵalanǵan.
2019 jyly Frantsııa soty France Télécom kompanııasynyń burynǵy basshylaryn qyzmetkerlerge moraldyq qysym kórsetkeni úshin kináli dep tanydy. Sottyń sheshiminde másele shtatty qysqartýdyń ózinde emes, oǵan qol jetkizý úshin qoldanylǵan ádisterde ekeni aıtyldy. Sot pikirinshe, kompanııa basshylyǵy qyzmetkerlerdiń densaýlyǵyna qaýip tóndiretin psıhologııalyq qysym atmosferasyn ádeıi qalyptastyrǵan.
Journal of Public Mental Health jýrnalynda jarııalanǵan zertteýde Frantsııada eńbekke baılanysty sýıtsıdter burynnan qoǵamdyq mańyzy bar jeke qubylys retinde qarastyrylatyny aıtylǵan. Kóptegen elderden aıyrmashylyǵy, eger onyń kásibı qyzmetpen baılanysy dáleldense, mundaı jaǵdaılar óndiristegi jazataıym oqıǵa retinde resmı tanylýy múmkin. Zertteý deregine sáıkes, frantsýz bıligi tirkegen árbir besinshi sýıtsıd osyndaı mártebege ıe bolady.
Zertteý avtorlary mundaı qaıǵyly jaǵdaılar kóbine birneshe faktordyń uzaq ýaqyt boıy qatar áser etýinen bolatynyn atap ótedi. Olardyń qatarynda jumys ornyn joǵaltý qaýpi, úzdiksiz qaıta uıymdastyrýlar, eńbek júktemesiniń artýy, psıhologııalyq qýdalaý, kásibı bolmystyń álsireýi jáne eńbek jaǵdaıynyń nasharlaýy bar. Kóp jaǵdaıda buǵan jeke ómirdegi qıyndyqtar da qosylady.
Sońǵy qaıǵyly oqıǵalardan keıin Premer-mınıstr apparaty qyzmetkerleriniń kásipodaqtary ákimshiliktiń barlyq bólimshesinde psıhoáleýmettik táýekelderdi jan-jaqty baǵalaýdy talap etti. Táýelsiz syrtqy aýdıt aldaǵy aılarda bastalady.
Aıta keteıik, AQSh pen Kanadadaǵy otbasylar Kalıfornııa shtatynyń sottaryna tanymal ChatGPT chat-botyn ázirleýshi OpenAI-di sýıtsıdke ıtermeledi dep aıyptap, kompanııaǵa qarsy jeti talap aryz bergen edi.
