Júkti áıeldi zııandy jumysqa tartýǵa bola ma: Dekretke shyǵardyń aldynda neni bilý kerek

ÓSKEMEN. KAZINFORM – Júktilik kezeńi men bala kútimi – áıel ómirindegi erekshe ýaqyt. Osy rette, bolashaq analar men sábıli áıelderdiń eńbek quqyǵyna qatysty suraqtary da az emes. Jumys berýshi júkti qyzmetkerdi jumystan shyǵara ala ma? Bala kútimimen ákesi de úıde otyra ala ma? Osy jáne ózge de mańyzdy suraqtarǵa Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi Memlekettik eńbek ınspektsııasy komıtetiniń Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha departamentinen jaýap berdi.

Beremennaıa
Foto: Freepik

Dekrettik tólem qalaı esepteledi?

Qazaqstan zańnamasynda júkti áıelder men sábıi bar ata-analardyń eńbek quqyqtaryn qorǵaýǵa arnalǵan birqatar kepildik qarastyrylǵan. Onyń ishinde jumys ornyn saqtaý, qaýipsiz eńbek jaǵdaıyn qamtamasyz etý jáne bala kútimine baılanysty demalys berý talaptary bar.

QR Eńbek kodeksine sáıkes, júkti áıelderge jáne balaly qyzmetkerlerge birneshe túrli demalys beriledi. Olar – júktilikke jáne bosanýǵa baılanysty demalys, jańa týǵan balany asyrap alǵan qyzmetkerlerge arnalǵan demalys, bala úsh jasqa tolǵanǵa deıin ony kútýge baılanysty jalaqysy saqtalmaıtyn demalys.

Eń mańyzdysy – bala kútimine baılanysty demalys kezinde qyzmetkerdiń jumys orny men atqaratyn laýazymy saqtalady. ıAǵnı áıel dekrettik demalystan keıin burynǵy jumysyna oralýǵa quqyly.

Mundaı demalys qyzmetkerdiń jazbasha ótinishi negizinde beriledi. Ótinishte demalys merzimi kórsetilip, balanyń týý týraly kýáligi nemese týý faktisin rastaıtyn ózge qujat usynylýy qajet.

Jas analardy jıi tolǵandyratyn máselelerdiń biri – bala kútimine baılanysty áleýmettik tólemniń mólsheri.

Áleýmettik kodekske sáıkes, mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesine qatysatyn jumys isteıtin azamattarǵa bala bir jarym jasqa tolǵanǵa deıin aı saıynǵy áleýmettik tólem taǵaıyndalady. Onyń mólsheri bala týǵan kúnge deıingi sońǵy 24 aıdaǵy ortasha aılyq tabystyń 40 paıyzyna teń. Esepteý kezinde áleýmettik aýdarymdar júrgizilgen tabys eskeriledi. Bul rette esepke alynatyn aılyq tabys jeti eń tómengi jalaqydan aspaýy tıis.

Taǵaıyndalǵan tólemnen 10 paıyz mindetti zeınetaqy jarnasy ustalyp, Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qoryndaǵy jeke shotqa aýdarylady.

Tólem alý úshin bala týǵan kúnnen bastap 18 aıdan keshiktirmeı ótinish berý qajet. Ótinishti elektrondy úkimet portaly arqyly joldaýǵa bolady.

Al mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesine qatyspaıtyn azamattarǵa bala kezektiligine qaraı memlekettik járdemaqy tólenedi. Onyń mólsheri birinshi balaǵa – 5,76 AEK, ekinshi balaǵa – 6,81 AEK, úshinshi balaǵa – 7,85 AEK, tórtinshi jáne odan keıingi balalarǵa 8,90 AEK quraıdy.

Zııandy jumysta júrseńiz...

Júktilik kezinde áıeldiń densaýlyǵy men balanyń qaýipsizdigi birinshi orynda bolýy kerek. Sondyqtan zańnamada zııandy nemese qaýipti óndiristik faktorlardyń áserinen qorǵaý tetikteri qarastyrylǵan.

Departament mamandarynyń túsindirýinshe, medıtsınalyq qorytyndy negizinde jumys berýshi júkti áıeldi zııandy jáne qaýipti óndiristik faktorlar áser etpeıtin basqa jumysqa aýystyrýǵa mindetti.

Bul jaǵdaıda jalaqy oryndalatyn jumysqa sáıkes tólenedi. Alaıda ol burynǵy qyzmetindegi ortasha jalaqydan tómen bolmaýy tıis.

Eger júkti áıelge qaýipsiz jumys birden usynylmasa, jumys berýshi ony ortasha jalaqysyn saqtaı otyryp, jumys mindetterin oryndaýdan bosatýǵa tıis.

Al vahtalyq ádispen jumys isteıtin, júktiligi 12 aptaǵa jetken áıel medıtsınalyq anyqtama negizinde bes nemese alty kúndik jumys aptasyna ýaqytsha aýystyrylýy múmkin. Munda da burynǵy ortasha jalaqysy saqtalady.

Artyq jumysqa tartýǵa bola ma?

Júkti áıelderdiń eńbek rejımine de zańmen shekteý qoıylǵan. Atap aıtqanda, júktiligi týraly medıtsınalyq anyqtamany jumys berýshige usynǵan áıelderdi túngi ýaqytta jáne ústeme jumysqa tartýǵa jol berilmeıdi.

Bul talap áıeldiń densaýlyǵyn qorǵaýǵa jáne júktilik kezeńinde oǵan túsetin eńbek júktemesin azaıtýǵa baǵyttalǵan.

Keıbir áıelder júktiligi týraly habarlaǵannan keıin jumysynan aıyrylyp qalýdan qaýiptenedi. Alaıda zańnamada olardy negizsiz jumystan shyǵarýǵa jol bermeıtin arnaıy kepildikter bar.

Atap aıtqanda, jumys berýshiniń bastamasymen qyzmetkerler sanynyń nemese shtattyń qysqarýyna, óndiris kóleminiń, oryndalatyn jumystar men kórsetiletin qyzmetterdiń tómendeýine baılanysty ekonomıkalyq jaǵdaıdyń nasharlaýyna oraı eńbek shartyn buzýǵa myna sanattaǵy qyzmetkerlerge qatysty tyıym salynǵan:

- Júktiligi týraly anyqtamany usynǵan áıelderge;

- Úsh jasqa deıingi balasy bar áıelderge;

- On tórt jasqa deıingi balany nemese on segiz jasqa deıingi múgedektigi bar balany tárbıelep otyrǵan jalǵyzbasty ata-analarǵa;

- Atalǵan sanattaǵy balalardy ata-anasyz tárbıelep otyrǵan ózge de adamdarǵa.

Demek, jumys berýshi qyzmetkerlerdi qysqartý nemese ekonomıkalyq jaǵdaıdyń nasharlaýyn negizge alyp, atalǵan sanattaǵy adamdarmen eńbek shartyn buza almaıdy.

Demalysqa ákesi de shyǵa alady

Bala kútimi tek ananyń mindeti degen túsinik zańnamada bekitilmegen. Eńbek kodeksi boıynsha mundaı demalysty ata-ananyń ekeýiniń biri tańdaı alady.

ıAǵnı bala úsh jasqa tolǵanǵa deıin ony kútýge baılanysty jalaqysy saqtalmaıtyn demalysqa anasy da, ákesi de shyǵa alady.

Sonymen qatar mundaı quqyq:

- Balany jalǵyz tárbıelep otyrǵan ata-anaǵa;

- Ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balany is júzinde tárbıelep otyrǵan basqa týysyna nemese qamqorshysyna;

- Jańa týǵan balany asyrap alǵan qyzmetkerge de beriledi.

Dekretten keıin qyzmetine orala ala ma?

Bala kútimine baılanysty demalys aıaqtalǵan soń áıel burynǵy jumysyna oralýǵa quqyly. Sebebi zań boıynsha demalys kezinde onyń jumys orny men laýazymy saqtalady.

Osylaısha, jumys berýshi qyzmetkerdiń dekrettik demalysta bolǵanyn syltaý etip, ony burynǵy qyzmetinen aıyra almaıdy.

Quqyǵy buzylyp jatsa...

Eger jumys berýshi júkti áıeldiń nemese ananyń eńbek quqyǵyn buzsa, zańsyz talap qoısa, qysym kórsetse nemese eńbek zańnamasynda kózdelgen kepildikterdi oryndamasa, qyzmetker tıisti organdarǵa shaǵymdana alady.

Atap aıtqanda, QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi Memlekettik eńbek ınspektsııasy komıtetine júginýge bolady.

Túıin

Qoryta aıtqanda, júktilik pen bala kútimi áıeldiń eńbek jolyna kedergi bolmaýy kerek. Qazaqstan zańnamasy bul kezeńde jumys ornyn saqtaýdan bastap, qaýipsiz eńbek jaǵdaıyn qamtamasyz etýge deıingi birqatar kepildikti bekitken. Sondyqtan ár áıel óz quqyǵyn bilip, ol buzylǵan jaǵdaıda zań aıasynda quqyǵyn qorǵaýǵa quqyly.

Eske salsaq, buǵan deıin jumys isteıtin áıelderdiń dekrettik tólemi saqtalatyndyǵy habarlanǵan.