Júk kóliginiń «soqyr aımaǵy»: elimizde jyl basynan beri 47 adam qaza tapty
ASTANA. KAZINFORM — Aýyr júk kóliginiń jan-jaǵynda júrgizýshiniń kózinen tasa qalatyn «soqyr aımaǵy» bolady. Ol ásirese oń jaqta aýqymdyraq keledi. Dál sol tusta turǵan adamdy, balany, tipti jeńil kóliktiń ózin de júrgizýshi baıqamaı qalýy múmkin. Sońǵy jyldary qala kóshelerinde osyndaı apattar kóbeıgen. Kazinform tilshisi júk kóligi ushyraıtyn osyndaı jol apattaryn zerdelep kórdi.
Jýyrda Astanada júk kóligi velosıped mingen 8 jasar balany qaǵyp ketti. Mundaı oqıǵalar jyl saıyn qaıtalanyp, kóbine balanyń ne jaıaý júrginshiniń ólmimen aıaqtalady. Kópshilik ony jaı ǵana júrgizýshiniń abaısyzdyǵy dep oılaıdy. Shyn máninde, munyń artynda árbir iri júk kóligine tán «soqyr aımaq» qubylysy turǵanyn kópshilik eskere bermeıdi.
Basty qater neden
— Soqyr aımaq degen — osy, kóliktiń oń jaq buryshy. Osy jerde óte saq bolý kerek. Adam da, bala da, kólik te sol jerge kirip ketpeýi úshin biz ony áriden, alystan kórip, eseptep otyramyz. Bul — jıyrma tonna kólik. Kóliktiń úlkendigin, uzyndyǵyn, enin sezinbeseń, róldi ustama, — deıdi 48 jyl ról basynan túspegen júrgizýshi Marat Muhamedǵalıev.
Júrgizýshiniń aıtýynsha, negizgi qaýip tym jaqyn júretin jeńil kólik pen jol erejesinen beıhabar samokat, velosıpedshilerden keledi.
— Júk kóliginiń aldyna jaqyn turyp almaı, araqashyqtyq saqtaý kerek. Ásirese baǵdarshamda nemese kepteliste kóliktiń aldyńǵy dóńgelekteri kórinetindeı qashyqtyqta bolǵan jón. Kóp júrgizýshiler osy erejelerdi eskere bermeıdi. Sosyn kóbi dál búıirinde qatar júrip alady. Eger men ony kórmeı, kenetten jolaqty aýystyrsam, apatqa ushyraýymyz múmkin ǵoı. Keıde adam júk kóliginiń bıikte otyrǵan júrgizýshisi qalaı baıqamaı qalady dep oılaýy múmkin. Alaıda kólik neǵurlym úlken bolsa, kózge kórinbeıtin jeri de sonshalyq keń, — deıdi júk kóliginiń ıesi.
8 myńǵa jýyq júrgizýshi ákimshilik jaýapqa tartylǵan
— Júk kóliginiń soqyr aımaǵynda bolǵan jol apaty boıynsha jaýapkershilik ár oqıǵanyń mán-jaıyn jan-jaqty qaraǵannan keıin ǵana belgili bolady. Kóbine júrgizýshi manevrdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etpeı, jol júrisi qaǵıdasyn buzady, — deıdi Astana qalasy Polıtsııa departamenti Ákimshilik polıtsııa basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, polıtsııa podpolkovnıgi Mahambet Tóleshov.
Zań kináni birden bir jaqqa artyp qoımaıdy. Jaǵdaıǵa qaraı jaýapkershilik júrgizýshige de, keıde jaıaý júrginshige de júkteledi.
Polıtsııa departamentiniń málimetinshe, jyl basynan beri jol erejesin buzǵany úshin 7898 júk kóliginiń júrgizýshisi ákimshilik jaýapqa tartylǵan, 3608 memlekettik nómir belgisi alynyp, 42 kólik aıypturaqqa qoıylǵan. Zań boıynsha mundaı kólik jyldamdyqty eldi mekende saǵatyna 50 shaqyrymnan asyrmaýǵa tıis, al shetki sol jolaqqa tek burylý úshin ǵana shyǵýy kerek. Bul talaptardy patrýldik polıtsııa da, avtomatty tirkeý júıesi de qalt jibermeıdi.
Aıta keteıik, QR Іshki ister mınıstrliginiń málimeti boıynsha, iri kólemdi kólik júrgizýshileri jıi alǵa tartatyn soqyr aımaq jol apaty kezinde qylmystyq jaýapkershilikten bosatpaıdy. Sondyqtan kólikti basqaryp kele jatqan árbir júrgizýshi áýeli bárine ózi jaýapty ekenin eskergen jón.
Jaıaý júrginshi men ata-ana jaýapkershiligi
Aýyr júk kólikteriniń «soqyr aımaq» kesirinen balalardy qaǵyp ketýi óte ózekti másele.
— Jaıaý júrginshi ótkelge aıaq basar aldynda kóliktiń toqtap, ózine jol berip turǵanyna kózi jetýi kerek. Sodan keıin ǵana jolǵa shyǵýǵa quqyǵy bar, — deıdi Mahambet Tóleshov.
Bala joldy eresek adamdaı baıqaı almaıdy. Sol sebepti polıtsııa ata-analardan kún saıyn balalarmen sóılesip, joldaǵy qarapaıym qaýipsizdik erejesin úıretýdi suraıdy. Dál osy oıdy ról basyndaǵy júrgizýshi de aıtady.
— Kishkentaı balany ata-anasy qolynan jetelep júrgeni durys, bir sát qaraýsyz qaldyrmaý kerek. Qozǵalys kóp jerde qulaqqapty taǵyp, telefonǵa telmirýdi qoıǵan jón. Velosıped, samokat mingender de ótkelden óterde kóliginen túsip, jaıaý ótken durys. Biraq ony búginde kóp adam ustana bermeıdi, — deıdi ol.
Tehnologııa qaýipti azaıta ala ma?
— Jańa kólikterde soqyr aımaqqa arnalǵan datchıkter qoıylyp jatyr. Oń jaqqa qoıylady, qashyqtyqty ólshep, dabyl berip, kólikti ózi toqtatady. Eski kólikterge de sondaı ornatsa, qanshama apattyń aldyn alar edi, — deıdi júrgizýshi.
Júrgizýshiniń bul tilegi — zaman talaby. Mahambet Tóleshovtiń aıtýynsha, kóp elde mundaı apattyń aldyn alý úshin júk kóligine qosymsha aına, beınekamera, soqyr aımaqty baqylaıtyn júıe ornatylady. Bul qurylǵylar adamnyń kózi jetpegen jerdi kórsetedi.
Sandar ne deıdi?
Bas prokýratýranyń Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý komıtetiniń dereginshe, jyl basynan beri qalada júk kóligi ushyraǵan 306 jol apaty tirkelgen. Zardap shekkender sany — 454 adam. Olardyń 407-si jaraqat alǵan, 61-i — kámeletke tolmaǵan bala. Osy apattan 47 adam qaza tapty, onyń 9 — bala. Júk kóligi ushyraǵan ár alty-jeti apattyń biri adam ólimimen aıaqtalǵan.
Árıne, júk kóligi ekonomıkanyń qozǵaýshy kúshi, onsyz qalanyń kúndelikti tirshiligi toqtaıdy. Alaıda jıyrma tonna kólik basyp ótse, adam aman qalmaıdy. Sondyqtan júk kóligimen bolǵan apattyń sany az bolsa da, zardaby árdaıym aýyr.
Kináni bir ǵana jaqqa artý máseleni sheshpeıdi. Júrgizýshi kóliginiń úlkendigin sezinip, saq júrse, jaıaý júrginshi men ata-ana ótkelde asyqpaı, kóliktiń toqtaǵanyna kóz jetkizse, qala velosıped pen samokatqa bólek jol salsa, eski kólikterge de qaýipsizdik qurylǵysy ornatylsa, apat azaıar edi. Ol endi joldaǵy qaýipsizdikti arttyrýmen aınalysatyn mamandardyń enshisindegi is.
Eske sala keteıik, buǵan deıin, iri júk kólikteriniń apatqa ushyraýynyń jıileý sebebin polıtsııa podpolkovnıgi Baýyrjan Toqjumanov túsindirgen bolatyn.
