Jospar qurǵan adam óz-ózine esep berýdi úırenedi – psıholog

ASTANA. KAZINFORM – Jańa jyl merekesi jaqyndap keledi. Qazaqstandyqtar jyldy qorytyndylap, búginge deıin qol jetkizgen jetistigin, ýysynan shyǵaryp alǵan sátterin tizbektep jatyr. Ár adam ózine esep beredi, tipti kópshilikpen de bólisip jatyr. «Jan ahýal» psıhologııalyq qoldaý ortalyǵynyń bólim meńgerýshisi, psıholog Meńtaı Telaǵysova jospar qurý men ony oryndaýdyń jolyn aıtyp berdi. 

– Adamdar jyl qorytyndysyn jasap, osy ýaqyt ishindegi jetken jetistigi men atqarylmaǵan jumysty saralap jatyr. Jalpy kimder ótkendi sholyp, bolashaqqa jospar qurady?

– Maqsaty aıqyn adamdar dál osylaı jasaıdy. Bıyl oryndalmasa, kelesi jyldyń qamyna kirisedi. ıAǵnı, maqsatqa jetý jolynyń josparyn qaıta jańǵyrtady. Bar kúshin salyn, izdenedi, talpynady. 

– Endi bir toby qaǵaz, qalam alyp qalyń dápterge jazbaıdy, áleýmettik jelidegi paraqshasyna ádemi fotolar salyp, «mine, men armandaǵan páter, kólik, soǵan qol jetkizemin» dep meńzeıdi...

– Psıhologııada «Armandar kartasy» bar. Josparǵa saı foto tańdap, óz-ózine kúsh-jiger beredi. Vızýaldy túrde kórip, soǵan umtylady. Bireý kórip, iske asyrsa, keıbiri jazyp, oıǵa túıedi. Ekeýiniń de tıimdi tusy bar. Jazyp, saqtap qoısaq umytpaımyz, umtylamyz. 

– Munyń adamǵa qandaı da bir paıdasy bar ma?

– Iá, bul adamdy yntalandyrady, jiger beredi. Sonymen birge jospar qurǵan adam óz-ózine esep berýdi úırenedi. Bir jumys atqarylsa, keler jylǵa odan joǵary meje qoıady. 

– Al jospary iske aspasa...

– Jospary oryndalmasa adam bir qadam artqa sheginýi múmkin. «Qolymnan kelmeıdi, kótere almaımyn» dep oılaıdy. Alaıda kóp jaǵdaıda adamdar mort synbaı, qaıta umtylady. Mundaıda óz-ózin damytyp, bilimin tolyqtyryp otyrǵany durys. Taǵy bir aıta ketetin jaıt, jospar ol arman emes. Alǵa bastaıtyn qadam, shıraq bolsaq atqara alatyn is. Sondyqtan jospardy áline qaraı quryp, soǵan sengeni durys. Jalǵyz ózine qıyn bolsa, qoldaý kórsete alatyn adamdardy betin qaqpaǵan jón. Motıvatsııa beretin kitap oqyp, fılm de qaraýǵa bolady. Janashyr adamdarmen kezdesip, sher tarqatyp, baǵyt-baǵdar alǵan da durys. Bul da jospardy oryndaýǵa múmkindik beretin jol. 

– Balalar she?

– Balalar kúndelik jazyp, alǵa maqsat qoıady. Dál osylaı jyldy qorytyndylap jatqan oqýshylarymyz bar. Tek olar kórgenin jasaıtynyn umytpaǵan jón. Úlkender jyldy qorytyndylap, erteńge jospar qursa, kishkentaılar da sol izben júredi. 

– Jospar adamdy shektemeı me?

– Ár adam tájirıbesine, bilimine, ómir saltyna qaraı jospar quraýy tıis. Qolymnan ol is kelmese aspandaǵy aıdy suraı almaımyn. Máselen, páter alǵym keledi. Qarjylyq saýatty bolýym kerek. Belgili bir somany jınaý úshin «aı saıyn qansha tabys tabýym kerek» degen suraqtardyń jaýabyn izdeımin. Keńes alý jolyn qarastyryp, kezdesýge baramyn. Josparǵa jetý jolyndaǵy áreket, qadam bolýy tıis. «Oryndaýym kerek» dese, oryndalady. Al eger «páter alýym kerek edi» dep aıtyp, talpynbasa eshteńe óndeıdi. Nıettense ǵana jetedi. 

– Jańa jyldaǵy qııal-ǵajaıypqa kimder senedi?

– Qııal-ǵajaıypqa balalar ǵana emes, eresekter de senedi. Tosyn syı kútemiz, aıaq astynan bir keremet bolar dep bolashaqqa úmitpen qaraımyz. Aınalamyzda erekshe dúnıe kóp. Shyrsha qurylǵan, ádemi bezendirilgen. Biri muny qalamaıdy, sóıtip syrt qalady. Al keıbir adamdar óz-ózine mereke jasaıdy ári bul paıdaly. Іshki jan dúnıesi tynyshtalady, kúsh beredi. 

– Adam qalaı demala alady?

– Qazir kóbi mazasyz kúıde júredi. Ár nárseni oılaıdy, ýaıymdaıdy. Mundaıda merekeni sezine de almaıdy. Bolyp jatqan kez kelgen jaǵdaıdy qabyldasa, merekeni sezinedi. Ár adamnyń jaqsy kóretin isi bolady. Sonymen shuǵyldansa, energııa alady. Tabıǵat aıasynda, saıabaqta qydyrsa, tipti jaqsy kóretin tamaǵyn jese de bolady. Kishkentaı nárseniń ózi adamǵa shabyt berýi múmkin. Sondyqtan jospar quryp, nátıjege jetý jolyn qarastyraıyq. «Óz-ózińe sen, qolyńnan keledi» dep motıvatsııa bereıik.