Joldaýdy iske asyrý jáne memlekettik tildiń mártebesin nyǵaıtý máseleleri talqylandy
ASTANA. KAZINFORM — Qazaqstan Halyq Keńesi janyndaǵy «Birlik» qoǵamdyq toby Orys, slavıan jáne kazak etnomádenı birlestikteri qaýymdastyǵymen birlesip, respýblıkalyq konferentsııa ótkizdi. Kezdesýdiń negizgi taqyryby – Prezıdenttiń «Jańa tarıhı kezeńdegi Qazaqstannyń ózekti mindetteri» atty Joldaýyn jáne Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń H quryltaıynda belgilengen tapsyrmalardy is júzinde júzege asyrý boldy. Sonymen qatar qatysýshylar memlekettik tildi óńirlerde ilgeriletýge, jalpy Qazaqstandaǵy tildik jáne mádenı áralýandyqty saqtaýǵa baǵyttalǵan óz bastamalaryn ortaǵa saldy.
«Jańa tarıhı kezeńdegi Qazaqstannyń ózekti mindetteri» atty Prezıdent Joldaýynda belgilengen mindetterdiń iske asyrylý barysyna arnalǵan respýblıkalyq konferentsııa túrli mamandyq pen ult ókilderiniń basyn qosty. Jıynǵa Qazaqstan Halyq Keńesiniń basshylyǵy men músheleri, quramynda Quryltaı depýtattary da bar «Birlik» qoǵamdyq tobynyń ókilderi, sondaı-aq elimizdiń etnomádenı birlestikteri qatysty.
Qatysýshylar úsh negizgi baǵytqa basa nazar aýdardy. Birinshisi – Prezıdent Joldaýynyń saıası reformalar men konstıtýtsııalyq ózgeristerdiń zańdy jalǵasy retindegi mańyzy.
Qazaqstan Halyq Keńesiniń Qoǵamdyq kelisim jáne jalpyulttyq birlik komıtetiniń tóraǵasy Marat Ázilhanovtyń atap ótýinshe, Joldaý «Taza Qazaqstan» tujyrymdamasy men «Zań jáne tártip» qaǵıdatyn odan ári damytyp, olardy naqty ekonomıkalyq negizben tolyqtyrady. Atap aıtqanda, «Halyqtyq qurylys» jobasy arqyly ekonomıkany qaıta iske qosý, Ulttyq qor qarajatyn ınvestıtsııalyq saıasatqa baǵyttaý jáne bank resýrstaryn tıimdi paıdalaný kózdelgen.
Ekinshi baǵyt – elimizdegi qoǵamdyq kelisim men jalpyulttyq birlikti saqtaý basty qundylyq ári ortaq mindet ekeni konferentsııa barysynda birneshe ret atalyp ótti. Qatysýshylar etnomádenı birlestikterdiń etnosaralyq tatýlyq pen turaqtylyqty saqtaýǵa, sondaı-aq elimizdiń tarıhı-mádenı murasyn dáripteýge qosyp kele jatqan zor úlesin erekshe toqtaldy.
Atap aıtqanda, Qazaqstannyń orys, slavıan jáne kazak uıymdary qaýymdastyǵynyń (ARSK) Qazaqstan Halyq Keńesi janyndaǵy «Birlik» qoǵamdyq tobymen birlesken jumysy azamattyq yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan mańyzdy bastamalardyń biri ekeni aıtyldy. Sondaı-aq Qazaqstannyń orys, slavıan jáne kazak uıymdary qaýymdastymen «Birlik» qoǵamdyq tobynyń birlesken jumysy óńirlik dıalogty damytýdyń tıimdi baǵytyn qalyptastyryp, azamattyq yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa yqpal etetinin jetkizdi.
Qatysýshylar qazaq tili – ult birliginiń myzǵymas tiregi, al ony bilý men úırený beıbitshilik, ózara túsinistik pen qoǵamdyq kelisimniń basty kepili degen Memleket basshysynyń ustanymyn qoldaıtynyn bildirdi.
Óz kezeginde Qazaqstan Halyq Keńesi janyndaǵy «Birlik» qoǵamdyq tobynyń tóraǵasy Ivan Georgıadı Memleket basshysynyń qazaq tilin basqa tilderge qarsy qoıýǵa jol bermeý, sondaı-aq qoǵamdy bólshekteýge baǵyttalǵan kez kelgen arandatýshylyq pen til máselesin jikke bólýdiń quraly retinde paıdalanýǵa jasalǵan áreketterdiń jolyn qatań kesý qajettigi týraly pikirine qoldaý bildirdi.
Bul ustanymdy Qazaqstannyń orys, slavıan jáne kazak uıymdary qaýymdastyǵynyń ókilderi de belsendi qoldady. Olardyń qatarynda Qazaqstan Halyq Keńesi janyndaǵy «Birlik» qoǵamdyq tobynyń ókili Sergeı Ponomarev memlekettik tildi meńgerý kásibı turǵydan damýǵa, eldiń tarıhy men mádenıetin tereńirek tanýǵa keń múmkindikter ashady. Sonymen qatar etnostyq tegine qaramastan, qazaqstandyqtardyń ortaq azamattyq biregeıligin nyǵaıtýǵa yqpal etedi.
Jalpyulttyq birliktiń negizgi faktory – memlekettik til ekeni, al onyń damýy júıeli ári tabıǵı túrde júzege asýy tıis ekeni atap ótildi. Qabyldanyp jatqan sharalardyń nátıjesinde qazaq tili búginde etnosaralyq qarym-qatynastyń tolyqqandy quralyna aınalyp keledi.
Qazaq tilin damytý men ony oqytýdyń aıryqsha mańyzyn atap ótken otyrysqa qatysýshylar tildi tıimdi meńgerýge baǵyttalǵan birqatar praktıkalyq usynystar men tetikterdi ázirledi. Atap aıtqanda, barlyq jastaǵy azamattar úshin tildi úırenýdi qoljetimdi, jyldam ári túsinikti etetin zamanaýı tsıfrlyq bilim berý platformalaryn, mobıldi qosymshalar men jasandy ıntellekt tehnologııalary qoldanylatyn IT ónimderin keńinen engizip, olardyń aýqymyn keńeıtý usynyldy.
Sergeı Ponomarev balalar memlekettik tilde erkin sóılep, saýatty jazyp, oqı bilýi kerektigin atap ótti. Sondaı-aq ol Qazaqstannyń ortaq shańyraǵy astynda kóptegen etnos ókilderiniń beıbitshilik pen kelisimde ómir súrip jatqanyn aıtyp, ár halyqtyń mádenıetin ózara qurmetteýdiń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Onyń aıtýynsha, ózara qurmet – elimizdiń ál-aýqaty men órkendeýiniń basty kepili.
Qazaqstan Halyq Keńesiniń aldaǵy jumys baǵyttary týraly Qazaqstan Halyq Keńesi Tóraǵasynyń orynbasary Dmıtrıı Ostankovıch pen Hatshylyqtyń salalyq bóliminiń basshysy Ǵalym Shoıkın óz oılarymen bólisti. Baıandamashylar Halyq Keńesiniń mandaty etnomádenı birlestikterdiń el damýyna qatysty jalpyulttyq mindetterdi talqylaý men sheshýge qatysýyna jańa múmkindikter beretinin atap ótti.
Buryn Qazaqstan halqy Assambleıasy etnosaralyq kelisim modeliniń aıasynda ǵana jumys istese, endi Qazaqstan Halyq Keńesi etnomádenı birlestikterdi azamattyq qoǵamnyń basqa da ınstıtýttarymen qatar eldiń damý úderisterine keńinen tartýǵa múmkindik beretini aıtyldy.
Olardyń aıtýynsha, mundaı format Halyq Keńesine azamattyq qoǵam men memleket arasyndaǵy ózara is-qımyldy úılestire otyryp, qoǵamdyq kelisimdi qamtamasyz etýden bastap óńirlerdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna deıingi barlyq salada azamattardyń ózekti suranystaryn ýaqytyly eskerýge múmkindik beredi.
Atalǵan máseleler boıynsha óz usynystaryn Qazaqstan Halyq Keńesi janyndaǵy «Birlik» qoǵamdyq tobynyń múshesi, L.N. Gýmılev atyndaǵy EUÝ-dyń «Shańyraq» ǵylymı-bilim berý ortalyǵynyń dırektory, saıasattaný ǵylymdarynyń doktory Natalıa Kalashnıkova, sondaı-aq depýtat Sherzod Pýlatov pen basqa da qatysýshylar ortaǵa saldy. Olar qazirgi kezeńde halyq birligi men eldegi qoǵamdyq kelisimdi qamtamasyz etý jolynda Halyq Keńesi men tutas qoǵamnyń kúsh-jigerin ushtastyrý mańyzdy ekenin atap ótti.
Kún tártibine sondaı-aq halyqtyq tsıfrlyq ekonomıkany qalyptastyrý, jasandy ıntellektini qoldana otyryp memlekettik basqarý júıesin reformalaý jáne jańa Azamattyq kodeksti ázirleý, memleket pen azamattyq qoǵam arasyndaǵy tıimdi ózara is-qımyl tetikteri, óńirlerdiń múddelerin qorǵaý jáne azamattardyń ómir súrý sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan qoǵamdyq bastamalardy ilgeriletý máseleleri engizildi.
Ekonomıka jáne ınfraqurylym salasynda «Halyqtyq qurylys» baǵdarlamasyn iske asyrý men óńirlerdegi kólik jelilerin jańǵyrtýǵa qoǵamdyq baqylaý jasaý tetikteri, sondaı-aq shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý, ınflıatsııany tejeý jáne halyqtyń tabysyn arttyrý sharalary qaraldy. Sarapshylar men qoǵam ókilderi sý resýrstary men energetıka máselelerine de erekshe nazar aýdaryp, aýyl sharýashylyǵynda sýdy utymdy paıdalaný, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq nysandaryn jańǵyrtý jáne elimizde turaqty energetıkalyq profıtsıtti qamtamasyz etý jóninde usynymdar usyndy.
Talqylaý qorytyndysy boıynsha qorytyndy qarar qabyldandy.
Qujatta Memleket basshysynyń reformalaryn zańnamalyq, saraptamalyq jáne aqparattyq-túsindirý turǵysynan qoldaý, sondaı-aq jalpyulttyq kelisim men el damýynyń negizgi faktory retinde memlekettik tildi júıeli túrde ilgeriletý boıynsha Qazaqstan Halyq Keńesi músheleriniń, «Birlik» toby ókilderi men etnomádenı birlestikterdiń birlesken is-qımyl jospary men naqty usynymdary bekitildi.
