Joldaýda júktelgen mal sharýashylyǵyn damytý maqsatynda birqatar basty máseleler sheshilýi qajet - Q. Aıtahanov

Búgin QR Parlamenti Senatynyń jalpy otyrysynda Úkimet basshysynyń atyna depýtattyq saýal joldaǵan senator Qýanysh Aıtahanov osy problemalardy aıta kele, onyń naqty baǵyttaryn alǵa tartty.

Sóz arasynda depýtat Elbasynyń aǵymdaǵy jylǵy Joldaýyna toqtala kele, onda elimizdiń etti mal sharýashylyǵyn damytý jáne 2016 jyly et eksportyn 60 myń tonnaǵa kóterý mindetin júktegenin atap ótti. Q. Aıtahanovtyń pikirinshe, Joldaý júktegen mindetti oryndaýdyń negizgi alǵysharttarynyń biri - mal ónimderiniń ózindik qunynyń 40-45 paıyzyn quraıtyn jemshóp qoryn jasaqtaý bolyp tabylady. «Bul úshin jemdik astyq daqyldar kólemin ulǵaıtyp, memlekettik jemdik astyq qoryn jasaqtap, mal azyǵynyń sapasy men qunarlylyǵyn arttyrý úshin qurama jem óndirisin damytý kerek. Al ony damytý úshin quramynda joǵary sapaly belok, amın qyshqyldary bar sýarmaly jerlerde ósetin jońyshqa, júgeri, soıa, raps sekildi daqyldar ósirý kólemin de arttyrý kerek. Alaıda respýblıkada sýarmaly jerlerdiń jaǵdaıy syn kótermeıdi», - deıdi Q. Aıtahanov.

Onyń aıtýynsha, resmı málimetter boıynsha 2010 jyly 1991 jylmen salystyrǵanda sýarmaly jer kólemi 298 myń gektarǵa azaıǵan. 575 myń gektar sýarmaly jer aýyl sharýashylyǵy aınalymynan shyǵyp qalǵan. Al paıdalanylyp jatqan sýarmaly jerlerdiń sý men kárizdik jelileri ýaqytyly tazalanbaı uıyq basyp, jerdiń sorlanýyna, tuzdanýyna jáne ónimdiliginiń tómendeýine ákep soǵýda. «Sýarmaly jerlerdiń aýyspaly egis júıesinde jemshóp daqyldarynyń kólemi ǵylymı negizdelgen 32 paıyzdyń ornyna 11-aq paıyzdy quraıdy. Sondyqtan da sýarmaly jerlerde asa baǵaly joǵary belokty jemshóp daqyldarynyń kólemin 2-2,5 esege ulǵaıtý kerek. Bul tek paıdalanylmaı jatqan jerlerdi aınalymǵa engizý arqyly ǵana iske asýy múmkin. Ol úshin sýarmaly jerlerdiń meloratıvtik jaǵdaıyn jaqsartýǵa tıisti kólemde sýbsıdııalar men nesıeler berilýi shart», - dedi senator.

Depýtattyń aıtýynsha, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń málimetine sáıkes, elimizde 182 mln. gektar tabıǵı jaıylymnyń 70 mln. gektary ǵana nemese 38 paıyzy ǵana paıdalanylyp keledi. Bul 1990 jylmen salystyrǵanda 2 esege az kórsetkish. Paıdalanymdaǵy jaıylymdardyń jartysynan kóbi jutańdap isten shyǵa bastaǵan. Sany ósip kele jatqan mal basyn jaıylymmen qamtamasyz etý jyl saıyn mln.-daǵan gektar tabıǵı jaıylymdy ıgerýdi qajet etedi. Ol úshin jaıylymdar sýlandyrylyp, júzdegen uńǵymalar men qudyqtar qazylýy tıis eken.

«Osyǵan oraı, elimizde mal ónimderiniń molshylyǵyn jasap, onyń baǵasyn arzandatý jáne etti eksporttaý kólemin arttyrý úshin birqatar máseleler sheshimin tapsa ıgi. Birinshiden, jemdik-astyq daqyldardy ósirýge basymdyq berilýi, oǵan qoldaý jasalýy tıis. Memlekettik jemdik-astyq qoryn jasaqtaý kerek. Ekinshiden, joǵary belokty amın qyshqyldary bar sapaly jemshóp daqyldaryn ósirý úshin sýarmaly jerlerdiń meloratıvtik jaǵdaıyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan sharalardy júrgizý, buǵan sýbsıdııa bólý. Úshinshiden, paıdalanylmaı jatqan sýarmaly jerlerdi aınalymǵa engizip, jemshóp daqyldarynyń kólemin ulǵaıtý úshin aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerge jeńildetilgen uzaqmerzimdi nesıe berý. Mal ónimderiniń ózindik qunynyń 40-45 paıyzyn mal azyǵy quraıtynyn eskere otyryp, onyń kólemi men sapasyn arttyrý maqsatynda jemshóp daqyldaryn tuqym sharýashylyǵymen qurama jem óndirisin damytýǵa baǵyttalǵan yntalandyrý sharalaryn qarastyrý kerek. Besinshi, elimizde tabıǵı jaıylymdardy tıimdi paıdalaný, mal basy jáne onyń ónimdiligin arttyrý úshin jaıylymdardy sýlandyrý maqsatynda arnaıy baǵdarlama jasaý kerek. Bul sharalar Elbasynyń bıylǵy Joldaýynda qoıylǵan mindetterdiń oryndalýyna oń yqpal etedi», - dedi Q. Aıtahanov.