Joldaý-2025: Prezıdent tapsyrmasy qalaı oryndaldy?
ASTANA. KAZINFORM – Memleket basshysy 2025 jylǵy 8 qyrkúıekte Qazaqstan halqyna Joldaýyn jarııalady. Onda Úkimet aldyndaǵy mindetter ashyq aıtyldy. Bir jyl bastalǵan istiń nátıjesin baǵalaýǵa, atqarylǵan isti tarazylaýǵa jetkilikti ekeni anyq. Endeshe, byltyrǵy Joldaýda kóterilgen qandaı bastamalar nátıje bergenin jáne qaı tapsyrma oryndalǵanyn saraptap kóreıik.
Bul – Prezıdenttiń 8-shi Joldaýy edi. Dástúrge sáıkes Memleket basshysy jyl saıyn Parlamenttiń jańa sessııasynyń ashylý rásiminde sóz sóıleıtin. Tek 2022 jyly ǵana bul úrdiske ózgeris enip, bir jylda 2 Joldaý arnaldy: alǵashqysy – naýryzda, keıingisi – qyrkúıekte.
Prezıdent Joldaýy - jaı saıası málimdeme emes. Onda qoǵamnyń kókeıinde júrgen máseleler kóterilip, ekonomıkadan bastap áleýmettik salaǵa deıingi basym mindetter belgilenedi. Mysaly, ótken Joldaýlarda kóterilgen AES qurylysy, ákimderdi tikeleı saılaý, Ulttyq qordan balalarǵa qarjy aýdarý, aýyldardy kórkeıtý sekildi máseleler keıin naqty iske ulasqanyn bilemiz. Al 2024 jylǵy Joldaýdyń ózegi bolǵan zań men tártip taqyryby búginde ulttyq kontseptsııaǵa aınalyp otyr. Sondyqtan Joldaýda aıtylǵan árbir bastama túptep kelgende qarapaıym azamattyń ómirine áser etedi desek jón.
Parlamenttiń keleshegi sheshildi
Ótken jylǵy Joldaýda Parlament taǵdyryna qatysty mańyzdy usynys – bir palataly Parlament qurý ıdeıasyn estidik. Qasym-Jomart Toqaev usynysty qoǵam talqylaýy keregin, sheshimdi de halyqtyń erkine salý qajetin basa aıtty. Keıin qazan aıynyń basynda Parlamenttik reforma jónindegi jumys toby qurylyp, halyqtan kelgen 2 myńnan astam usynys-hat qaralǵany kópke belgili.
– Men dál búgin elimizde kóp uzamaı bir palataly Parlament qurý týraly bastama kótergim keledi. Birden aıtaıyn, bul – óte mańyzdy másele. Ony asyǵys júzege asyrýǵa bolmaıdy. Bul reforma azamattyq sektorda, sarapshylar ortasynda, sondaı-aq, árıne, qazirgi Parlamentte jan-jaqty talqylanýy qajet, – degen bolatyn Prezıdent ótken jylǵy Joldaýynda.
Memleket basshysy aıtqan jan-jaqty talqy shynynda júzege asty. Konstıtýtsııalyq komıssııa otyrysynda, BAQ pen áleýmettik jelide Konstıtýtsııaǵa ózgerister engizýge qatysty el pikirin estidik. Bir palataly Parlamenttiń utymdy tusyn ári zań shyǵarý protsesine qatysty ońtaıly jaǵy basym shyqqan. Nátıjesinde, jańa Ata Zań qabyldaý jónindegi referendýmda Parlamentke qatysty reforma qoldaý tapty.
Alatau City-ge arnaıy mártebe berildi
Memleket basshysy Joldaýda Alatau City-ge erekshe mán berdi. Shahardy iskerlik jáne ınnovatsııalyq ortalyqqa aınaldyrý keregi buryn da aıtylǵanymen, bul joly naqty tapsyrma merzimmen shegelengen. Prezıdent qalaǵa erekshe statýs berýge Úkimetke 10 kún mursha berip, basqarý erejeleri, qarjylyq modelin naqtylaýdy tapsyrdy. Sondyqtan Joldaýdan kóp ótpeı Alataý qalasy arnaıy mártebe enshiledi.
– Arnaıy quqyqtyq mártebe – qalaǵa beriletin artyqshylyq emes, jobanyń qaǵaz júzinde qalyp qoımaı, naqty iske asýyna qajetti shara nemese qural ekenin aıta ketken jón.
Alatau City aımaqtaǵy tolyq tsıfrlanǵan alǵashqy qalaǵa aınalýǵa tıis. Munda Smart City tehnologııalaryn qoldanýdan bastap taýarlar men qyzmet aqysyn krıptovalıýtamen tóleýge deıingi jańalyqtyń barlyǵy engizilýi kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysynyń tarapynan tanytqan qyzyǵýshylyq sheteldik kompanııalardy oıatty. Qazirgi tańda jobany júzege asyrýǵa Surbana Jurong, KPMG Korea, Alatau City Bank sekildi kompanııalar atsalysýǵa nıetti. Alatau City qalasynyń qurylysyna Ońtústik Koreıa, Sıngapýr jáne AQSh elderi asa qyzyǵýshylyq tanytyp otyr.
Tsıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt
2025 jyly Joldaý «Jasandy ıntellekt dáýirindegi Qazaqstan: ózekti máseleler jáne ony túbegeıli tsıfrlyq ózgerister arqyly sheshý» taqyrybyn arqaý etken. Kópshilik ataýynan-aq barlyq sektordy tsıfrlandyrýǵa basymdyq beriletinin ańǵardy. Oǵan qosa Prezıdent te Joldaýda «tsıfrlandyrý» sózin 14 ret, «jasandy ıntellekt» sózin 31 ret qaıtalaǵan. Tipti arasynda tsıfrlandyrý strategııalyq mindet retinde aıqyndalǵanyn ańǵardyq, ıaǵnı Memleket basshysy úsh jylda jappaı tsıfrlyq elge aınalamyz dedi.
Joldaýǵa Úkimet jaýaby da jaǵymdy boldy. Tapsyrmany oryndaý úshin jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstrligin qurý, Tsıfrlyq kodeksti ázirleý, jasandy ıntellektini ekonomıkaǵa engizý qarqyndy júrdi. Prezıdent pármeninen keıin on kúnniń ishinde Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstrliginiń esigi ashylsa, keıin salaǵa qatysty quqyqtyq qujattar birinen keıin biri jaryqqa shyqty: Prezıdent 2025 jyly 17 qarashada «Jasandy ıntellekt týraly» Zańǵa, bıyl 9 qańtarda Tsıfrlyq kodekske qol qoıdy.
Jańa mınıstrliktiń jasaǵan qadamy kóp. Vedomstvo kómegimen Jasandy ıntellektini 2029 jylǵa deıin damytý tujyrymdamasy men Digital Kazakhstan jalpyulyttyq strategııasy bekitildi. Munyń bári jasandy ıntellektini ekonomıka men eńbek naryǵyna beıimdep, barlyq saladaǵy tsıfrlyq transformatsııa qaǵıdasyn qalyptastyrýǵa yqpal etkenin aıta ketý kerek.
Bilim berý men medıtsına damydy
Aıta keterligi, Prezıdent Joldaýda «Keleshek mektepteri» jobasyn tolyq aıaqtaýdy tapsyrǵan bolatyn. Óıtkeni Joldaýǵa deıin joba aıasynda josparlanǵan 217 mekteptiń 150-i ǵana jumys istep turǵany málim boldy. Memleket basshysy qalǵan nysandardy qysqa merzimde paıdalanýǵa berýdi mindettep, qalǵan bilim oshaǵy 2025 jyly el ıgiligine berildi.
Nátıjesinde bilim berý ınfraqurylymy artyq júktemeden aryldy desek bolatyndaı. Joba aıasynda bilim ınfraqurylymy 460 myń oqýshyǵa arnalǵan jańa oryndarmen tolyqty. Bastysy, «Keleshek mektepteri» jobasynyń kómegimen úsh aýysymda jumys istegen 54 mekteptiń jáne apatty jaǵdaıdaǵy 12 bilim oshaǵynyń máselesi tolyǵymen sheshilgeni este.
Joldaý aýyldyq jerlerdegi medıtsınanyń ilgerileýine de kómegin tıgizdi. Ótken jyldyń sońyna qaraı alǵashqy medıtsınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetetin 195 nysannyń paıdalanýǵa berilip, shalǵaıdaǵy mıllıondaǵan aýyl turǵyny sapaly medıtsınalyq kómek ala bastady.
Kólik-Logıstıka: Smart Cargo-dan temirjolǵa deıin
Joldaýda kólik-logıstıka salasy qalys qalmady. Kópten aıtylyp júrgen kedendik rásimder men logıstıkany tsıfrlandyrý jaıy kún tártibine qaıta shyqty. Máselen, Prezıdent qazan aıyna deıin iske qosýdy tapsyrǵanSmart Cargo júıesi qazir jumys istep tur. Platforma keden men logıstıkadaǵy 58 aqparattyq júıeni bir ortaǵa biriktirdi. Bul arqyly Smart Cargo júıesi eldegi kólik-logıstıka salasyndaǵy júkterdiń barlyǵyn derlik baqylaýǵa alýǵa qaýqarly degen sóz. Búginde tsıfrlyq sheshimniń arqasynda shekaradan ótetin júk qozǵalysy 30 paıyzǵa jáne kezek kútý 10 esege kemigen.
Joldaýdan keıin temirjol ınfraqurylymyna qatysty mańyzdy jobalar jalǵasty. Uzyndyǵy 836 shaqyrymdy quraıtyn «Dostyq – Moıynty» ýchaskesiniń ekinshi temirjol jelisi paıdalanýǵa berilse, «Qyzyljar – Moıynty» jáne «Baqty – Aıagóz» temirjol jelileriniń qurylysy bastalǵan. Jańa jeliler tolyq kólemde iske qosylǵan jaǵdaıda Qazaqstan-Qytaı temirjol baǵyttarynyń ótkizý qýaty bes esege deıin artpaq.
Aýyl sharýashylyǵy men sý salasy
Ótken jylǵy qyrkúıekte berilgen tapsyrmanyń bir parasy aýyl sharýashylyǵyna da qatysty. Prezıdent bos jatqan jáne zańsyz alynǵan aýyl sharýashylyǵy jerlerin keri qaıtaryp, ony qaıta bólýge pármen berdi. Memleket basshysynyń ustanymyna súıensek, jer ıesiz qalmaýǵa tıis, jerdi tek onyń qadirin biletin azamattarǵa berý kerek.
Sondyqtan keıingi bir jylda memleketke qaıtarylǵan jerlerdi qaıta aınalymǵa qosý jumysy jalǵasyp keledi. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń málimetinshe, 2022 jyldan beri memleket menshigine 13,5 mln gektardan astam aýyl sharýashylyǵy jeri ótken bolsa, sonyń shamamen 6 mln gektary ǵana bastapqy kezeńde qaıta bólinipti. Osy máseleni júıeli túrde sheshý úshin Prezıdent ákimdikterge qaıtarylǵan alqaptardy tıimdi paıdalanýǵa berip, turaqty aýyl sharýashylyǵy aınalymyna engizýdi júktedi.
Mınıstrliktiń málimetinshe, qazir 7,5 mln gektar jerdi aýyl sharýashylyǵy aınalymyna engizý jónindegi tapsyrma oryndalǵan. Onyń 3,5 mln gektary mal jaıý úshin jergilikti turǵyndarǵa, 4 mln gektary aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerge konkýrstyq negizde berilgen eken. Qalǵan bóligi kezeń-kezeńimen úlestiriletin bolady.
Sonymen qatar Joldaýdan keıin jerústi jáne jerasty sýlary jónindegi aqparatty júıeleýde ilgerileý bar. Osy maqsatta Sý resýrstarynyń ulttyq aqparattyq júıesi ázirlenýde. Jaýapty mınıstrlik platformany jyl sońyna deıin paıdalanýǵa beremiz dep otyr. Júıege sý qorlary, gıdrotehnıkalyq nysandar týraly derekter engizilip, jasandy ıntellekt pen ǵaryshtyq monıtorıngpen baılanystyrylmaq.
Fýtbol klýbtary jekege ótti
Joldaýda Qasym-Jomart Toqaev fýtbol klýbtaryn jekeshelendirý qarqynyna kóńili tolmaıtynyn bildirip, bul baǵyttaǵy jumysty jedeldetý keregin aıtty. Sodan beri birqatar klýb elektrondy aýktsıon arqyly satyldy. Olardyń qataryna:
- «Aqtóbe» fýtbol klýby;
- «Turan» fýtbol klýby;
- «Atyraý» fýtbol klýby;
- «Qaısar» fýtbol klýby;
- «Qyzyljar» fýtbol klýby;
- «Jeńis» fýtbol klýby;
- «Shahter» fýtbol klýby;
- «Ordabasy» fýtbol klýby;
- «Oqjetpes» fýtbol klýby;
- «Elimaı» fýtbol klýby;
- «Tobyl» fýtbol klýby qosylǵan.
Sonymen qatar ótken jyldan bastap memleket QPL klýbtaryndaǵy sheteldik oıynshylardyń shyǵyndaryn bıýdjet esebinen óteýge zańmen tyıym saldy.
Eskerer jaıt, Joldaýdan keıin otandyq kásibı fýtboldyń qarjylandyrý júıesi túbegeıli ózgerdi. Buǵan deıin klýbtardyń negizgi shyǵyny óńirlik bıýdjet esebinen jabylsa, qazir memleket bul modelden birtindep alystap, fýtboldyń uzaq merzimdi damýyna qajetti ınfraqurylym men akademııalardy qoldaýǵa basymdyq berýde. Al kásibı komandalardyń kúndelikti qyzmeti men qarjylyq turaqtylyǵy jeke sektordyń jaýapkershiliginde.
Investıtsııaǵa ıek artý
Ótken jylǵy qyrkúıekte ózge salalardyń jaı-kúıi de qaraýsyz qalmady. Mysaly, Prezıdent ınvestıtsııalardy tek shıkizat sektoryna emes, óńdeý ónerkásibi, sırek metaldardy óńdeýge de baǵyttaýdy talap etti. Tipti geologııalyq málimetterdi júıeleý úshin JI-di belsendi qoldanyp, Ulttyq geologııalyq qyzmet bazasynda arnaıy zerthana ashýdy júktedi. Munyń barlyǵy qazir oryndalý barysynda.
Oǵan qosa ınfraqurylym salasynda kólik-logıstıka áleýetin arttyrý, sý resýrstaryn basqarýdy tolyq tsıfrlandyrý jáne turǵyn-úı kommýnaldyq júıesin jetildirý basty mindet retinde bekigen. Áleýmettik saıasatqa toqtalǵan Memleket basshysy tıimsiz jeńildikter men tólemderdi ońtaılandyrýdy, al medıtsına salasynda qyzmet sapasyn arttyryp, biryńǵaı paketterdi engizýdi tapsyrǵan. Eldegi kadr tapshylyǵyn sheshý úshin 2025 jyl «Jumysshy mamandyqtarynyń jyly» dep jarııalanyp, tehnıkalyq kásipterdiń bedelin arttyrýǵa basa nazar aýdarylǵany taǵy bar.
Qoryta aıtsaq, Prezıdenttiń Joldaýda qoıylǵan tapsyrmalary naqty nátıjesin berdi. Jańa mektepter men medıtsınalyq nysandar iske qosyldy, kólik salasynda iri jobalar aıaqtaldy. Sol sebepti ótken jylǵy Joldaý ekonomıkaǵa da, halyq ómirine de áser etti deýge tolyq negiz bar.
