Joqtan bar jasaǵannan, qolda bardy uqsatýǵa kóbirek kóńil bólý qajet -

Qazaqstannyń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy Asqar Omarqulovtan elimizdegi sport qoǵamdarynyń qazirgi jaı-kúıi týraly suraǵan edik.

- Qazaqstanda búgingi tańda qansha sport qoǵamy bar?

- Keńes odaǵy tarap, respýblıkalar óz táýelsizdigin jarııalaǵan soń memlekettiktiń qalyptasýy men nyǵaıýy kezeńinde sport qoǵamdary túgeldeı derlik óz qyzmetin toqtatty. Ekonomıkany qaıta qurý kezinde olardyń qyzmetine suranys bolmaǵandyqtan isteri qojyrap, sporttyq bazalary saýdaǵa salyndy. Bul tyǵyryqtan tek "Dınamo" men Armııashylardyń ortalyq sport klýby (AOSK) ǵana shyqty. Búgingi tańda Qorǵanys mınıstrligine qarasty "AOSK" memleket tarapynan qarjylandyrylatyn, al "Dınamo" quqyq qorǵaý uıymdarynyń qyzmetkerleriniń ózin-ózin qarjylandyratyn sport qoǵamdary bop otyr.

-"Dınamo" sport qoǵamynyń aldynda turǵan basty maqsat-mindetteri qandaı?

- Biz quqyq qorǵaý organdarynyń dene tárbıesi ortalyǵy bolǵandyqtan eń aldymen barlyq quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerlerine dene shynyqtyrý tárbıe jumystaryn júrgizemiz. Sondaı-aq elimizdiń bolashaǵy jastardyń qolynda turǵandyqtan, balalar sportyn damytýǵa da erekshe kóńil bólemiz. Máselen bizdiń marketıngtik bólimimiz sońǵy ýaqytta búkil Qazaqstan boıynsha aýqymdy zertteý jumystaryn júrgizdi. Onda elimizdiń barlyq óńirinde árqıly sport sektsııalaryn ashý jumysyna saraptama jasaldy. Sonyń nátıjesinde aldaǵy ýaqytta atqarylatyn strategııalyq is-josparlarymyz naqtylana bastady. Mysaly Ońtústik óńirde halyq tyǵyz ornalasqandyqtan boks, kúres sektsııalaryna, Soltústik aımaqtarda shańǵy tebý, muzda mánerlep syrǵanaý, konkı sııaqty qysqy sport túrlerin damytýǵa basymdyq berilip otyr. Al Almatyda qoıan-qoltyq urys, kúres zaldaryn, taekvondo, mánerlep syrǵanaý, atý jáne 5 fýtbol sektsııasyn ashtyq. Ár abonoment 5 myń teńge turady. Onyń 30 paıyzy jattyqtyrýshynyń jalaqysyna, qalǵany qoǵamnyń jarǵy boıynsha isteıtin jumystaryna jumsalady. Nátıje bar. Byltyr bizdiń jas fýtbolshylar Almaty qalasynyń kýbogynda 1-shi oryn aldy. Qazir bizde búkil Qazaqstan boıynsha 150-den astam sektsııa bar. Onda 4-5 myń bala jattyǵady. Al qamtylǵan sport túrleriniń jalpy sany - 26. Onyń 19-y jazǵy, jeteýi qysqy sport túrleri. Úlken sport jaǵynan 1992 jyldan beri 4 Olımpıada ótti. Onda 34 medal ıelendik. Onyń 8-i altyn, 14-i kúmis, 11-i qola. Bıyl Vankýverdegi qysqy Olımpıada oıyndaryna qatysqan 38 adamnyń 20-sy dınamoshylar boldy. Onda "Dınamo" sport qoǵamynyń múshesi E.Hrýstalevanyń kúmis medaliniń arqasynda Qazaqstan jalpy komandalyq esepte 25-shi oryn aldy.

- 2011 jylǵy VII Qysqy Azııa oıyndaryna daıyndyq qalaı júrip jatyr?

- Sportshylardyń barlyq oqý-jattyǵý jıyndary tolyqtaı memleket tarapynan qarjylandyrylady. Olar bizdiń sporttyq bazalarymyzda aqysyz tegin jattyǵady. Oǵan barlyq jaǵdaı jasalǵan. Jalpy ózińiz bilesiz "Dınamanyń" atyn shyǵarǵan negizinen dopty hokkeı boldy. Qazir biz ony qaıta jandandyrý úshin kóp jumys jasap jatyrmyz. Negizgi baza - Oraldaǵy "Aqjaıyq" komandasynda. Sońǵy jyldary komanda múshelerin ishki áskerlerge engizip, kóbin jumysqa ornalastyrdyq. Byltyr olar Máskeýde ótken Álem chempıonatynda 4-shi oryn aldy. Sondaı-aq Reseıdiń 1-shi lıgasynda bárin utyp Federatsııa kýbogyn utyp aldy. Aldyda turǵan basty mindet endi Azııa oıyndarynda 1-shi oryn alý. Eger 2014 jyly Reseı bendıdi Olımpıada oıyndaryna engizse, onda da júldeli orynnyń birine talaspaqpyz. Oǵan barlyq múmkindik bar. Búgingi tańda bul maqsatqa qol jetkizý úshin bas bapker Aleksandr Ionkın men bizdiń Ortalyq keńestiń jáne Azııa konfederatsııasynyń tóraǵasy Ǵanı Qasymov qyzý jumys istep jatyr. Atap aıtsaq dopty hokkeıge Oralda jabyq stadıon salý josparlanýda. Ǵanı Qasymov bıýdjet komıssııasymen sóılesti. Oǵan endi oblys ákimdigi tasyrys berip, úkimet tarapynan qoldaý jasalsa bul bizge de jeńil bolady. Sebebi qazir bizdi stadıonymyz bolmaǵandyqtan Reseı chempıonatynda Joǵarǵy lıgaǵa jibermeı jatyr.

- Sporttyq bazalardyń deńgeıi qalaı?

- Buryn búkilodaqtyq "Dınamo" sport qoǵamy tarapynan qarjylandyrylatyn edik. Qaraǵandyda jáne Petropavlda ózimizdiń 2 tigin fabrıkamyz boldy. Ol qazirgi TMD memleketterin aqshamen qamtamasyz etetin. Odaq quryǵan soń bizdiń kóptegen sport bazalarymyzben qatar osy tigin fabrıkalarymyz da jekeshelenip ketti. Sport bazalarynyń 70 paıyzyn ishki ister departtamenteriniń balansyna berdik. Qazir Almaty, Oral jáne Shymkenttegi bazalar ǵana "Dınamo" sport qoǵamynyń ıeliginde qaldy. Jurtshylyq jekemenshik dese basqa bireýdiń ıeliginde dep oılaıdy. Bul olaı emes, qoǵamdyq qurylymda barlyq máseleni konferentsııa sheshedi. Onda saılaý arqyly qoǵamdyq uıymdar óz ótinishi boıynsha nysandardy úkimetke berýge bolady. Alaıda ony keıin qaıtyp ala almaı otyrmyz. Sondyqtan bizdegi negizgi qıyndyq qazir osy bop tur. Keńes Odaǵy kezinde "Dınamo" tarapynan salynǵan 7-8 oblystaǵy nysandarymyzyzdy qazir ózimiz jalǵa alyp otyrmyz. Sondyqtan bul keshenderdi tolyqtaı paıdalanylmaı jatyr. Olar Іshki ister departamentteriniń balansynda tur. Ózińiz bilesiz jeke menshik pen qoǵamdyq menshikti paıdalanýdyń ózindik ereksheligi bar. Onda jaýapkershilik te ártúrli bolady. Máselen bizdiń "Dınamo" sport qoǵamy 1925 jyldan beri sharýashylyq esepte bolyp, oǵan úkimet tarapynan aqsha bólingen joq. Osyǵan qaramastan ol ósip-órkendep, úlken deńgeıge jetti. Jasyratyny joq ekonomıkany qaıta qurý kezinde bizdiń sportyq bazalarymyz Іshki ister mınıstrliginiń arqasynda saqtalyp qaldy. Olpar óz balansyna ótken sporttyq bazalarǵa kishigirim jóndeý jumystaryna aqsha bólip turdy. Endi ýaqyt ózgerip kele jatyr. Ony odan ary ustap turý olarǵa asa tıimdi emes. Eger ony ózimizge qaıtaryp beretin bolsa, bul eki tarapqa da paıdaly bolar edi. Іshki ister mınıstrlikteri artyq júkte arylyp, óz shyǵyndaryn azaıtýǵa múmkindik alsa, biz óz mindetimizdi tolyq júzege asyrýǵa qol jetkizer edik.

- Sonda bul sport bazalaryn sizder qalaı damytpaqsyzdar?

- Ony ózimizdiń sport qoǵamymyz arqyly jolǵa qoıýǵa bolady. Qazir qarapaıymnan kúrdelige qaraı jyljyp, jańadan úlken keshender turǵyzyp áýre bolmaı, onyń ornyna qarapaıym sport qalashaqtary jasap jatyrmyz. Sol arqyly aqsha taýyp olardy birtindep odan ary damytpaqpyz. Máselen byltyr osy maqsatta Almatyda jasandy alań salyp, jattyǵý zaldaryn ashtyq. Qyzylorda da bir jasandy alań jasap, tır saldyq. Oǵan ortalyqtan 15 mıllıon teńge bólindi. Ol búgingi tańda oblystaǵy eń jaqsy keshen bolyp otyr. Mundaı jasandy alań búkil oblysta bizde ǵana bar. Ózge oblystar osylaı ózderiniń bıznes josparyn jasap bizge kórsetedi. Ony Ortalyq keńeste qarap, tekserip oǵan qatysty óz sheshimderimizdi shyǵaramyz.

Qazir buryn túrli jaǵdaıda satylyp ketken sport keshenderin qaıtarýmen shuǵyldanyp jatyrmyz. Shymkenttegi keshendi sot arqyly qaıtardyq. Almatydaǵy 50 metrlik basseın, 19-shy shaqyrymdaǵy atý bazasy men taý shańǵysy bazalaryn qaıtarý máselesin Prezıdýmda sheshtik. Mysaly buryn "Dınamonyń" basseıninde abonentik tólem aıyna 3,5 myń teńge bolatyn. Onda 2 myńnan astam bala jattyǵatyn. Olar 3 jyl boldy bul múmkindikten aıryldy. Qazir ony eshkim qadaǵalap, tekserip otyrǵan joq.

- Qazir sport qoǵamdarynyń qoǵamdaǵy róli men qyzmettin retteıtin arnaıy zańǵa qajettilik týyp otyrǵan sııaqty? Bul týraly siz ne oılaısyz?

- Biz qazirgi tańda "Qoǵamdyq birlestikter týraly" zań arqyly jumys istep jatyrmyz. "Sport qoǵamdary" zań áli qabyldanǵan joq. Bir jyl buryn Úkimettiń sport qoǵamdaryn ashý týraly arnaıy qaýlysy shyqqan bolatyn. Ol áli kúnge deıin júzege aspaı otyr. Óıtkeni jańadan sort qoǵamdaryn ashý úshin sport keshenderi kerek. Al oblys ortalyqtary men ózge iri qalalarda qazir ony salatyn bos oryn joq. Sondyqtan joqtan bar jasap áýre bolǵansha, qolda bardy uqsatýdyń jolyn qarastyrǵan jón shyǵar.

Mysaly Bashqurtstan Prezıdenti Ýfa qalasynda "Aq barys" komandasyna sport saraıyn salyp berdi. Olar sol jyl Reseı kýbogyn utty. Onda balalar 5 jastan bastap muz aıdynda jattyǵyp jatyr. Olar qazir sharýashylyq espepke kóship, ózin-ózi qamtamyz etýge kóshti. Memleketten aqsha almaıdy.

Kommertsııalyq emes qoǵam bolǵandyqtan biz qyzmetimizden tapqan tabysymyzdy jarǵy boıynsha atqarylatyn jumystarǵa jumsaımyz. Kópshilik qaýym bular múshelik jarna jınap, sol arqyly kún kóredi dep oılaıdy. Bul shyndyqqa saı kelmeıdi. Múshelik jarna sport qoǵamyndaǵy túrli spartakıadalardy uıymdastyrýǵa jáne oǵan qajetti sporttyq belgilerdi alýǵa jumsalady. Jattyqtyrýshylardyń kóbi bizde aqysyz isteıdi. Mysaly 80 jattyqtyrýshynyń 30-yna ǵana jalaqy tólep otyrmyz.

- Elbasy Qazaqstan halqyna arnalǵan dástúrli Joldaýynda týrızm jáne sport mınıstrligi ákimdermen birge elde buqaralyq sportty damytý úshin birlesken is-sharalardy anyqtap, olardy naqty iske aınaldyrýy kerek. Qazaqstandyqtardyń 30 paıyzy buqaralyq sportqa tartylýy tıis degendi aıtty. Buǵan óz taraptaryńyzdan qandaı úles qospaqsyzdar?

- Óz tarapymyzdan birqatar sharalardy qolǵa aldyq. Mysaly stýdentter arasynda spartakıadalar ótkizip, jergilikti ákimdiktermen baılanysyp aýla klýbtaryn ashýǵa árekettenip jatyrmyz. os yýaqytqa deıin Astanada 2 aýla klýbyn ashtyq. Ony jedeldetý aqshaǵa tirelip tur. Ákimdikterge baryp jertólelerdi bizge berińizder ózimiz jasap, balalarǵa sport sektsııalar ashaıyq desek, jasańdar biraq jalǵa alyp aqy tóleńder deıdi. Ol bizge tıimsiz. Bizde qazir menshiktiń 2 túri ǵana bar. Memlekettik jáne jekemenshik. Buryn qoǵamdyq menshik degen bolatyn. Qazir konstıtýtsııa boıynsha qoǵamdyq uıymdar memleketten qarjylandyrylmaıdy. Reseıde sport qoǵamdary qoǵamdyq-memlekettik birlestikte jumys jasaıdy. Jartysy memlekettiki, jartysy qoǵamdiki. Sonyń nátıjesinde onda sport qoǵamdary óz bazalaryn aqsha taýyp jandandyryp jatyr. Bizde sport qoǵamdaryn memleketten bólip tastaǵan. Biraq biz osyǵan qaramastan balalardy qoldap, qyzmetkerlerge sporttyq bazalarmyzdy berip, úlken sportty damytyp jatyrmyz. Bizde "Jas dınamoshy" degen qozǵalys bar. Olımpıada, Álem jáne Azııa chempıondarynyń kóbi solardyń arasynan shyqty. Qazir biz bul qozǵalysty qarqyndy túrde qaıta jandandyryp jatyrmyz. Sport sektsııalaryn ashyp, otbasylyq jaǵdaıy nashar jáne bolashaǵynan úmit kúttirer asa talantty balalardy aqysyz jattyqtyryp jatyrmyz. Sondaı-aq kámelettik jasqa tolmaǵan balalar isi jónindegi ınspektorda tirkeýde turǵan qaraýsyz qalǵan jáne nashaqor balalardy da sport sektsııalaryna aqysyz jazdyramyz. Ǵylymı tájirıbelik dene shynyqtyrý jáne sport ortalyǵymen birlesip jasóspirimderdiń basketbol lıgasyn quryp jatyrmyz. Byltyr balalar men jasóspirimder arasynda 15 jarys ótkizdik, oǵan 5-6 myń adam qatysty.

- Shet elderde sportqa bıznestiń bir túri retinde qarap, sport qoǵamdarynyń ózin-ózi qarjylandyrýǵa qolaıly jaǵdaı jasalǵanyn ózińiz de aıtyp otyrsyz. Buǵan biz qandaı jolmen qol jetkize alamyz?

- Biz sportty bızneske aınaldyrýǵa tyrysyp jatyrmyz. Oǵan qazir aqyryndap kele jatyrmyz. Eger bizde de menshiktiń qoǵamdyq túri qalyptasatyn bolsa bul sportty damytýǵa tyń serpin berer edi. Mysaly dopty hokkeıden Oralda klýb ashaıyq dep jatyrmyz. Oǵan qazirgi kezde oblystyq ákimdik onsha yqylas bildirmeı otyr. Olar demeýshilerdi syrtqa ysyryp tastap bárin óziniń bıýdjetine almaqshy. Buǵan deıin komandanyń demeýshisi Ortalyq bazar boldy. Olar 5 jylda jańa sport keshenin salyp, aldaǵy ýaqytta klýbtyń ózin-ózi qamtamasyz etýine múmkindik jasap berýge ázir. Barlyq elde klýbtar demeýshiler arqasynda damyp jatyr. Bir kezde 19 dúrkin chempıon bolǵan "Dınamo" dopty hokkeı klýbyn qaıta jandandyrý ońaı emes. Bardy joq qylyp tastap, qaıtadan qalpyna keltirý qıyn. Qazir bizdiń burynǵy hokkeıshilerdiń balalary Reseı, Norvegııa, Fınlıandııa chempıonattarynda oınap júr. Olardyń ákeleri 1992 jyly ruqsat surap Italııaǵa, Reseı sııaqty alys-jaqyn shet elderge ketken edi. Biz olardy 7-8 jyl ustap turdyq. Odan ary shamamyz jetpedi. Mysaly Reseı hokkeıshileri 25 myń eýro alady. Bizde sportshylardyń jalaqysy odan áldeqaıda az. Osyǵan qaramastan, bizdiń syrta júrgen sportshylarymyz dańqty "Dınamoǵa" oralyp, ony jandandyryp el namysyn qorǵaýǵa suranyp jatyr. Árıne biz bárin ala almaımyz jáne olar legıoner emes.

- Halyqaralyq baılanystar qazir "Dınamoda" qanshalyqty deńgeıde jolǵa qoıylǵan? Elimizde sport qoǵamdarynyń damýy qaı deńgeıde tur?

- úsh-tórt jyl boldy dınamoshy elderdiń úılestirý kenesi quryldy. Oǵan 15 el kiredi. Onyń ishinde TMD men Bolgarııa, Rýmynııa, Monǵolııa, Italııa bar. Endi oǵan Germanııa kireıin dep jatyr. Mamyrdyń 20-22 kúnderi Sank-Peterbýrgte ortalyqtyń keńesi boldy. Buǵan deıin biz Ýfa, Novosibir, Máskeý qalalarynda ótken keńesterge qatystyq. Sondaı-aq Reseıdegi, Ýkraınadaǵy "Dınamo" sport qoǵamdarynyń 85 jyldyǵynda boldyq. Bıyl qazan aıynda bizdiń 85 jyldyq mereıtoıymyz ótedi. Osyǵan oraı Astanaǵa Úılestirý keńesin shaqyrmaqpyz.

Qazirgi tańda dınamolyq elderdiń ishinde sport qoǵamdarynyń eń kúshtisi Ýkraınada. Onda "Dınamo" qoǵamdyq emes memlekettik birlestik bop ketti. Bıýdjeti 7 mıllıon dollar. Al Reseıde ol memlekettik-qoǵamdyq birlestik. Onda 86 aımaqta 1,5 mıllıon dınamoshy bar. Onyń ishinde Ýfa men Qazan dınamoshylary óte myqty sanalady. Al Ortalyq Azııa elderi arasynda biz kóshbasshy bop turmyz. "Dınamonyń" bazalary Qyrǵyzstanda, Ózbekstanda sol qalpynda saqtalyp qaldy. Tájikstanda ol Іshki ister mınıstrligine berilgen. Mońǵolııada "Dınamo" qoǵamdaryn kýsh deıdi. Olardyń jaǵdaıy da jaman emes. Mońǵolııadaǵy áriptesterimiz jaqynda bizge kelip ketti. Ózara tájirıbe almastyq. Mamyr aıynyń aıaǵynda olar ózderinde dzıýdo kúresinen dınamıada ótkizgeli jatyr. Oǵan qatysatyn elder óz komandalarynyń jol aqysyn ózderi tóleıdi, al sportshylardyń jatyn orny men tamaǵyn jarysty uıymdastyrýshylar óz moınyna almaq.

- Bıyl "Dınamo" sport qoǵamy elimizde qandaı jarystardy josparlap otyr?

- Barlyq quqyq qorǵaý organdarynyń basyn qosyp Qazaqstan boıynsha 4 dınamıada ótkizemiz. Oǵan 8 komanda qatysady. Mamyrdyń 26-sy kúni fýtbol, voleıbol jáne kúres túrlerinen jarys ótedi. Jarystyń bári Jeńistiń 65 jyldyǵyna jáne "Dınamonyń" 85 jyldyǵyna arnalady. Bizde jyl saıyn bul jarystarǵa 100 myńnan astam adam qatysady. Múshelerimizdiń sany 90 myń adamnan asty. Sońǵy jyldary ol jyl saıyn ósip kele jatyr. Qazir stýdenttermen baılanysty nyǵaıtyp jatyrmyz. Sondaı-aq jyl saıyn Balalar kúnine oraı "Dınamo balalarǵa" degen qaıyrymdylyq aktsııasyn ótkizemiz. Ol bir ýaqytta 18 qalada ótedi. Oǵan 5-6 myń adam qatysady. Bizdiń jer-jerdegi barlyq fılıaldarmyz túrli balalar úılerin óz qamqorlyǵyna alǵan bolatyn. Olar óz múmkindigine qaraı jarys ótkizetin sport túriniń sanyn ózderi belgileıdi. Mysaly ol Almatyda bıyl 10 sport túrinen ótedi. Oǵan byltyr 500 bala qatysqan edi. Bul joly olardyń sany budan áldeqaıda kóp bolady dep josparlanýda. Jalpy josparlanǵan is kóp. Árbir kúnnen úlken úmit kútip otyrmyz.

- Úmitterińiz aqtalsyn. Áńgimeńizge rahmet.