Joǵarǵy sot Azamattyq protsestik kodekstiń kommentarııin tanystyrdy

Іs-sharaǵa Parlament Senatynyń Konstıtýtsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetiniń tóraǵasy Serik Aqylbaı, Prezıdent Ákimshiligi Memlekettik-quqyq bóliminiń meńgerýshisi Álııa Raqysheva, Parlament depýtattary, ortalyq memlekettik organdardyń, sheteldik uıymdardyń ókilderi, sýdıalar men quqyqtanýshy-ǵalymdar qatysty.

Memleket basshysy Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵynda osydan bir jyl buryn jańa redaktsııadaǵy Azamattyq protsestik kodekske jarııa túrde qol qoıdy.

«Prezıdent el ómirindegi zor mańyzǵa ıe jańa Kodekske alǵash ret jarııaly túrde qol qoıǵanyn atap ótti. Bul turǵyndarǵa zańnyń mán-mańyzyn neǵurlym durys jetkizýge múmkindik beredi», - dedi tanystyrý rásimine kelgen qatysýshylarǵa sóılegen quttyqtaý sózinde Joǵarǵy Sot Tóraǵasy Qaırat Mámı.

Memleket basshysy tarapynan berilgen mundaı joǵary baǵa aqtaldy. Búginde jańa Kodeks elimizdiń quqyqtyq keńistigin túbegeıli jaqsartty dep nyq senimmen aıtýǵa bolady.

Jańa Kodeks kúshine engennen keıin shyǵarylǵan sot aktilerine júrgizilgen taldaý azamattardyń buzylǵan quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaý men qalpyna keltirýde óziniń zor tıimdiligin kórsetti. Eger de sot tóreliginiń eski júıesinde isterdiń jekelegen sanattary bir jarym jylǵa deıin qaralsa, búginde olar eń kóp degende 8 aıdyń ishinde sheshimin tabýda.

Azamattyq isterdiń 82 paıyzdan astamy bir sot otyrysynda, al 58 paıyzy jeńildetilgen is júrgizý tártibinde qaralady. Daýdy sheshýdiń balamaly tásilderin qoldana otyryp, aıaqtalǵan isterdiń sany 70 paıyzǵa artsa, medıatsııany qoldana otyryp aıaqtalǵan ister sany 3 ese artty. Azamattyq protsestik kodekske engizilgen normalar elektrondy sot isin júrgizýdi jetildirýge múmkindik berdi. «Sot kabıneti» servısi arqyly aǵymdaǵy jyly 600 myńnan astam elektrondy qujat kelip tústi.

Q.Mámı is-sharaǵa qatysýshylarǵa Ult josparynda Joǵarǵy sotqa bekitilgen barlyq qadamdardyń sátti oryndalǵanyn málimdedi. Atap aıtqanda, bes satylydan úsh satyly sot tóreligi júıesine kóshý iske asyryldy, sýdıalardy irikteý júıesi qatańdatyldy, qyzmet istep júrgen sýdıalarǵa qoıylatyn talaptar artty, azamattyq isterdi qaraýǵa prokýrorlardyń qatysýy qysqardy, alqabıler soty qatysatyn salalar men tergeý sýdıalarynyń quzyreti keńeıdi. Buǵan qosa, Sot tóreligi akademııasy, Joǵarǵy sotta ınvestıtsııalyq daýlardy qaraıtyn mamandandyrylǵan alqa men Halyqaralyq keńes quryldy.

Q.Mámı aǵymdaǵy jylǵy 14 qarashadaǵy jaǵdaı boıynsha respýblıkadaǵy barlyq sot otyrysy zaldarynyń aýdıobeınetirkeý júıesimen 100 paıyzǵa jaraqtandyrylǵanyn aıryqsha atap ótti. Bul jumys barynsha qysqa merzimde ári tıisti deńgeıde júrgizildi. Bul sot tóreliginiń aıqyndyǵyn arttyrýdyń tikeleı sharalary jáne Ult josparynyń 20 qadamyn oryndaýdyń is júzinde aıaqtalǵanyn bildiredi.

Júrgizilgen reformalar quqyqtyq qatynas sýbektileriniń quqyqtary men zańdy múddelerin tıimdi qorǵaýǵa, sondaı-aq turǵyndardyń sot júıesine degen senim deńgeıin arttyrýǵa barynsha yqpal etedi. Nátıjesinde, neǵurlym mańyzdy halyqaralyq reıtıngterdegi Qazaqstannyń kórsetkishteri jaqsardy. Máselen, aǵymdaǵy jyly Búkilálemdik banktiń bıznesti júrgizý jáne ınvestıtsııalyq ahýaldy jaqsartý reıtıngisinde Qazaqstan 190 eldiń ishinde 9 oryndy ıelendi. Qazaqstan Básekege qabilettiliktiń ǵalamdyq ındeksinde óz kórsetkishin 4 pozıtsııaǵa (72-den 68-ge deıin) jaqsartty. Bul Qazaqstandy álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna qosýdaǵy sot júıesiniń qomaqty úlesi bolyp tabylady.

Sot protsesine qatysýshylar arasynda Joǵarǵy sot júrgizgen onlaın-saýalnama qorytyndysy boıynsha respondentterdiń 74,4 % sottardyń jumysynyń sapasyna qanaǵattanýshylyq bildirdi. Saýalnamaǵa barlyǵy 16,5 myń adam qatysty.

Osy turǵyda Azamattyq protsestik kodeks kommentarııiniń mán-mańyzy zor. Ol qazirgi tańda óte ózekti qujat bolyp tabylady.

Azamattyq protsestik kodeks kommentarııin tanystyra kele, Joǵarǵy Sottyń mamandandyrylǵan sot alqasynyń tóraǵasy Aıgúl Qydyrbaeva atalǵan qujat sýdıalar men tájirıbedegi zańgerler úshin naqty ádistemelik qural bolatyndyǵyn, olarǵa sot tóreligin júzege asyrýdyń ár alýan túıtkildi máseleleri boıynsha durys baǵyt tańdaýǵa, azamattar men zańdy tulǵalardyń múddesin tıimdi qorǵaýǵa kómektesetindigin atap ótti.

Senat depýtaty Serik Aqylbaı óz baıandamasynda jańa Azamattyq protsestik kodeksti ázirleý 2010 jyldan 2020 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan Quqyqtyq saıasat tujyrymdamasyn jáne respýblıka sýdıalarynyń VI sezinde Memleket basshysy alǵa qoıǵan mindetterdi oryndaý sheńberinde júrgizilgenin aıtty.

Azamattyq protsestik kodeks pen onyń kommentarııiniń mańyzdylyǵy týraly aıta kele, BUU DB-nyń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy turaqty ókili Altangerel Mýnhtýıa jańa APK-ǵa sáıkes, ınvestıtsııalyq daýlardy qaraý boıynsha mamandandyrýdy engizý ınvestorlardyń qazaqstandyq sot tóreligine degen senimin arttyrýǵa yqpal etti, bul óz kezeginde bıznesti júrgizý úshin qolaıly jaǵdaılar jasap, memleket ekonomıkasyn jańǵyrtýdyń senimdi kepili bola otyryp, elimizdiń ınvestıtsııalyq ahýalyn túbegeıli jaqsartqanyn málimdedi.

Joǵary Sot Keńesiniń múshesi, advokatýra ókili Balgúl Raısova, Ádilet mınıstrliginiń Sot saraptamasy ortalyǵynyń dırektory, professor Isıdor Borchashvılı, Bas prokýratýranyń Sottarda memleket múddesine ókildik etý departamenti bastyǵynyń orynbasary Marat Ábishev Kommentarııdiń quqyq qoldaný tájirıbesindegi róli týraly pikirlerimen bólisti.

Іs-shara sońynda kezdesýge qatysýshylar usynylyp otyrǵan qural Kodekstiń barlyq negizgi jańashyldyqtaryn neǵurlym tıimdi iske asyrýǵa múmkindik beretinin, otandyq quqyqtyq tájirıbeni álemdegi úzdik standarttarǵa sáıkestendiretinin taǵy bir ret atap ótti.