Jynystyq ınfektsııalar: Qazaqstanda qaısysy jıi anyqtalady
ASTANA. KAZINFORM — Qazaq ǵylymı dermatologııa jáne ınfektsııalyq aýrýlar ortalyǵynyń epıdemıologııalyq monıtorıng bóliminiń meńgerýshisi Gúljahan Ahmetova Kazinform agenttigine Qazaqstandaǵy jynystyq jolmen juǵatyn ınfektsııalar (JJJI) boıynsha epıdemıologııalyq jaǵdaı, olardy emdeýge qoljetimdi medıtsınalyq kómek jáne aldyn alý sharalary týraly aıtyp berdi.
— Búgingi kúni Qazaqstanda jynystyq jolmen juǵatyn qandaı ınfektsııalar keń taralǵan?
Qazaqstan Respýblıkasynyń 2025 jylǵy 10 aıǵa arnalǵan statıstıkalyq esep derekteri boıynsha, eń kóp taralǵan jynystyq jolmen beriletin ınfektsııa — trıhomonad ınfektsııasy. Atalmysh kezeńde ol negizgi JJJI (sıfılıs, gonoreıa, hlamıdıoz, trıhomonıaz) ishinde 39,1%-dy qurady. Ekinshi orynda — sıfılıs (25,8%), al hlamıdııalyq ınfektsııanyń úlesi 21,8% boldy. Gonokokk ınfektsııasy sırek kezdesedi, negizgi JJJI qurylymyndaǵy úlesi tek 13,3% quraıdy.
— Qaı JJJI boıynsha jaǵdaı turaqty, al qaısysynda ósim tendentsııasy bar nemese erekshe nazar aýdarýdy qajet etedi?
Qazaqstandaǵy negizgi jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar boıynsha sońǵy bes jyldyq (2020–2024 jyldar) dınamıka kórsetkendeı, sıfılıs pen gonokokk ınfektsııasy boıynsha aýrý jaǵdaılary turaqty tómendeýshi tendentsııany saqtap otyr. Sıfılıs jaǵdaıynda 2020 jyly 100 myń adamǵa shaqqanda 13,6 bolsa, 2024 jyly bul kórsetkish 8,5-ke tómendedi. Gonokokk ınfektsııasynda da 2020 jylǵy 7,9 kórsetkishinen 2024 jyly 6,0-ǵa deıin turaqty tómendeý baıqalady.
Al trıhomonad ınfektsııasy bes jyl ishinde kezeń-kezeńmen kóterilý men tómendeýden ótti. Aýrýdyń eń joǵary kórsetkishi 2021 jyly 100 myń adamǵa shaqqanda 22,8 boldy, al 2020 jylǵy 20,3-ten 2024 jyly 13,8-ge deıin tómendedi.
2025 jyldyń 10 aıynyń qorytyndysy boıynsha, 2024 jylmen salystyrǵanda barlyq negizgi JJJI boıynsha aýrý jaǵdaılary tómendegen. Atap aıtqanda, sıfılıs — 7,1-den 6,7-ge, gonoreıa — 5,3-ten 3,9-ǵa, hlamıdıoz — 12,0-den 10,0-ge, rıhomonıaz — 11,3-ten 8,7-ge.
Sonymen qatar ýrogenıtaldi hlamıdıoz boıynsha aýrý deńgeıiniń ósý tendentsııasy baıqalady. Eger 2020 jyly bul kórsetkish 100 myń adamǵa shaqqanda 10,7 bolsa, 2024 jyly 14-ke jetti.
— Júrgizilip jatqan profılaktıkalyq túsindirý jumystary jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar boıynsha epıdemıologııalyq jaǵdaıdy qanshalyqty baqylaýda ustaýǵa múmkindik beredi?
Profılaktıkalyq jáne túsindirý jumystary JJJI epıdemıologııalyq jaǵdaıyn baqylaýda sheshýshi mánge ıe. Bul jumys halyqtyń aqparattaný deńgeıine, jaýapkershilikpen áreket etýine jáne medıtsınalyq kómekke ýaqytynda júginýine tikeleı áser etedi. Aldyn alý sharalarynyń arqasynda qorǵaný quraldaryn qoldaný artady, testileýge qamtý deńgeıi ósedi jáne JJJI-dy erte kezeńde anyqtaý múmkindigi qamtamasyz etiledi. Nátıjesinde, emdi ýaqytyly bastaýǵa jáne ınfektsııanyń taralý tizbegin úzýge múmkindik týady. Mundaı jumys ásirese jastar men juqpaly ınfektsııaǵa qaýpi joǵary negizgi toptar úshin mańyzdy.
Degenmen, profılaktıka jalǵyz ádis retinde qarastyrylmaıdy. Onyń tıimdiligi keshendi tásilge táýeldi dıagnostıka men emdeýdiń qoljetimdiligi, stıgmany azaıtý, sondaı-aq densaýlyq saqtaý, bilim berý jáne áleýmettik qyzmetter júıesi arasyndaǵy ózara is-qımyl. Qazaq ǵylymı dermatologııa jáne ınfektsııalyq aýrýlar ortalyǵy halyqty JJJI máseleleri boıynsha aqparattandyrý maqsatynda profılaktıkaǵa arnalǵan medıajospar ázirledi, jasóspirimder men jastar arasynda reprodýktıvtik jáne seksýaldyq densaýlyq máseleleri boıynsha Jastar densaýlyq ortalyqtarymen birlesken is-sharalar jyl saıyn bekitilip, júzege asyrylyp keledi. 2025 jyldyń toǵyz aıy ishinde respýblıka boıynsha JJJI aldyn alý máseleleri boıynsha 9282 is-shara ótkizildi, 346 669 adam qamtyldy.
— Eńbek mıgranttary arasynda JJJI-dy baqylaý qanshalyqty tıimdi júzege asyrylyp jatyr? Bul jaǵdaıda úkimettik emes uıymnyń róli qandaı?
Eńbek mıgranttary arasynda JJJI-dy baqylaý qıyn, biraq basqarýǵa bolatyn mindet sanalady. Mıgranttar joǵary mobıldiligi, medıtsınalyq kómekke shekteýli qoljetimdiligi, tildik kedergiler jáne aqparattyń jetkiliksizdigi saldarynan osal topqa jatady. Osy jumysta úkimettik emes uıymdardyń róli erekshe. ÚEU aqparattandyrý, keńes berý, testileýge jáne emdeýge baǵyttaý, sondaı-aq qorqynysh, senimsizdik jáne áleýmettik kemsitýge qarsy kúresýge kómektesedi. Olardyń qatysýymen JJJI aldyn alý jáne erte anyqtaý boıynsha qamtý deńgeıin keńeıtýge múmkindik týady, ásirese qoljetimi shekteýli toptar arasynda.
— Qazaqstan azamattary men sheteldik eńbek mıgranttary úshin JJJI emi qanshalyqty qoljetimdi?
Qazaqstan azamattary úshin JJJI dıagnostıkasy men emi memlekettik kepildendirilgen tegin medıtsınalyq kómek jáne mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý (MÁMS) sheńberinde qoljetimdi. Qyzmet túri men patsıenttiń mártebesine baılanysty polıklınıkaǵa, teri jáne venerologııalyq dıspanserge nemese mamandandyrylǵan ortalyqqa júginýge bolady.
Eńbek mıgranttary úshin medıtsınalyq kómekke qoljetimdilik resmı mártebege, medıtsınalyq saqtandyrýǵa jáne elde bolý sharttaryna baılanysty. Saqtandyrýy bar mıgranttar úshin dıagnostıka men emdeý MÁMS arqyly qoljetimdi, al saqtandyrýy joq mıgranttar dıagnostıka men emdeýdi aqyly túrde ala alady. Bastapqy konsýltatsııa, tekserý jáne aldyn alý kómek ÚEU jáne osal toptarmen jumys isteıtin medıtsınalyq uıymdar arqyly da qoljetimdi.
— Sımptomdar nemese kúdik paıda bolsa, qaıda júginý kerek?
JJJI sımptomdary baıqalsa nemese kúdik týyndasa, ózdiginen emdelýge bolmaıdy. Múmkindiginshe tezirek dáriger dermatovenerologqa nemese terapevtke polıklınıka nemese teri jáne venerologııalyq dıspanser arqyly júginý qajet. Erte kómek ınfektsııany tıimdi emdeýge jáne asqynýlar men onyń taralýyn boldyrmaýǵa múmkindik beredi.
Aıta keteıik, Qazaqstan Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń (DDU) baǵalaýynsha, ınfektsııalyq emes aýrýlardan mezgilsiz ólim-jitim deńgeıin 25%-ǵa tómendetý jónindegi maqsatty kórsetkishke 2025 jylǵa deıin qol jetkizgen Eýropalyq óńirdegi on eldiń qataryna endi.