Jyl qorytyndysy: Joldaýdaǵy mańyzdy zańdar qabyldandy
ASTANA. KAZINFORM – Jyl basynda ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyrysy men qyrkúıek aıyndaǵy Joldaýda Memleket basshysy birqatar mańyzdy zańdy qabyldaýdy tapsyrǵan edi. Osy oraıda eldegi zań shyǵarý salasynda bul qujattardyń barlyǵy qamtyldy. Atap aıtqanda, byltyr Parlament 104 zań qabyldasa, bıyl 102 zańdy qarady.
Prezıdent tapsyrmasy
Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Qasym-Jomart Toqaev Mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý júıesin reformalaýdy jalǵastyrý kerek ekenin atap ótti. Osy oraıda Úkimetke Parlamentpen birge mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý júıesin jetildirý týraly zań jobasyn jedel pysyqtaý júkteldi. Jarty jylǵa jýyq ýaqyt ishinde bul zańdy Parlament qabyldap, shilde aıynda qujatqa Memleket basshysy qol qoıdy. Jalpy, 2026 jyly MÁMS júıesinde qosymsha bir mln-nan astam adam qamtylady dep josparlanǵan.
Munymen qosa, mınıstrler kabınetine jańa Bıýdjet jáne Salyq kodeksterin tyńǵylyqty ázirlep, qysqa merzimde qabyldaý mindeti júktelgen edi.
Bıyl Parlamenttiń jańa sessııasyn ashý kezinde Prezıdent bankter týraly zańdy jyl sońyna deıin qabyldaýdy surady. Bul zańda ekonomıkanyń suranysy men tehnologııalyq ózgerister eskerilýi qajet. 25 jeltoqsanda senatorlar qujattyń jekelegen baptaryn jańa redaktsııada usynyp, ony Májiliske qaıtarǵan edi. Al 29 jeltoqsanda Májilis senatorlardyń usynysymen kelisip, qujatty bekitti.
Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev Tsıfrlyq kodeksti tezirek qabyldaýdy tapsyrdy. Parlament bul qujatty jan-jaqty pysyqtap, jyl sońyna deıin qabyldap úlgerdi.
- Bul zańda tsıfrlandyrý úderisiniń negizgi baǵyttary, sonyń ishinde jasandy ıntellekt, platformalyq ekonomıka, úlken derekqorlardy paıdalaný jáne basqa da máseleler aıqyndalýǵa tıis, - dedi Memleket basshysy.
Taǵy bir qujat geologııalyq barlaýǵa qatysty. Prezıdent jer qoınaýyn ıgerý salasyndaǵy reformalardyń zań júzindegi jáne is júzindegi rásimderin jyl sońyna deıin aıaqtaýdy júktedi.
- Al jańa Qurylys kodeksi osy salanyń qaýipsiz ári ashyq bolýyna jáne turaqty damýyna jol ashatyn berik zańnamalyq negizge aınalýǵa tıis. Qujatty jyl sońyna deıin qabyldaý kerek. Depýtattardyń bul jumysqa atsalysýyn suraımyn, - dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Jeltoqsan aıynyń sońynda Parlament qurylys salasyn retteıtin osy zańdy qabyldady.
Aıta keteıik, elektrosamokattar taqyryby qoǵamda qyzý talqylanǵanyn eskere otyryp, bul saladaǵy qaýip-qaterge qatysty qosymsha tapsyrma berildi.
- Qazir bul salany retteıtin zańǵa túzetýler ázirlendi. Ony kóp sozbaı qabyldaý kerek. Árbir azamattyń, árbir balanyń ómiri qymbat. Bul máselede usaq-túıek degen bolmaıdy. Túptep kelgende, munyń árqaısysy – Qaýipsiz Qazaqstandy qurý jolyndaǵy mańyzdy qadamdar, - dedi Memleket basshysy óz Joldaýynda.
Eske salsaq, Prezıdent keıingi jyldary jasandy ıntellekt salasyna erekshe nazar aýdaryp keledi. Sondyqtan bıyl qarasha aıynda «Jasandy ıntellekt týraly» zańǵa qol qoıdy.
Endi jasandy ıntellekt adamnyń belgili bir mindetterdi oryndaý quraly retinde qarastyrylady. Osyny eskere otyryp, zańda jaýapkershilik jáne baqylaý qaǵıdattary bekitildi.
Bir jylda Senat 102 zań maquldady
Jaqynda Senat tóraǵasy Máýlen Áshimbaev osy jyldyń sońǵy jalpy otyrysynda Palatanyń jumysyn qorytyndylady.
— Jalpy, Palatamyz jyl basynan beri 102 zańdy qarady. Bul zańdar elimizdiń saıası jáne ornyqty áleýmettik-ekonomıkalyq damýyn qamtamasyz etýdi kózdeıdi. Búgingi qorytyndy otyrysymyzdy da osyndaı mańyzdy zańdardy qaraýmen túıindep otyrmyz, — dedi Senat spıkeri.
Zań shyǵarý qyzmetimen qatar Senattyń turaqty komıtetteri Palata josparyna sáıkes birqatar mańyzdy is-shara uıymdastyrdy. Senatta eńbek adamy jáne zań bilimin damytý máselelerine arnalǵan 2 parlamenttik tyńdaý ótkizildi.
— Palata depýtattary biraz zańǵa halyq pen óńirlerdiń múddelerin eskere otyryp, tolyqtyrýlar men ózgerister engizdi. Sonymen qatar, senatorlar bastamashy bolyp, 15 jeke zań jobasyn ázirledi. Budan bólek, turaqty komıtetter jumys josparyna sáıkes 5 úkimet saǵatyn, 50-den astam kóshpeli otyrys, 100-ge jýyq dóńgelek ústel otyrysy men kezdesýler ótkizdi. Sonyń aıasynda Prezıdent tapsyrmalarynyń, zańdardyń jáne memlekettik baǵdarlamalardyń oryndalý barysy jan-jaqty talqylandy, — dedi Senat tóraǵasy.
Onyń sózine qaraǵanda, Senattyń halyqaralyq qyzmeti de 140-qa jýyq mazmundy is-sharamen erekshelendi.
— Ózderińizge belgili, bıyl Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń VIII sezin ótkizdik. Іs-sharaǵa álemniń 60-qa jýyq elinen 100-den astam delegatsııa kelip, qatysty. Budan bólek, áriptesterimiz 130-dan asa depýtattyq saýal joldap, Úkimetke ózekti máselelerdi sheshý joldaryn usyndy. Senat janyndaǵy konsýltatıvtik-keńesshi organdar da birqatar mańyzdy is-sharalar ótkizdi… Jalpy, bıyl atqarylǵan aýqymdy jumys úshin barshańyzǵa, depýtattarǵa jáne Senattyń Apparatyna rızashylyǵymdy bildirip, alǵys aıtamyn. Sondaı-aq, Palata qyzmetin halyqqa jetkizý jolyndaǵy belsendi jumystary úshin buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderine rahmet aıtamyz. Jyl aıaqtalǵanymen, depýtattyq qyzmetimiz jalǵasa bermek. Erteńnen bastap sizderdiń óńirlerge saparlaryńyz bastalady. Sapar barysynda turǵyndardy alańdatqan ózekti máselelerge basa mán berýimiz kerek, — dedi Máýlen Áshimbaev senatorlarǵa qarata aıtqan sózinde.
Qoǵamda qyzý talqylanǵan zańdar
29 jeltoqsanda Parlament Májilisi 2025 jyldyń qorytyndy jalpy otyrysyn ótkizdi. Palata tóraǵasy Erlan Qoshanov bul jyl saıası jaǵynan da, zańnamalyq turǵydan da oqıǵalarǵa toly bolǵanyn atap ótti.
- Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýtsııasynyń 30 jyldyǵyn atap óttik. Ol – táýelsizdik pen quqyqtyq tártiptiń irgetasyna aınalǵan negizgi zańymyz. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha depýtattardyń bastamashylyǵymen Konstıtýtsııanyń 30 jyldyǵyna baılanysty raqymshylyq jasaý týraly zań qabyldandy. Ol izgiliktiń sımvolyna aınaldy deýge bolady. Elimizdegi 17 myńǵa jýyq sottalǵan adam osy raqymshylyq talaptaryna ilikti, - dedi Májilis tóraǵasy.
Onyń paıymynsha, osy jyl Parlament Májilisi úshin de jemisti boldy. Palata Memleket basshysynyń Joldaýlarynda, Saılaýaldy baǵdarlamasynda, Ulttyq Quryltaıda bergen tapsyrmalary negizinde birqatar mańyzdy zańnamalyq aktilerdi qabyldady.
- Bıyl 100 zań (Májilis) qabyldandy, onyń 24-ine depýtattar bastamashy boldy. Sondaı-aq, elimizdiń negizgi qujattary – Sý, Bıýdjet, Salyq, Qurylys jáne Tsıfrlyq kodekster boıynsha jumysty aıaqtadyq. Olardyń árqaısysy qoǵamda qyzý talqylandy. Jekelegen normalar Parlament qabyrǵasynda, sarapshylar qoǵamdastyǵynda jan-jaqty pikirtalas týdyrdy, tipti syn da aıtyldy. Osy istiń nátıjesi retinde eldiń uzaq merzimdi múddelerine qyzmet etetin sheshimder qabyldanyp, Parlamenttiń ashyq ári tıimdi jumys istegenin atap ótýge bolady. Negizgi kodekster boıynsha jumysty aıaqtap, biz bolashaqtyń irgesin qalaıtyn zańnamaǵa kóshtik. «jańa Zań qabyldandy. Qazaqstan Eýropalyq Odaqtan keıin osy salada jeke, arnaıy zańy bar ekinshi ıýrısdıktsııaǵa aınaldy, - dedi E. Qoshanov.
Aıtpaqshy, depýtattar «Zań jáne tártip» qaǵıdatyn dáıekti túrde júzege asyra otyryp, birqatar mańyzdy normalar qabyldady. Bıyl da qoǵamdyq keseldermen kúresti belsendi túrde jalǵastyrdy. Ásirese, lýdomanııa boıynsha jańa normalar engizildi. Halyqty, sonyń ishinde jastardy qorǵaý úshin ǵımarattarda jáne onlaın-keńistikte býkmekerlik keńseler men totalızatorlardy jarnamalaýǵa tyıym salyndy.
Sonymen qatar, nekege turýǵa májbúrleý de zańmen retteldi. Bul qadam jeke tulǵanyń qadir-qasıetin, qalaýy men tańdaýyn jáne adamnyń quqyqtaryn qorǵaýǵa degen memlekettiń umtylysyn naqty kórsetti. Taǵy bir másele – telefon arqyly jasalatyn alaıaqtyqtyń ósýi. Oǵan tosqaýyl qoıý úshin baılanys salasynda qatań sharalar qolǵa alyndy.
Osy jyly alaıaqtyq shemalarǵa qatysy bar tulǵalarǵa, ıaǵnı dropperlerge qylmystyq jaýapkershilik engizildi. Bir adamnyń atyna on abonenttik nómirden artyq resimdeýge shekteý qoıyldy. Alaıaqtyq maqsattaǵy telefon qońyraýlary úshin paıdalanylatyn nómirlerdi buǵattaý eskerildi.
- Bıyl halyqtyń qaryzǵa batýyn azaıtýǵa baǵyttalǵan jumys júıeli jalǵasyn tapty. Qıyn qarjylyq jaǵdaıǵa tap bolǵan azamattardyń problemasyn sheshýge kómektesetin normalar qabyldandy. Halyqtyń áleýmettik turǵyda az qamtylǵan toptary úshin zaımdar men shaǵyn nesıeleri boıynsha merzimin keminde úsh aıǵa shegerý múmkindigi belgilendi. Kepilsiz onlaın nesıeler resimdeý kezinde «salqyn aqylǵa salyp» sheshim qabyldaýǵa mursat berý engizildi. Áleýmettik salaǵa qatysty da birqatar zańnamalyq sheshim qabyldandy. Eń aldymen, balalardy qoldaýǵa basa nazar aýdarylyp otyr. Máselen, memleketten bilim kapıtaly qarastyrylǵan «Keleshek» júıesi iske qosyldy. Buǵan qosa depýtattardyń bastamasymen daryndy balalardy qoldaýǵa baǵyttalǵan normalar engizildi. Endi halyqaralyq olımpıadalardyń jeńimpazdary bilim granttaryn konkýrssyz alady. Onyń ishinde «Bolashaq» baǵdarlamasy da qamtylǵan. Sonymen qatar, memlekettik járdemaqy alýshylar I toptaǵy múgedektigi bar balalardyń nemese jeke tulǵalardyń kútimin jasaıtyn bolsa, granttar boıynsha mindetti jumyspen óteýden bosatylady, - dedi Májilis tóraǵasy.
Memleket basshysynyń tapsyrmasy aıasynda mindetti medıtsınalyq saqtandyrý júıesine qatysty tásilder de qaıta qaraldy. Biryńǵaı medıtsınalyq kómek paketi engizildi. Kúrdeli aýrýlardy erterek anyqtaý úshin tegin kórsetiletin kepildi medıtsınalyq kómek tizimine onkoskrınıng engizildi. Sondaı-aq, estý qabileti buzylǵan, biraq múgedektigi joq azamattarǵa qajetti estý protezi tegin beriletin bolady.