JI men tsıfrlandyrý: Úkimette Digital Qazaqstan strategııasy talqylanady

Otyrys qorytyndysyna oraı baspasóz máslıhaty uıymdastyrylady. Onda tilshiler tarapynan týyndaıtyn saýaldarǵa myna spıkerler jaýap beredi: 
- Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý birinshi vıtse-mınıstri Rostıslav Konıashkın;
- Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý vıtse-mınıstri Bahtııar Muhametqalıev;
- Ónerkásip jáne qurylys vıtse-mınıstri Darhan Myrzabaev;
- Qarjy vıtse-mınıstri Áset Turysov.

Úkimet otyrysynyń tikeleı taratylymy PrimeMinister.kz saıtynda, YouTube resmı arnasynda, Facebook áleýmettik jelisinde, sondaı-aq UKIMET Telegram-kanalynda júredi.

Aıta keteıik, bıyl 10 maýsymda Memleket basshysy 2029 jylǵa deıingi «Digital Qazaqstan» aýqymdy tsıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt tehnologııalaryn engizýdiń jalpyulttyq strategııasyn bekitý týraly Jarlyqqa qol qoıdy. Strategııa aldaǵy jyldarǵa arnalǵan eldiń tehnologııalyq damýynyń basty qujatyna aınalady jáne jahandyq tsıfrlyq transformatsııa jaǵdaıynda memleketti, ekonomıka men qoǵamdy tereń jańǵyrtýdyń jańa kezeńin aıqyndaıdy.

Búgingi tańda Qazaqstan óńirde Úkimetterdiń jasandy ıntellektige daıyndyq ındeksi boıynsha birinshi orynda tur jáne elektrondyq úkimettiń damý deńgeıi boıynsha álemdik lıderler tobyna kiredi. Sońǵy jyldary el tsıfrlyq memlekettiń berik irgetasyn qalyptastyrdy, al búginde óz damýynyń jańa paraǵyn ashyp, órshil mindet qoıyp otyr - qazirgi álemdik praktıkada JI-di ómirdiń barlyq salalaryna basqalardan tezirek engizetin memleketter lıderge aınalýda, sondyqtan elimizde jahandyq ózgeristerge beıimdelý ǵana emes, olardy óz betinshe qalyptastyrý da júrgizilip jatyr.

Jańa Strategııa bul tájirıbeni júıeleýge jáne ony barlyq negizgi salalarǵa aýqymdaýǵa baǵyttalǵan. JI-di jappaı engizý, ónerkásipti, jer qoınaýyn paıdalanýdy, logıstıka men energetıkany tsıfrlandyrý 2029 jyldyń sońyna qaraı jylyna orta eseppen 1,5 paıyzdyq tarmaq deńgeıinde JІÓ-ge qosymsha úles qosady, al úsh jyldyq kezeńdegi salystyrmaly naryqtyq ınvestıtsııalardyń boljamdy kólemi 10,5-ten 16,5 mıllıard AQSh dollaryna deıin jetedi.

Esterińizge sala ketse, ótken aptadaǵy Úkimet otyrysynda kún tártibine shyǵarylǵan negizgi másele qaralmastan buryn óńirlerdiń jylý berý maýsymyna daıyndyǵy taǵy bir márte pysyqtaldy.

Atalǵan másele boıynsha sóz alǵan Energetıka vıtse-mınıstri Qaıyrhan Tutqyshbaev jylytý maýsymy Pavlodar, Aqmola, Qostanaı, Soltústik Qazaqstan oblystarynda jáne Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Rıdder qalasynda bastalǵanyn atap ótti.

- Jalpy, jylý berý maýsymyna daıyndyq jumystary bekitilgen kestege sáıkes júrgizilip jatyr. Energııa kózderinde qajetti otyn qory jınaqtalyp, tıisti jabdyqtar daıyndalǵan. 17 myń shaqyrym elektr berý jelisindegi jóndeý jumystary tolyq kólemde oryndaldy. Tórt qosalqy stantsııadaǵy jumystar aıaqtalý satysynda. Jylý jelileriniń jalpy daıyndyǵy josparlanǵan 377 shaqyrymnyń 374 shaqyrymyna nemese 99% jetti, - dedi vıtse-mınıstr.

Osy oraıda Premer-mınıstr Oljas Bektenov óńir ákimderine jylý berý maýsymyna daıyndyq barysyn jedeldetýdi tapsyrdy.

- Birinshi kezekte áleýmettik nysandarǵa, balabaqshalar men mektepterge, aýrýhanalar men emhanalarǵa jylý berilýge tıis. Jylý berý maýsymyn ýaqtyly, belgilengen merzimnen keshiktirmeı bastaý qajet. Nysandardyń daıyndyq pasporttaryn alý úshin qujattardy tapsyrý aıaqtalyp qaldy, erteń sońǵy kún. Ákimder bul máseleni jeke baqylaýǵa alýy kerek, - dep eskertti Úkimet basshysy.

Al kún tártibine shyǵarylǵan kúzgi jıyn-terim barysy jaıly aldymen Aýyl sharýashylyǵy vıtse-mınıstri Azat Sultanov baıandama jasady. 

Onyń málimetinshe, 13,5 mln gektar dándi daqyl nemese 83%-y jınaldy. Ortasha ónimdilik gektaryna 14,7 tsentnerdi qurap, 19,9 mln tonna astyq bastyryldy. Jalpy, dándi daqyldardyń jalpy túsimi kópjyldyq ortasha kórsetkishterden joǵary bolady dep boljanyp otyr. Maıly daqyldardy jınaý qarqyny artyp keledi. 2,4 mln gektar alqap jınalyp, 2,4 mln tonna maıly daqyldar bastyryldy. Egin jınaý qorytyndysy boıynsha maıly daqyldardyń rekordtyq ónimi — 5 mln tonnadan astam jınalady dep boljanady. Sondaı-aq 2,9 mln tonna kókónis, 2,3 mln tonna baqsha daqyldary jáne 2,5 mln tonna kartop jınaldy.

- Respýblıka boıynsha astyq saqtaýdyń jalpy syıymdylyǵy 30,5 mln tonnany quraıdy. Onyń ishinde lıtsenzııalanǵan astyq qabyldaý kásiporyndarynda — 13,1 mln tonna, aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerde — 17,4 mln tonna. Lıtsenzııalanǵan astyq qabyldaý mekemelerine jańa ónimniń 4,9 mln tonna astyǵy kelip tústi, bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 20%-ǵa kóp. Saqtaýǵa túsken jumsaq bıdaı kóleminiń 74%-y joǵary sapaly bıdaıǵa jatady, 20%-y tórtinshi synypqa jatqyzyldy, — dedi ol.

Al Kólik vıtse-mınıstri Jánibek Taıjanov astyq eksportyna qatysty málimettermen bólisti. Vıtse-mınıstr dereginshe, bıyl 8 aıda temirjol arqyly 9,3 mıllıon tonna astyq tasymaldandy. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 13 paıyzǵa kóp. Onyń ishinde eksportqa 7,2 mıllıon tonna, el ishinde — 2,1 mıllıon tonna. Negizgi baǵyttar boıynsha ósim bar. Ortalyq Azııa elderine tasymal 37 paıyzǵa, Qytaıǵa 34 paıyzǵa ósken. Reseıdiń Baltyq jáne Qara teńiz porttary arqyly tasymal 9 paıyzǵa artqan. Aýǵanstanǵa astyq tasymaly 4,4 ese ósip, 655 myń tonnaǵa jetti.

Energetıka vıtse-mınıstri Qaıyrhan Tutqyshbaev kúzgi dala jumystaryna daıyndyq aıasynda aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi dızel otynymen qamtamasyz etý málimetterine toqtaldy.

Onyń aıtýynsha, 2026 jyly aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler úshin 844,7 myń tonna dızel otyny bólindi. Naqty ıgerý kólemi — 606 myń tonnany nemese 72 paıyz. Bul rette 2026 jylǵy 3 qyrkúıekte aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdiń qajettilikteri úshin astyq pen maıly daqyldardy keptirýge qosymsha dızel otynyn bólý máselesine qatysty ótken keńestiń qorytyndysy boıynsha mınıstrlik 41,3 myń tonna dızel otynyn bóldi.

- 2024 jyly munaı ónimderiniń qozǵalysyn tsıfrlandyrý boıynsha qabyldanǵan sharalardyń nátıjesinde 2023 jylmen salystyrǵanda bólingen kólemder aıasynda aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdiń naqty tutynýy 729 myń tonnadan 602 myń tonnaǵa deıin, ıaǵnı 127 myń tonnaǵa nemese 21 paıyzǵa tómendedi. Budan bólek, qazirgi ýaqytta mnıstrlikpen Shymkent munaı óńdeý zaýytynda óndiriletin aýyl sharýashylyǵy qajettilikterine arnalǵan dızel otynyn molekýlalyq tańbalaý pılottyq jobasyn iske asyrý boıynsha jumystar júrgizilip jatyr, - dedi vıtse-mınıstr.

Otyrysty qorytyndylaǵan Premer-mınıstr eginshilerdi zamanaýı sý únemdeý tehnologııalaryna kóshýge yntalandyrý tájirıbesin jalǵastyrý qajettigin basa aıtty.

- Jańbyrlatyp sýarý mashınalaryn, aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn alǵandaı, jeńildetilgen qarjylandyrý sharttarymen satyp alý múmkindigin pysyqtaý kerek. Bul qajetti tehnıkalarǵa qoljetimdilikti arttyrýǵa múmkindik beredi. Óńirler agroónerkásip keshenin júıeli túrde qoldaýdy jalǵastyrǵan jón, - dedi Úkimet basshysy.

Sonymen qatar Premer-mınıstr Energetıka mınıstrliginne óńir ákimdikterimen birlesip, egin jınaý naýqany men astyqty keptirý jumystary tolyq aıaqtalǵansha janarmaıdyń úzdiksiz jetkizilýin, sondaı-aq otyn qoryn baqylaýda ustaýdy tapsyrdy.

- Taǵy bir mańyzdy másele – aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń eksportyn - qalyptasqan qarqynmen jalǵastyrý. Josparlanyp otyrǵan ónim kólemi ishki qajettilikti qamtamasyz etýge de, dástúrli kólemdegi ónimdi eksportqa jóneltýge de jetkilikti. Qysqy jáne kóktemgi kezeńderge kókónis, ásirese kartop qoryn daıyndap alý basym baǵyt bolyp qala beredi. Egin oraǵy kezinde qajetti kólemderdi aldyn ala kelisimshart arqyly ýaqtyly satyp alyp, saqtaýǵa qoıý kerek. Óńir ákimdikteri bul máseleni baqylaýda ustap, maýsymaralyq kezeńde áleýmettik mańyzy bar kókónis ónimderiniń tapshylyǵyna jáne baǵanyń negizsiz ósýine jol bermeýge tıis, - dedi Oljas Bektenov.

Munan bólek, Úkimet basshysy:
- qazirden bastap 2027 jylǵy aýyl sharýashylyǵy maýsymyn tabysty ótkizýge, onyń ishinde ony qarjylandyrýǵa tıisti negiz qalyptastyrýdy;
- «Báıterek» holdıngine aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi ýaqtyly qarjylandyrýdy qamtamasyz etýdi;
- kelesi egis naýqanyna qajetti kólemde sapaly tuqym qoryn qalyptastyrýǵa erekshe nazar aýdarýdy;
- oblys ákimdikterine mıneraldyq tyńaıtqyshtar engizý, elıtalyq tuqymdardyń úlesin arttyrý jáne aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy parkin jańartý boıynsha ındıkatıvtik kórsetkishterdi qamtamasyz etýdi;
- qant qyzylshasyn qabyldaý jumystaryn uıymdastyrýǵa tıisti kóńil bólýdi;
- Jambyl jáne Jetisý oblystarynyń ákimdikterine qant zaýyttarynyń ónimdi qabyldaýǵa jáne óńdeýge tolyq daıyn bolýyndy, sondaı-aq qabyldaý pýnktteriniń úzdiksiz jumysyn qamtamasyz etýdi;
- Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine ákimdiktermen birlesip, egin oraǵynyń sońyna deıin ahýalǵa turaqty monıtorıng júrgizip, jumystardyń ýaqtyly aıaqtalýyn jáne jınalǵan ónimniń saqtalýyn qamtamasyz etýdi tapsyrdy.