JI dáýirindegi ýnıversıtet: Qazaqstanda joǵary bilim qalaı ózgeredi
ASTANA. KAZINFORM – Jasandy ıntellekt ýnıversıtettegi oqytý men ǵylymı zertteýden bastap, oqý ornyn basqarýǵa deıin enip jatyr. Endi basty másele – jańa tehnologııany bilim sapasyn arttyrýǵa tıimdi paıdalaný. JI stýdenttiń bilimin baǵalaı ala ma? Oǵan qatysty sheshimdi tehnologııaǵa senip tapsyrýǵa bola ma? Bolashaqta barlyq stýdent birdeı baǵdarlama boıynsha oqı ma? Astanada ótken halyqaralyq forýmda otandyq jáne sheteldik sarapshylar osy jáne ózge de máselelerdi talqylady.
Búgin Astana IT University-de «JI jáne tsıfrlyq tehnologııalar dáýirindegi sapany arttyrý: bilim berýdiń jańa kókjıekteri» atty Bilim berý sapasyn qamtamasyz etý jónindegi X Ortalyq Azııa halyqaralyq forýmy ótti. Atalmysh is-shara Akkredıtteý jáne reıtıngtiń táýelsiz agenttiginiń (IAAR) 15 jyldyǵyna oraı uıymdastyryldy.
Qazaqstanda táýelsiz akkredıtteý júıesi qalaı qalyptasty
Forýmda bilim sapasyn arttyrýǵa qatysty jańa tásilder, jasandy ıntellektini oqý protsesine engizý jáne halyqaralyq tájirıbe sóz boldy. Qazaqstandaǵy bilim sapasyn baǵalaý júıesiniń qalyptasýyna toqtalǵan Ulttyq ınjenerlik akademııanyń prezıdenti Baqytjan Jumaǵulov bul baǵytta sońǵy jyldary úlken ózgeris bolǵanyn aıtty.
Onyń sózinshe, 2000 jyldardyń basynda Qazaqstanda bilim sapasyn baqylaý júıesin qalyptastyrý jumystary bastalyp, 2002 jyly memlekettik akkredıtteý júrgizildi. Alaıda bul tásil oıdaǵydaı jumys istegen joq. Odan keıingi on jylda bilim sapasyn baqylaýdyń tıimdi joldaryn izdeý jalǵasty.
– 2010 jyly Qazaqstan Bolon protsesine qosylyp, kredıttik tehnologııaǵa kóshkennen, stýdentter men oqytýshylardyń akademııalyq mobıldigi damı bastaǵannan keıin elimizde JOO-lardy táýelsiz akkredıtteý júıesin qurýǵa naqty múmkindik týdy. Bul halyqaralyq tájirıbeni eskeretin jańa zańnamalyq bazany, akkredıtteý protsesi men oǵan qoıylatyn talaptardy retteıtin qujattardy, ınstıtýtsıonaldyq qurylym men kadr daıarlaýdy qajet etti. Sonyń nátıjesinde Qazaqstanda tolyqqandy táýelsiz akkredıtteý júıesi qalyptasty, - dedi Baqytjan Jumaǵulov.
Onyń sózinshe, táýelsiz akkredıtteýdiń basty maqsaty – joǵary oqý oryndaryn tek baqylaý emes, olardy bilim sapasyn únemi arttyrýǵa yntalandyrý.
– Akkredıtteý eń aldymen joǵary oqý oryndarynyń ózimen jumys isteýine, sapasyn arttyrýyna yqpal etedi. Bilim sapasy endi halyqaralyq standarttarǵa sáıkestik qana emes. Sapa – bilimniń ekonomıka men qoǵamǵa qajet adamı kapıtaldy arttyra alý qabileti, - dedi akademııa prezıdenti.
Jumaǵulov Qazaqstandaǵy joǵary bilimniń halyqaralyq deńgeıde damýyna da toqtaldy. Onyń aıtýynsha, búginde elde álemniń jetekshi joǵary oqý oryndarynyń 30-dan astam fılıaly jumys isteıdi, al qazaqstandyq ýnıversıtetterde 40 myńnan astam sheteldik stýdent bilim alyp jatyr.
«Bilim sapasynyń negizi – halyqaralyq senim»
Al jıynǵa qatysqan Eýropalyq joǵary bilim sapasyn qamtamasyz etý qaýymdastyǵynyń (ENQA) prezıdenti Danıela Krıstına Gıtýlıka bilim sapasyn qamtamasyz etýdiń taǵy bir qyryna – elderdiń bilim júıeleri arasyndaǵy senimge nazar aýdardy.
Onyń aıtýynsha, halyqaralyq standarttarǵa negizdelgen táýelsiz baǵalaý bir ýnıversıtettiń nemese memlekettiń ishki máselesi emes.
– Bul elderdiń joǵary bilim júıeleri arasynda senim qalyptastyrady. Al senim stýdentter, oqytýshylar men zertteýshilerdiń akademııalyq mobıldigine, ýnıversıtetterdiń halyqaralyq yntymaqtastyǵyn damytýǵa jol ashady, - dedi ol.
Gıtýlıka IAAR-dyń ENQA-ǵa 10 jyldan beri múshe ekenin jáne osy kezeńde úsh ret syrtqy baǵalaýdan ótkenin atap ótti. ENQA músheleri Eýropalyq joǵary bilim keńistigindegi sapany qamtamasyz etý standarttary men nusqaýlyqtaryna sáıkestigin turaqty túrde rastaýy kerek.
Sonymen birge ENQA prezıdenti jasandy ıntellekt joǵary bilim úshin múmkindik qana emes, jańa syn-qater ekenin de eske salyp ótti. Onyń aıtýynsha, JI bilim sapasyna oń yqpal ete alady, biraq ony qoldaný senim máselesin de alǵa shyǵarady.
«JI ýnıversıtettiń barlyq salasyna enýi kerek»
Óz kezeginde Qazaq-Amerıkan ýnıversıtetiniń prezıdenti Asylbek Isahov ýnıversıtetter tsıfrlandyrýdan keıin jańa kezeńge, ıaǵnı jasandy ıntellekt transformatsııasyna ótip jatqanyn aıtady. Onyń pikirinshe, JI transformatsııasyn tek ChatGPT paıdalaný nemese ártúrli AI-agentter qurý dep túsiný jetkiliksiz.
– Jasandy ıntellekt ýnıversıtet qyzmetiniń barlyq negizgi baǵytyna enýi kerek. Bizdiń ýnıversıtette ony qoldanýdyń tórt baǵytyn aıqyndadyq: bilim berý protsesi, oqytý, ǵylymı zertteýler jáne ýnıversıtetti basqarý, - dedi ol.
Ýnıversıtet prezıdentiniń aıtýynsha, JI-di meńgerýdi úsh deńgeıge bólge bolady.
– AI user – JI quraldaryn qoldanýshy, AI professional – ony kásibı deńgeıde paıdalanýshy, AI creator – jasandy ıntellekt tehnologııalaryn jasaýshy. Búginde ýnıversıtet qyzmetkerleri men stýdentter keminde JI quraldaryn qoldana bilýi kerek, - dedi spıker.
Alaıda jasandy ıntellektiniń múmkindigi artqan saıyn oǵan qandaı mindetterdi tapsyrýǵa bolmaıtynyn da anyqtaý mańyzdy.
– Jasandy ıntellekt kómekshi bolýy kerek, biraq stýdenttiń oqýyna qatysty sheshimdi ózi qabyldamaýy tıis. Negizgi jaýapkershilik báribir oqytýshyda qalady. JI qosymsha materıaldar usynyp, stýdenttiń álsiz tustaryn anyqtaýǵa kómektese alady, - dep qosty ol.
«Barlyq stýdentke birdeı oqý tásilinen bas tartqymyz keledi»
Al jıynǵa qatysqan ITU rektory Áltaıyr Ahmetov bolashaqtaǵy bilim sapasy qoldanylatyn tehnologııalardyń sanymen emes, olardyń oqý protsesine qanshalyqty tıimdi engizilgenimen anyqtalady. Bul rette tehnologııa qansha damysa da, bilim berý júıesiniń basty nazarynda adam qalýy kerek.
– Biz barlyq stýdentti birdeı baǵdarlama boıynsha oqytýdan birtindep bas tartqymyz keledi. Ár stýdenttiń múmkindigi, qajettiligi men maqsaty eskerilýi kerek. Jasandy ıntellekt osyǵan kómektesetin quralǵa aınalady, – dedi ol.
Rektordyń aıtýynsha, mundaı ózgeristerdi bir ýnıversıtettiń kúshimen júzege asyrý múmkin emes. Ol úshin joǵary oqý oryndary, memlekettik organdar, sarapshylar, jumys berýshiler jáne bilim sapasyn qamtamasyz etetin uıymdar arasynda turaqty kásibı baılanys qajet
Aıta keteıik, atalǵan forýmǵa Qazaqstanmen qatar Qyrǵyzstan, Ózbekstan, Tájikstan, Ázerbaıjan, Qytaı, Italııa, Túrkııa, Ulybrıtanııa jáne basqa da elderdiń ýnıversıtet basshylary, halyqaralyq uıymdar men bilim sapasyn qamtamasyz etý agenttikteriniń ókilderi qatysty.
Buǵan deıin atalǵan jıynda sóz sóılegen Ǵylym jáne joǵary bilim vıtse-mınıstri Talǵat Eshenqulov Qazaqstanda sheteldik ýnıversıtetter men birlesken bilim berý baǵdarlamalary kóbeıip kele jatqanyn, mundaı baǵdarlamalardyń sapasyna ortaq talaptar qajettigin aıtqan edi.
