JI dáýiri: 4 mıllıonǵa jýyq mamandy ne kútip tur

JI eńbek mindetterin ózgertedi

Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forýmnyń (WEF) Future of Jobs Report 2025 esebine sáıkes, 2030 jylǵa qaraı Qazaqstandaǵy jumysshylarǵa qajet negizgi daǵdylardyń shamamen 40 paıyzy ózgeredi. Jumys berýshilerdiń 58 paıyzy tsıfrlyq qoljetimdiliktiń keńeıýin bıznesti ózgertetin negizgi faktorlardyń biri dep sanasa, shamamen 70 paıyzy qajetti daǵdylar tapshylyǵyn basty kedergi retinde ataǵan.

Ózgeristiń aýqymyn QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń zertteýi de kórsetedi. 1 278 kásibı toptaǵy 9,2 mıllıon jumyskerdi qamtyǵan zertteý nátıjesinde 562 kásibı toptaǵy tórt mıllıonǵa jýyq adamnyń eńbek qyzmeti aıtarlyqtaı ózgerýi múmkin ekeni anyqtalǵan. Bul – zertteýge qamtylǵan eńbek naryǵynyń shamamen 44 paıyzy.

Alaıda ol tórt mıllıon adamnyń jumyssyz qalatynyn bildirmeıdi. Negizgi ózgeris – eńbek mindetteriniń qaıta bólinýi. JI qujat daıyndaý, aqparat izdeý, derekterdi óńdeý sııaqty kúndelikti jumystardy atqara alady, al sheshim qabyldaý, nátıjeni tekserý jáne jaýapkershilik adamǵa qalady.

Qazir elimizdegi jumys mindetteriniń 43 paıyzy negizinen adam kúshimen, 31 paıyzy maman men tehnologııanyń birlesýi arqyly, 26 paıyzy tehnologııa kómegimen oryndalady. 2030 jylǵa qaraı tehnologııanyń úlesi 39 paıyzǵa deıin ósýi múmkin.

HR jáne memlekettik qyzmet salasyndaǵy Qazaq Expert Club sarapshysy Asqar Esimseıitovtiń aıtýynsha, eńbek naryǵyndaǵy mundaı ózgeris JI-den buryn-aq tsıfrlandyrýmen bastalǵan.

– Qarapaıym mysal keltireıin. Astanada aqyly lıftileri bar úıler bar. Buryn olardyń balansyn arnaıy qyzmetkerler tolyqtyratyn. Qazir muny bank qosymshasy arqyly birneshe sekýndta jasaýǵa bolady. ıAǵnı tsıfrlandyrýdyń ózi keıbir kúndelikti mindetterdi adamnyń qolynan tartyp aldy, – dedi Asqar Esimseıitov.

Sarapshynyń aıtýynsha, JI bul úderisti odan ári jedeldetip otyr. Qazirdiń ózinde jasandy ıntellekt klıentterdiń standartty suraqtaryna jaýap beredi, qujat taldaıdy, hattardyń jobasyn daıyndaıdy jáne kóptegen kúndelikti áreketti adamǵa qaraǵanda áldeqaıda jyldam oryndaıdy.

Qandaı mamandyqtar joıylýy múmkin?

JI-diń áseri eń aldymen qaıtalanatyn jáne standartty operatsııalary kóp kásipterden baıqalady. Mınıstrliktiń baǵalaýynsha, 2035 jylǵa qaraı 562 mamandyq transformatsııalanady. Taǵy 46 mamandyq saqtalǵanymen, olardaǵy qyzmetkerlerdiń sany qysqarýy múmkin. Al 14 mamandyq tolyq avtomattandyrylý qaýpinde tur. Sonymen qatar eńbek naryǵynda 33 jańa mamandyq paıda bolady dep kútiledi.

Tolyq avtomattandyrý qaýpi bar kásipterdiń qatarynda mátindi óńdeý operatorlary, mátin terýshiler, derekterdi engizý mamandary jáne korrektorlar bar. Bul jumystardyń basym bóligin algorıtmder oryndaı alady.

Degenmen tehnologııanyń damýy eńbekke degen suranysty tolyq joımaıdy. Kerisinshe, onyń qurylymyn ózgertedi. 2035 jylǵa deıin Qazaqstanǵa 2,9 mıllıon maman qajet bolady dep boljanyp otyr. Onyń 1,8 mıllıony nemese 62 paıyzy jumysshy mamandyqtarǵa tıesili.

Bul suranys qazirdiń ózinde eńbek bırjasynda baıqalady. Jyl basynan beri Enbek.kz platformasynda 845 myń bos jumys orny jarııalanyp, onyń 432 myńy nemese 51 paıyzy jumysshy mamandyqtarǵa tıesili boldy.

Asqar Esimseıitovtiń aıtýynsha, bolashaqtaǵy suranys tek IT salasymen shektelmeıdi.

– Injenerlerge, energetıkterge, qurylysshylarǵa, logıstıka jáne kólik salasynyń mamandaryna, elektrondy kommertsııa mamandaryna jáne bilikti jumysshylarǵa suranys joǵary deńgeıde saqtalady.

Qalalardyń, ınfraqurylymnyń, ónerkásiptiń, logıstıkalyq ortalyqtar men marketpleısterdiń jumysyn tek keńse qyzmetkerleri nemese jasandy ıntellekt arqyly qamtamasyz etý múmkin emes. Adammen tikeleı qarym-qatynasty qajet etetin medıtsına, bilim berý, kútim jáne áleýmettik qyzmet kórsetý salalarynda da mamandar qajet, – dedi ol.

Kadr daıarlaýdaǵy ózgeris

Qyzmetkerlerdi qaıta daıarlaý eńbek naryǵynyń mańyzdy bóligine aınalady. Bul úderis qazirdiń ózinde bastalyp otyr. Mysaly, jaqynda «Qazaqtelekom» ákimshilik sıpattaǵy kúndelikti jumystardyń bir bóligin vırtýaldy JI-agentterge berip, eńbek júktemesin qaıta bólýdi josparlap otyr.

Eńbek naryǵyndaǵy ózgeris bilim berý júıesine de jańa talap qoıady. Qazaqstanda 763 kolledjde 556 myń stýdent bilim alady. Bıyl 160 mamandyq boıynsha 3 myńnan astam bilim berý baǵdarlamasy jańartylǵan. Sonymen qatar qysqa merzimdi mıkrobiliktilik baǵdarlamalaryn damytý qolǵa alynýda.

JI daǵdylaryn meńgerý de keńeıip keledi. Búginde 706 myńnan astam stýdent bazalyq JI kýrstarynan ótken. Al jyl sońyna deıin Mamandyqtardy transformatsııalaýdyń ulttyq ortalyǵyn tolyq iske qosý josparlanyp otyr. Onyń negizgi mindetteriniń biri – eńbek naryǵyna qajet jańa mamandyqtar men quzyretterdi aldyn ala boljaý.

JI-men jumys isteı alatyn mamandar suranysta bolady

Jańa eńbek naryǵynda kásibı bilimmen qatar tehnologııany qoldana bilý de mańyzdy. QS Quacquarelli Symonds baǵalaýynsha, Qazaqstandaǵy kásipterdiń 53 paıyzdan astamynda jekelegen fýnktsııalardy ishinara avtomattandyrýǵa múmkindik bar. Al jumys kúshiniń shamamen 70 paıyzynda JI kómegimen ónimdilikti arttyrý áleýeti ortasha nemese joǵary.

Sondyqtan másele barlyq mamandy baǵdarlamashyǵa aınaldyrýda emes, óz kásibinde JI-di tıimdi paıdalana bilýde.

Sarapshylardyń pikirinshe, kásibin jaqsy biletin ári jasandy ıntellektini jumys quraly retinde paıdalana alatyn býhgalter, zańger, HR-mamany, marketolog nemese menedjerdiń qundylyǵy arta túsedi.

Bul ózgeris HR salasynda da baıqalady. JI bos jumys ornynyń sıpattamasyn daıyndap, júzdegen túıindemeni óńdep, úmitkerlerdi bastapqy irikteýden ótkize alady. Al mamannyń kompanııaǵa sáıkestigi, ujymǵa beıimdelýi jáne kásibı damýy maman tarapynan baǵalanady.

– Qazir maman úshin eń mańyzdy qabiletterdiń qatarynda jańa tehnologııalardy tez meńgerý, analıtıkalyq oılaý, kommýnıkatsııa, beıimdelgishtik pen úzdiksiz bilim alý bar. Artyqshylyq – jınaqtalǵan bilimniń kóleminde emes, daǵdylardy únemi jańartyp otyrý qabiletinde, – dep sanaıdy Asqar Esimseıitov.

Eske salaıyq, buǵan deıin JI-diń qazaqtyń tarıhy men salt-dástúrin qanshalyqty biletinin jazǵan edik.