Jer qoınaýynyń jyrshysy - Shahmardan Esenuly
ASTANA. QazAqparat - Qazaqta «taýmen syrlastym, taspen tildestim, shóppen sóılestim» degen adamǵa «soq ótirikti» deı almaısyń. Sebebi, bul ulttyń baıyrǵy ańyzdaryn bir sholyp shyqsań, eldiń qara tasy da, syldyraı aqqan sýy da, kón topyraǵy da ebin tapqan kisige til qatqanyn jyr ǵyp aıtyp bere alady. Qazaq dalasynyń jer qoınaýyndaǵy únge qulaq qoıyp, onyń sazyn, jyryn tyńdaı alý baqyty mańdaıyna jazylǵan Shahmardan Esenulynyń bul ǵylym salasy boıynsha qaldyrǵan ushan-teńiz murasy osyndaıda eske túsedi.
Geologııa ǵylymynyń adamzatqa sińirgen eńbegi ólsheýsiz ekeni ámbege aıan. Bul ǵylymnyń da, osy ǵylym salasynda ter tókken qazaq ǵalymdarynyń da ultqa, ǵylymı úrdistiń alǵa jyljýyna qosqan úlesin, tipti, sanamalap taýysa almaısyz.
Ásirese, qazaq geology, paıdaly qazbalar salasynyń mamany, qoǵam jáne memleket qaıratkeri, geologııa-mıneralogııa ǵylymynyń doktory, professor, QazKSR ǴA-nyń akademıgi Shahmardan Esenulynyń esimin qalyń qazaǵy esh umyta qoımas.
Shahmardan Esenulynyń qazaq ǵylymyna bútindeı, onyń ishinde geologııa ǵylymyna jekeleı qosqan úlesi, el men jerdiń birtutastyǵyn saqtaýdaǵy eńbegi, ult rýhanııatynyń gúldenýi úshin tókken teri, aýyzeki sózben sanamalap taýysa almas qaıratkerlik joly - búgingi urpaq úshin ónegeliktiń anyq sıpaty bolar minezdiń negizgi qyry ispetti.
Sh.Esenuly degende onyń geologııalyq qyzmet pen ǵylymı jáne ınjenerlik ulttyq kadrlardy daıyndaǵan eńbegin erekshe aıtpaq kerek. «Men prezıdent kezimde ult kadrlarynan akademıkter qataryn tolyqtyrýǵa tyrystym. Korrespondent-músheler sany kóbeıdi. Maǵan tym ultshylsyń degen kiná taǵyldy. Soǵan qaramastan qazaqtyń jas ári bilimdi jigitterin kóp tarttym»,
- deıdi ǵalym óz sózinde. 100-den asa ǵylymı eńbektiń avtory, Qazaqstan geologııa ǵylymyn, onyń mańyzdy salasynyń biri - metallogenııany damytýǵa qosqan úlesi, 1965 jyly jaryq kórgen, Qazaqstannyń keńeıtilgen masshtabty geologııa kartasyn jasaǵan eńbegi - Shahmardan Esenulynyń ǵalymdyǵy jóninde aıtqan az ǵana sóz.
Shahmardan Esenulynyń ustazy qazaqtyń taǵy bir erek týǵan uly - Qanysh Sátpaev bolǵany kópshilikke aıan. Qanysh Sátpaevtiń jetekshiligimen Shahmardan Esenuly Jezqazǵanda on bir jyldan asa ýaqyt qyzmet etedi. Qatardaǵy barlaýshydan ekspedıtsııanyń bas ınjeneri qyzmetine deıin joǵarylaǵan ǵalym Jezqazǵannyń jer asty baılyǵyn eseptep, 1950-shi jyldary 1940 jylmen salystyrǵanda mystyń qory bes esedeı joǵary ekenin dáleldep berdi.
Jezqazǵan óńirindegi halyqty osy kúni de taza aýyz sýymen qamtamasyz etip otyrǵan Janaı jáne Aıdos jerasty sý qorlarynyń qazaqtyń birtýar uly Shahmardan Esenuly basshylyq jasaǵan ekspıdıtsııanyń ashqany kóziqaraqty jurttyń esinde.
Mańǵystaýdyń ońtústigindegi asa mol munaıly gazdyń qory - Jetibaı, Ózen sııaqty munaı kózin ashýǵa qatysqany úshin Shahmardan Esenuly bir top ǵalymdarmen birge Lenındik syılyqtyń laýreaty atanady.
Geologııa salasynyń mamany bola tura, ult rýhanııatyna qosqan úles-salmaǵy da az emes: professor Dosmuhammed Kishibekov Sh.Esenovtiń Ǵylym akademııasyndaǵy Fılosofııa jáne quqyq ınstıtýtynyń janynan arnaýly farabıtaný bólimin ashqanyn aıtady. Nátıjesinde arabsha, aǵylshynsha jáne ózge tilderdi erkin meńgergen, bilimdi, jas ǵalymdar toptasqan bólim ál-Farabı eńbekterin taýyp, qazaqshaǵa, orysshaǵa tárjimalap, uly babamyzdy týǵan halqymen qaıta tabystyrady.
Shahmardan Esenulynyń esimin qaı kúnderi de eske alýǵa turarlyq azamat ekenin aıryqsha atap kórsetkimiz keledi. Ásirese, nebary 33 jasynda mınıstr atanǵan, sonysymen KSRO aýmaǵyndaǵy eń jas basshy bolǵan, jastyǵyna qaramaı, erdiń eri atqarar mindetti múltiksiz oryndaǵan Shahmardan Esenuly esimin eske alyp ótkenniń esh artyǵy joq.
Qaragóz SІMÁDІL.
