Jer asty jylyjaıynyń jemisi - OQO

Qazaqstan boıynsha azyq-túlikke qatysty júrgizilgen marketıngtik taldaýǵa kóz júgirtsek, qys jáne kóktem mezgilinde otandyq kókónisterdiń tapshylyǵy seziletini jasyryn emes. Mundaǵy basty kiltıpan ne? Bizde naýqan kezinde ónim oıdaǵydaı jınalǵanmen, ony saqtaıtyn arnaıy qoımalar men jylyjaıdyń jetispeýshiligin sezdiredi. Al bul máseleni sheshý, ásirese Ońtústik Qazaqstan oblysynda óz nátıjesin berip keledi, dep jazady «Túrkistan» basylymy.

Oblysta óndiristik jylyjaılardy damytý maqsatynda «Shymkent» áleýmettik-kásipkerlik korporatsııasy qalada jylyjaı keshenderin bir aımaqta ornatý boıynsha «Jylyjaı jumaǵy» ındýstrııaldyq aımaq» ınvestıtsııalyq jobasyn qolǵa alǵan bolatyn. Joba aıasynda Shymkenttegi kólik-logıstıkalyq aımaqtyń janynan 136 gektar jer telimin berý jáne sol jer teliminde ınfraqurylym jumystaryn júrgizý qarastyrylyp, arzan tarıfti energııa kózderi de basty nazarǵa alyndy. Bul óz kezeginde kásibin júrgizetin sharýalardyń kapıtaldyq jáne operatsııalyq shyǵyndarynyń azaıýyna sep bolady. Sonymen qatar, agro-ındýstrııaldyq aımaqta joǵary tehnologııamen jylyjaı qurylysyn júrgizetin kásipkerlerge barlyq jaǵdaı jasalatyndyǵy aıtyldy.

Munda jylyjaı sharýashylyǵyna qosalqy bolatyn ónimdi curyptaý, býyp-túıý, caqtaý, qaıta óńdeý nysandary men ákimshilik-turmystyq keshen, ónimniń qaýipsizdik jáne capa talaptaryna sáıkestendiretin zerthanalar bolmaq. Ónerkásiptik jylyjaılardyń bir aımaqta shoǵyrlanýy taýar partııasynyń úlkeıýine, ıaǵnı, uıymdasqan naryqqa tıimdi shartta jetkizýge jaǵdaı týǵyzýy mańyzdy. Jáne fıýcherlik kelisim-sharttar jasasýǵa, kúnine 240-320 tonnalyq nemese qundyq eseppen jylyna 14 mlrd teńgelik mol taýarmen qamtamasyz etýge múmkindik beredi.

Búginde quny 26 mlrd teńgeni quraıtyn ishki ınfraqurylym qurylysyn qarjylandyrý maqsatynda sheteldik ınvestorlarmen kelissózder júrgizildi. Nátıjesinde qytaıdyń «China SinoLight Corporation» kompanııasy jobany qarjylandyrýǵa qyzyǵýshylyq tanytqan bolatyn. Agroaımaqtyń ınfraqurylym jumystary aıaqtalǵan soń jergilikti ınvestor ondaǵy 40 gektar jerge 25 mlrd teńge qarjy quıýǵa daıyn ekenin bildirdi. Demek, bul jylyjaı máselesin sheshýdiń alǵashqy tetiginiń biri.

Bir aıta keterligi, sońǵy úsh jylda eldegi jylyjaılardyń aýdany ulǵaıyp keledi. Olardyń deni - ońtústiktiń enshisinde. ıAǵnı, kúngeıdegi kókónistiń 90 paıyzy otandyq naryqqa shyǵarylýda. Bul rette Ordabasy aýdanynda jylyjaı sharýashylyǵy kásibin qolǵa alǵan sharýalar az emes. Máselen, Qaraspan aýylynda kúnniń jylýyn paıdalanatyn jer asty jylyjaıynyń jumys istegenine biraz ýaqyt. Jylytý júıesin qajet etpeıtin jylyjaıda qyzanaq pen qııardyń birneshe túri ósiriledi. 20 adamdy jumyspen qamtyǵan jylyjaıdyń ónim berý kórsetkishi táp-táýir. Kókónister TMD elderine de jetkizilip jatyr.

Aýmaǵy 11 gektardy quraıtyn «Adelıa» sharýa qojalyǵynyń jylyjaıy sońǵy úlgidegi tehnologııalarmen jabdyqtalǵan. Ereksheligi sol, kókónistiń ósip-jetilýinde eshbir hımıkat qoldanylmaıdy. Jylyna 3 ret ónim alýǵa bolatyn nysanda 200-ge tarta jumysshy eńbek etedi. Tamshylatyp sýǵarý, jylytý sekildi jumystyń bári kompıýtermen basqarylady. Munda jylyna 8500 tonnadan astam ónim alýǵa múmkindik bar. Ázirge jylyjaıda kókónisterdiń gollandııalyq surpy egilýde.

Aýdannyń aýyl sharýashylyǵy qarqyndy ósý ústinde. «Sybaǵa», «Qulan», «Altyn asyq» baǵdarlamalaryn júzege asyrýda atqarylǵan jumystar oǵan dálel. Іri qara, jylqy, ýaq mal tuqymyn asyldandyrý isi jaqsy jolǵa qoıylǵan. Máselen, sıyrdy asyldandyrý jospary 74 myń bolsa, sonyń bıyl 18 paıyzy qamtamasyz etildi, ýaq mal boıynsha 200 paıyz júzege asty. S.Ábjalovtyń «Seraly», T.Janysbaevtyń «Sabyr», O.Atashovtyń «Ortaı», B.Jumabaevtyń «Bekzatbaq» sharýashylyqtary jylqy ósirýge den qoıǵan. «Ordabasy qustyń» dańqy búginde respýblıka kóleminen asyp ketken. Onda 8100 tonna qus eti óndirilse, 2020 jylǵa qaraı 20 myń tonnaǵa jetkizý mejelengen. Otbasylyq mal bordaqylaý alańdaryn, sút fermalaryn órkendetý de keńinen qanat jaıyp keledi. 237 turǵyn 550 mln teńge jeńildetilgen nesıe alyp, jumys isteýde. Bul sharýa qojalyqtarynyń eńbegi elenip, kásibi órge domalap jatqandyǵyn kórsetedi.

Sondyqtan da bolar, búginde kórshi memleketterdiń ózi ońtústiktiń kókónisin satyp alýǵa qumar. Tipti, Reseıdiń Habarovsk, Novosibir, Barnaýyl, Krasnoıarsk jáne Tatarstan óńirleri kúngeıdiń kókónisi men jemis-jıdek ónimderine tapsyrys berýdi ulǵaıtqan. Osyǵan oraı, kórshi eldegi saýda jelisin qurǵan kásipkerler jergilikti sharýashylyq jetekshilerimen kezdesip, birge jumys isteýdiń joldaryn da qarastyrǵan bolatyn. Basqosýǵa uıytqy bolǵan Ońtústik Qazaqstan oblysy kásipkerler palatasy jergilikti kásip ıeleriniń múddesi turǵysynan bar amaldy qolǵa alǵanyn aıtý kerek. Búginde kúngeıde 2500-deı sharýashylyq nysandary jumysyn júıege qoıyp úlgergen. Onyń ishinde kókónis, baqsha ónimderin óndiretinderi de barshylyq. Al qazir, ónimniń pisken shaǵynda kórshi Reseıdiń qalalaryna jóneltilip jatqan kókónis, baqsha ónimderinde esep joq. Ásirese, qaýyn-qarbyzdyń deni sol jaqqa qaraı tasymaldanýda. Buǵan deıin Almaty men taldyqorǵandyq kásipkerlermen jumys istep kelgen reseılikter osy tájirıbe negizinde jyl on eki aı jergilikti taýarlardy saýda jelisi arqyly Reseı qalalaryna ótkizýge kelisken.

Jýyrda reseılik «Komandor» (Krasnoıarsk), «Marııa Ra» (Barnaýl), «Essen» (Tatarstan), «Samberı» (Habarovsk) saýda jelileriniń ókilderi óńirge issaparmen kelip, arnaıy kelisimderge qol jetkizdi. OQO kásipkerler palatasy janyndaǵy tamaq ónerkásibi komıtetiniń tóraǵasy A.Qarajanovtyń aıtýynsha, reseılik kásipkerlerdi eń aldymen Ońtústiktiń sapaly ónimderi qyzyqtyryp otyr. Onyń ústine ekonomıkalyq sanktsııalardyń saldarynan Reseıdegi dúken sórelerinde biraz taýarlar azaıyp qaldy. Endi olardyń ornyn basýǵa qazaqstandyq ónimderge úlken múmkindik týyp tur. Óńirlik kásipkerler palatasy janyndaǵy komıtet tóraǵasynyń málimdeýinshe, reseılik saýda jelileriniń suranysyn qanaǵattandyrýǵa oblystyń aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdiń áleýeti tolyq jetedi.

«Osydan on jyl buryn Reseı naryǵyna kirý qıyn bolatyn. Qazir jaǵdaı ózgerdi. Sondyqtan saýda-sattyq áriptestik ornatýǵa aldymen ózderi múddeli bolyp turǵanda urymtal sátti jiberip alýǵa bolmaıdy», - dedi ol. Aıta ketý kerek, reseılik saýda jelilerin qajetti ónimdermen qamtamasyz etý jónindegi kelisimshart ázirge bir jyl merzimge jasaldy.