Jeńildetilgen nesıe kólemi artty: agro salaǵa qoldaý kúsheıdi
ASTANA. KAZINFORM — Qazaqstanda agrarshylardy jeńildetilgen qarjylandyrý kólemi edáýir artty. Jańa tetik arqyly aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler jyldyq 5 paıyzdyq mólsherlememen nesıe alyp, egis jáne egin jınaý jumystaryn ýaqytyly júrgizýge múmkindik aldy. Nátıjesinde qarjylandyrý kólemi men qamtylǵan egistik alqaptarynyń aýmaǵy ulǵaıdy.
Qazaqstannyń agrarlyq sektorynda uzaqqa sozylǵan júıeli máselelerdiń biri aınalym kapıtalynyń jetkiliksizdigi edi. Ár jyldary kóktemgi egis jáne egin jınaý jumystaryn júrgizýge 70-ten 140 mlrd teńgege deıin jeńildetilgen qarjylandyrý bólingenimen, aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdiń qajettiligi budan áldeqaıda joǵary boldy. Bıýdjet múmkindikteri shekteýli jaǵdaıda agrarshylarǵa túsetin qarjylyq júktemeni arttyrmaı-aq qoljetimdi qarjylandyrý kólemin ulǵaıtýǵa múmkindik beretin sheshim qajet edi.
Osyndaı tıimdi qural retinde oblıgatsııalyq qaryzdar boıynsha kýpondyq syıaqyny sýbsıdııalaý tetigi engizildi. Bul salaǵa qosymsha qarjy resýrstaryn tartýǵa jáne aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi jyldyq belgilengen 5% mólsherlememen jeńildetilgen qarjylandyrýmen qamtamasyz etýge múmkindik berdi. Іs júzinde sýbsıdııalaý tásili túbegeıli jańartyldy.
— Buryn agrarshylar nesıeni naryqtyq mólsherlememen alyp, keıin sýbsıdııa alý rásiminen ózderi ótetin. Bul qosymsha ákimshilik júkteme týǵyzyp, sýbsıdııalardyń ýaqytyly tólenýine qatysty máselelerge sebep bolatyn. Jańa tásil aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler úshin 5% jeńildetilgen mólsherlemeni saqtap qalýǵa múmkindik berdi, al sýbsıdııalardyń keshiktirilip tólenýine baılanysty táýekelderdi Korporatsııa óz moınyna aldy, — deıdi «Agrarlyq nesıe korporatsııasy» aktsıonerlik qoǵamy Basqarma tóraǵasy Almat Áshirbekov.
Tek qarjylandyrý kólemi ǵana emes, salany qamtý aýqymy jaǵynan da nátıje joǵary. 2024 jyly kóktemgi egis jáne egin jınaý jumystaryn júrgizýge 321,5 mlrd teńge kóleminde jeńildetilgen nesıe berilip, 5,6 mln gektar alqaptaǵy jumystar qarjylandyryldy. Al 2025 jyly qarjylandyrý kólemi 549 mlrd teńgeden asyp, qamtý aýmaǵy 8,5 mln gektarǵa deıin ulǵaıdy. Bul sala úshin shyǵyndardy turaqty josparlaýǵa jáne óndiris tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń derekterine sáıkes, Qazaqstanda dándi jáne burshaqty daqyldardyń ortasha ónimdiligi 2023 jylǵy gektaryna 10,3 tsentnerden 2024 jyly gektaryna 15,2 tsentnerge deıin ósti.
— Bizdiń maqsatymyz — nesıe berý kólemin jaı ǵana arttyrý emes. Eń bastysy — salada jetkilikti kólemde aınalym kapıtalyn qalyptastyrý. Aýyl sharýashylyǵy óndirýshisi qajetti resýrstarmen tolyq qamtamasyz etilgen kezde óndiristik tehnologııalardy saqtaı otyryp jumys isteı alady, sharýashylyqtyń tıimdiligin arttyrady jáne ónimniń ózindik qunyn tómendetedi. Túptep kelgende, bul otandyq agroónerkásiptik keshenniń básekege qabilettiligine tikeleı áser etedi, — dedi Almat Áshirbekov.
Bul tetiktiń taǵy bir mańyzdy artyqshylyǵy — aýyl sharýashylyǵy óndirýshileri aldaǵy óndiristik maýsymǵa qajetti qarjylandyrýdy qazan–qarasha aılarynan bastap tarta alatyn boldy. Sonyń arqasynda olar qajetti resýrstardy aldyn ala ári tıimdi baǵamen satyp alyp, jumystardyń ózindik qunyn tómendetýge múmkindik aldy.
Damý ınstıtýttarynyń paıdasyn bólý máselesi de erekshe nazar aýdarýǵa turarlyq. Qazaqstan Respýblıkasynyń Bıýdjet kodeksine sáıkes, kvazımemlekettik sektor uıymdarynyń taza paıdasynyń 70%-y dıvıdend túrinde memleketke aýdarylady. Qalǵan qarajat negizgi qyzmetke qaıta ınvestıtsııalanyp, aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi odan ári qarjylandyrýǵa baǵyttalady.
Kez kelgen tetiktiń tıimdiligi, túptep kelgende, qarajat tartý tásilimen emes, onyń nátıjesimen ólshenedi. Eger agrarshylar qarjylandyrýdy ýaqytynda alyp, dala jumystaryn toqtaýsyz júrgizip, mol ónimge qol jetkizse, onda júıe tıimdiligin kórsetti deýge bolady. Buǵan sońǵy eki jyldyń kórsetkishteri naqty dálel deýge bolady.
Aıta keteıik, buǵan deıin elimizde agrosýbsıdııalaý júıesi ózgeretinin jazdyq. Fermerler jeńildetilgen nesıege kóshiriledi.
