JEKEShAT TAS MÚSІNІ
JEKEShAT TAS MÚSІNІ - orta ǵasyrlardan saqtalǵan kóne eskertkish. Qaraǵandy oblysynyń Ulytaý óńirindegi Qaratorǵaı ózeniniń bir salasy Bozaı ózeniniń Jekeshat saıynda ornalasqan.
Eskertkishti 1946-1950 jyldary ғұlama ғalym Әlkeı Marғұlannyң jetekshiligimen Ortalyқ Қazaқstan arheologııalyқ ekspedıtsııasy zerttegen. Merzimi jaғynan HІV ғasyrlarғa jatady.
Mүsinniң basty ereksheligi - onyң bұrynғy tүrki dәýirindegi salt-joralғydan basқasha, jaңa tarıhı kezeңniң dәstүrimen қoıylýynda. Mүsin kishigirim tas obanyң tүrki kezeңindegideı shyғys jaғynda emes, soltүstik-batysynda ornatylғan. Beti de soltүstik-batysқa қaraıdy.
Қyzғylt қoңyrқaı tүsti құmaıt tastan jonylғan. Eskertkishtiң bıiktigi - 110 sm, eni - 26-30 sm, қalyңdyғy - 20 sm. Mүsinshi basyna sәýkele kıgen, jaңa tүsken jas kelinshektiң sұlý beınesin keskindegen. Sәýkeleniң osy mүsin tasta keltirilgen jeңil tүrin halyқ arasynda jelek dep aıtady. Tөbesi bıik, basy shoshaқtalғan, arty әıeldiң arқasyna tөgilip tұratyn mұndaı jelek үlgileri қazaқ etnografııasynyң kөptegen derekterinde jaқsy saқtalғan. Jekeshat tas mүsini sıpaty boıynsha, Ortalyқ Қazaқstan өңirindegi tastan mүsin jasaý dәstүriniң eң aқyrғy kezeңine jatady. VІ ғasyrdan bastap, tamyry arғy dәýirlerge baratyn tүrkilerdiң tas mүsin өneri, keıingi қypshaқ zamanyna қaraı ıslam dini tarapynan tyıym salynyp, soңynan joıylyp ketken. HVІ ғasyrdan қazaқ arasynda tas mүsin ornyna molanyң soltүstik-batys jaғyna қoıylatyn, betine arab jazýy tүsirilgen құlpytastar keңinen taraғan. Sondyқtan Jekeshat tas mүsini ejelgi kөne dәstүrlerdiң joıylar aldyndaғy soңғy boı kөrsetýiniң bir үlgisi bolyp tabylady.
Derek kөzderi:
1. Қazaқstan ұlttyқ entsıklopedııasy, 3 tom
2. Ә.Marғұlan, Ұlytaý tөңiregindegi tas mүsinder. Ejelgi mәdenıet kýәlary, Almaty, 1966
