Jekemenshik mektepterdi memleketten qarjylandyrý júıesin reformalaý kerek – Memleket basshysy
ASTANA. KAZINFORM – Jekemenshik mektepterdi memleketten qarjylandyrý júıesin reformalaý kerek. Bul týraly «Turkistan» gazetine suhbat bergen Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aıtty.
– Qazaqstan – áleýmettik memleket. Densaýlyq saqtaý, áleýmettik qamsyzdandyrý, ǵylym jáne mádenıet salasyna qatysty barlyq mindetteme tolyq oryndalady. «Syrt kóz – synshy» degen sóz bar. Sheteldikter, ásirese, kórshi memleketterdiń turǵyndary bizdiń eldegi áleýmettik qyzmettiń sonshalyqty damyǵanyna qyzyǵa da, qyzǵana da qaraıdy. Sonyń ishinde kepildik berilgen tegin medıtsınalyq kómek jáne azamattarǵa arnalǵan kóptegen jeńildik bar. Tipti, Qazaqstandy «kommýnızm ornaǵan» el dep ataı bastady, - dedi Prezıdent.
Memleket basshysy mysal retinde jekemenshik mektepterdiń ıeleri de aýqymdy memlekettik sýbsıdııa alatyn orta bilim júıesin aıtty.
- Barlyq aımaqqa jekemenshik mektepterdiń, balabaqshalardyń, oqý ortalyqtary men úıirmelerdiń jumysyn qamtamasyz etý úshin «jan basyna sáıkes qarjylandyrý» qaǵıdaty boıynsha qomaqty qarajat bólý mindeti júktelgen. Buǵan qosa, aýqatty kásipkerlerdiń menshigindegi jáne ata-analary balalardyń oqý aqysyna kóp aqsha tólep otyrǵan elıtalyq mektepterge de bıýdjetten qarjy bólinedi. Bul salany memleketten qarjylandyrý júıesiniń ózin reformalaý kerek. Mınıstrliktiń burynǵy basshylary engizgen búgingi burmalanǵan tártip beıberekettikke ákep soqtyrady, sebebi qazirdiń ózinde qarajat jetpeı jatyr, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdent jekemenshik medıtsına salasynda da osyǵan uqsas ahýal qalyptasqanyn aıtty.
- Buryn jekeshelendirilgen medıtsına mekemeleri kóbinese kúrdeli qural-jabdyqtar satyp almaıdy, tekserýden ótý úshin naýqastardy memlekettik emhanalarǵa jiberedi. Biraq eń bastysy, olarǵa shyn máninde naýqastardyń sanyna qaraı emes, «tirkelgen» adamdardyń sanyna qaraı bıýdjetten aqsha bólinedi jáne bul «jan basyna sáıkes qarjylandyrý» dep atalady. Naýqastardyń sanynda múlde naqtylyq joq, tirkeý jumystary qalaı bolsa solaı júrgiziledi. Barlyǵy ashyq bolýǵa tıis, osy saladaǵy úrdistiń bárin tsıfrlandyrǵan jón. Jalpy, bul – kúrdeli másele, Úkimet buǵan nazar aýdarýǵa tıis. Men laýazymdy tulǵalardyń mundaı jaǵdaıǵa jol berip qana qoımaı, memleket múddesine qaıshy keletin nárselerdi «óz qolymen» jasaǵanyna tańǵalamyn. Bir sózben aıtqanda, tıisti mekemelerdiń jónsiz is-áreketteriniń kesirinen bilim berý jáne densaýlyq saqtaý salalaryndaǵy jeke kásipkerlik uǵymy burmalanyp ketken. Ahýaldy túzeý qajet. Bıýdjetten qarjy bólinbese, áleýmettik nysandardyń qıyn jaǵdaıǵa tap bolýy múmkin ekenin túsinemin. Biraq jeke bıznesti túgeldeı derlik memlekettiń moınyna artyp qoıýǵa bolmaıdy, - dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev medıtsına týrızmi turǵysynan alǵanda Astana men basqa da qalalarymyzdyń tanymaldyǵy arta túskeni kóńil qýantatynyn aıtty.
- Dárigerge qaralyp, sapaly em-dom alý úshin kórshi elderden bólek, tipti, AQSh-tyń jáne Eýropanyń keıbir memleketteriniń azamattary Qazaqstanǵa kelip jatyr. Memleket muǵalimderge jáne medıtsına salasynyń qyzmetkerlerine óte jaqsy qoldaý kórsetti. Olardyń jalaqysy birneshe ese ósip, qoǵamdaǵy mártebesi de arta tústi. Bul der kezinde qabyldanǵan oryndy sheshim boldy. Biraq, alaıaqtyqqa jol berilmeıdi. Keńes zamanyndaǵy túrli aımaqtyq qaqtyǵystarǵa qatysqan «ardagerler» áli kúnge deıin áleýmettik jeńildikterdi paıdalanyp keledi. Men halyqqa Joldaýymda Keńes Odaǵynyń kúıregenine otyz jyldan astam ýaqyt ótse de, «ardagerler» kún ótken saıyn kóbeıip, nege ekeni belgisiz, jasaryp bara jatqanyn aıttym, - dedi Prezıdent.
Memleket basshysynyń dereginshe, Qazaqstanda 740 myńnan astam múgedek adam bar eken.
- Elimizdiń eshqandaı qarýly qaqtyǵysqa qatyspaıtynyn eskersek, 20 mıllıon halqy bar memleket úshin munyń kópteý ekenine kelisetin shyǵarsyz. Kezinde jaýapty mekeme qyzmetkerleri memleketten kómek alý úshin týystaryn, máselen, gıpertonııa dıagnozy qoıylǵan jaqyndaryn múgedekter qataryna qosyp jaza salǵany anyqtalyp otyr. Mundaı zańsyz áreketter az emes. Sondyqtan Úkimet pen quqyq qorǵaý organdaryna osy salada tártip ornatýdy tapsyrdym, - dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Aıta keteıik, búgin Turkistan» gazetinde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń atalǵan basylymnyń bas redaktory, belgili aqyn, pýblıtsıst Baýyrjan Babajanulyna bergen keń kólemdi suhbaty jarııalandy.