Jeke kásipkerlerge memqoldaý qanshalyqty tıimdi boldy – Májilis aýdıtorlyq palata esebin tyńdaıdy
ASTANA. KAZINFORM — Búgin Májilistiń jalpy otyrysy ótedi. Onda depýtattar Joǵary aýdıtorlyq palatanyń jeke kásipkerlerge memlekettik qoldaý sharalarynyń tıimdiligine qatysty esebin tyńdap, kreatıvti ındýstrııany qoldaýǵa qatysty zań jobasyn ekinshi oqylymda talqyǵa salady.
19 jeltoqsanda Májilis spıkeri Erlan Qoshanovtyń tóraǵalyǵymen bıýro otyrysy ótip, sol kezde palata jalpy otyrystyń kún tártibi naqtylanǵan edi. Soǵan oraı aldymen depýtattarǵa Joǵary aýdıtorlyq palatanyń jeke kásipkerlik sýbektilerin memlekettik qoldaý sharalarynyń tıimdiligi týraly memlekettik aýdıt esebi usynylady. Aýdıt ortalyq jáne jergilikti memlekettik organdarda, sondaı-aq ulttyq damý ınstıtýttary men olardyń vedomstvolyq baǵynysty uıymdarynda júrgizilgen.
Aıta keteıik, keshe Úkimet «Іsker aımaq» shaǵyn bıznesti qoldaýdyń biryńǵaı baǵdarlamasyn bekitti. Baǵdarlama shaǵyn kásipkerlikti, eń aldymen, aýyldyq eldi mekender men shaǵyn qalalarda aýqymdy damytýǵa baǵyttalǵan. Qujat aıasynda ekinshi deńgeıdegi bankter kredıtteýiniń jalpy kólemi jylyna shamamen 400 mlrd teńgeni quraıtyn bolady. 2026 jylǵa arnalǵan sýbsıdııalaýǵa jyldyq qajettilik shamamen 24 mlrd teńgeni quraıdy. Bul rette birinshi jyly 5 myńnan astam jobany qoldaý kútiledi. Baǵdarlamaǵa qatysýshylar mıkro jáne shaǵyn kásipkerlik sýbektileri bolady. Bir jobaǵa kredıttiń eń kóp somasy – 200 mln teńgege deıin. Sýbsıdııalaý – nomınaldy mólsherlemeniń 40%-y. Sýbsıdııalaý merzimi – uzartýsyz 3 jylǵa deıin.
Esepteýlerge sáıkes, baǵdarlamany 2026-2028 jyldary iske asyrý:
- 23 myńǵa jýyq jobany qoldaýǵa;
- 1,2 trln teńge somasyna kredıt berýdi qamtamasyz etýge;
- shamamen 127 mlrd teńgege bıýdjettik qoldaýǵa múmkindik beredi.
Mýltıplıkatıvti túrinde kútiletin áser:
- salyq túsimderi – 157 mlrd teńge;
- ónim shyǵarý – shamamen 1,4 trln teńge;
- shamamen 7 myń jańa jumys ornyn qurý jáne shamamen 136 myń jumys ornyn saqtap qalý.
Sondaı-aq Májilis ekinshi oqylymda kreatıvti ındýstrııalardy qoldaý jáne damytý máseleleri boıynsha zań jobasyn qaraıdy. Memlekettik qoldaý tetikterin naqtylaýǵa, sala sýbektileriniń biryńǵaı tizilimin qurýǵa jáne jastardyń kreatıvti jobalaryn qoldaýǵa baǵyttalǵan qujatty Májilis osy jyldyń 12 qarashasynda birinshi oqylymda maquldaǵan edi.
Sol kezde Májilis depýtaty Erlan Stambekov zań jobasy shyǵarmashylyq salany zań júzinde qoldaýǵa jáne onyń quqyqtyq negizin kúsheıtýge arnalǵanyn aıtty.
— Zań jobasy «Kásipkerlik kodeks» pen «Mádenıet týraly», «Memlekettik jastar saıasaty týraly» zańdarǵa túzetýler engizýdi kózdeıdi. Bul ózgerister shyǵarmashylyq salany keshendi túrde damytýǵa, quqyqtyq negizin aıqyndaýǵa jáne memlekettik qoldaýdy jetildirýge múmkindik beredi. Qujatta kreatıvti ındýstrııany qoldaıtyn memlekettik organnyń quzyretteri naqty kórsetilgen, — dedi ol.
Sondaı-aq, ol usynylyp otyrǵan normalar jergilikti organdardyń mindetterin de aıqyndaıtynyn aıtady.
— Oblys, qala jáne aýdan ákimderi óńirlik kreatıvti klasterlerdi damytýǵa, ınfraqurylym jasaýǵa jáne qoldaý baǵdarlamalaryn iske asyrýǵa jaýapty bolady. Osy normalar arqyly kreatıvti ındýstrııany quqyqtyq turǵydan qorǵaýǵa alyp, jobalardy baǵalaý jáne ınvestıtsııa tartý arqyly salany turaqty damytý kózdelip otyr. Bul zań jobasy qabyldansa, Qazaqstanda shyǵarmashylyq salaǵa quqyqtyq negizde qoldaý kórsetýdiń jańa dáýiri bastalady, — dedi Erlan Stambekov.
Resmı málimet boıynsha, kreatıvti ındýstrııa salasynda jumys isteıtin 46 myńnan astam uıym tirkelgen. Ol uıymdarda 143 myńǵa jýyq adam jumys isteıdi. Kreatıvti ekonomıkanyń eldiń jalpy ishki ónimindegi úlesi 1 paıyzǵa jaqyndaǵan. Bul 2017 jyldyń kórsetkishinen úsh ese kóp.
Esterińizge sala keteıik, ótken aptadaǵy palatanyń jalpy otyrysynda depýtattar «Qazaqstan Úkimeti men Frantsııa Úkimeti arasyndaǵy adamdardy readmıssııalaý týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» Zańdy qabyldady.
Qujatty ishki ister mınıstriniń orynbasary Sanjar Ádilov tanystyrdy.
- Memleket basshysynyń Frantsııaǵa sapary barysynda osy kelisimge 2024 jyly 5 qarashada qol qoıyldy. Kelisimmen ózge elde bolý sharttaryn buzǵan nemese qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan, ıaǵnı qujattaryn joǵaltqan adamdardy óz azamattyǵy bar elge qaıtarý kózdeledi. El azamattarynyń jeke basyn kýálandyratyn qujattar bolmasa nemese Frantsııada zańsyz júrse, olarǵa qandaı da bir sanktsııasyz (ákimshilik aıyppul salý túrinde) qaıtarýǵa múmkindik beredi. Bul rette, osy eldiń ýákiletti organdary azamattyń eline oralý úshin qujattardy resimdeýge kómek kórsetetin bolady, - dedi ol.
Onyń aıtýynsha, taraptar úshin jaýapty organ retinde Іshki ister mınıstrligi aıqyndalǵan. Kelisim halyqaralyq tájirıbeni eskere otyryp jasalǵan.
Májilis depýtattary Qazaqstanda ıÝNESKO aıasyndaǵy 2-sanatty ortalyq retinde Ortalyq Azııa óńirlik glıatsıologııa ortalyǵynyń mártebesin qaıta jalǵastyrý týraly kelisimdi de ratıfıkatsııalady.
Bul qujat 2012 jylǵy 29 mamyrda Qazaqstan Úkimeti men ıÝNESKO arasyndaǵy kelisim negizinde qurylǵan Ortalyq Azııa óńirlik glıatsıologııalyq ortalyǵynyń mártebesin qaıta jalǵastyrýǵa múmkindik beredi. Ortalyq qyzmetiniń tıimdiligin 2023 jyly ıÝNESKO aýdıti rastady. Sarapshylar onyń Ortalyq Azııadaǵy ıÝNESKO aıasyndaǵy jumys isteıtin jalǵyz mamandandyrylǵan glıatsıologııalyq ortalyq retinde «erekshe mártebesi bar» dep atap ótti. Bul Ortalyq sý qaýipsizdigi salasynda Ortalyq Azııadaǵy ǵylymı jetistikterdiń deńgeıin arttyrýǵa yqpal etedi.
Sondaı-aq palata «Qazaqstan Respýblıkasynyń Qylmystyq kodeksine jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Qylmystyq-protsestik kodeksine tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańdy ekinshi oqylymda qarap, qabyldady.
- Zań jobasy 26 qarashada birinshi oqylymda maquldandy. Negizgi jańalyq – Qylmystyq kodekske jańa 380-3-babyn engizý. Birinshi oqylym barysynda jáne jumys tobynda qyzý talqylaýlar boldy, mańyzdy usynystar aıtyldy. Jumys tobynda osy usynystardy eskere otyryp, ekinshi oqylymǵa deıin zań jobasyn pysyqtap, birshama ózgeris engizdi. Eń basty ózgeriske toqtalsaq, «kúsh qoldaný», ıaǵnı zorlyq-zombylyq pen «qorqytý» uǵymdaryn ajyratyp, olarǵa beriletin jazany bólek qarastyrdyq, - dedi depýtat Ashat Aımaǵambetov.
Osyǵan baılanysty, qylmystyq áreketterdi durys saralaý maqsatynda «qorqytý» boıynsha jaza túrleri birshama jeńildetildi:
- aıyppul mólsheri 500 AEK emes, 200 AEK-ten bastalady;
- qoǵamdyq jumystar 600 emes, 300 saǵatqa deıin tómendedi;
- al bas bostandyǵyn shekteý nemese bas bostandyǵynan aıyrý jazasy 3 jyl emes, 2 jylǵa deıin qysqartyldy.
- «Medıtsına qyzmetkerine kúsh qoldaný», ıaǵnı naqty zorlyq-zombylyq jasaý boıynsha sanktsııalar qatań kúıinde saqtalady. Biz qolynda qarýy joq, tek shıpaly alaqany men bilimine sengen dárigerdi qorǵaýǵa mindettimiz. Ashyǵyn aıtqanda, bul zań jobasy tek dárigerler men jedel járdem júrgizýshileri týraly emes. Bul zań jobasynyń túpki máni – dárigerdiń jeke basy emes, ulttyń densaýlyǵy. Buzaqynyń kesirinen qoly synǵan hırýrg – jasalmaı qalǵan myńdaǵan ota degen sóz. Soqqyǵa jyǵylǵan jedel járdem júrgizýshisi – júzdegen shuǵyl shaqyrtýǵa barmaı qalǵan bútin bir brıgada degen sóz. Sondyqtan, dárigerdi qorǵaý degenimiz – árbir qazaqstandyqtyń densaýlyqqa kepildigin qorǵaý, - dedi depýtat.
Jalpy otyrys sońynda depýtattar memlekettik organdarǵa ózekti áleýmettik-ekonomıkalyq máseleler boıynsha 22 saýal joldady. Máselen, Májilis depýtaty Erlan Saırov rýshyldyq tendentsııa - qoǵam ishinde memlekettik oılaý qabiletin korrozııaǵa ushyratyp, memlekettilikti shashyratýǵa ákeletin qaýipti qubylys ekenin alǵa tartty.
- Jýyrda «Rýyń kim?» degen fılm prokatqa shyǵypty. Bul arqyly kıno túsirýshilerdiń ne aıtpaq bolǵany túsiniksiz?! Tipti, bul fılmdi jarnamalaý úshin jasalǵan arnaıy ekzpozıtsııada rýǵa bólinýdi qoıyp, Qazaqstannyń kartasyn úsh júzge bólip qoıǵandy kórdik. Bul ne degen bassyzdyq? Birtutas memleket ıdeıasy qaıda? Qazaqtyń rýlaryn salystyratyn, kemsitetin fılmderdiń maqsaty qandaı? Ol – ult úshin eń sezimtal taqyrypty aıqaılatyp áleýmettik kontent, kıno taqyrybyna aınaldyryp, kórermen jınaý. Túbi - bul jaqsylyqqa ákelmeıdi. Shyǵarmashylyq bostandyq qajet. Biraq ol myna alaı-dúleı zamanda ulttyń birligin buzyp, memlekettiliktiń tamyryn qııýǵa qabiletti deńgeıge shyqpaýy tıis, - dedi ol Úkimet basshysy atyna joldaǵan saýalynda.