Jazda ishek ınfektsııalary aýrýlary jıileıdi — dáriger keńesi
PETROPAVL. KAZINFORM — Jaz-kúz mezgilinde las qoldyń aýrýyna jatatyn ishek ınfektsııalarymen syrqattaný deńgeıi aıtarlyqtaı artady. Soltústik Qazaqstan oblystyq kópbeıindi balalar aýrýhanasynyń ınfektsııalyq bólim meńgerýshisi Elena Koptıaeva aýrý jaıynda jáne onyń aldyn alý joly týraly aıtyp berdi.
Infektsıonıst dárigerdiń aıtýynsha, ishek ınfektsııalaryna dızenterııa, salmonellez, ish súzegi, A jáne B paratıfi, tyrysqaq, gastroenterıt, taǵamdyq toksıkoınfektsııalar, vırýsty A gepatıti, sondaı-aq vırýstyq ishek ınfektsııalary — adenovırýs, rotavırýs, norovırýs, astrovırýs jáne t. b. jatady.
— Jazda adamdar kóp ýaqytyn tabıǵat aıasynda ótkizedi, saıajaıǵa barady, ózen-kólge baryp shomylady. Sondaı-aq kókónis pen jemis-jıdekterdi kóp tutynyp, tez buzylatyn taǵamdardy kósheden satyp alýy múmkin. Jalpy, jedel ishek ınfektsııalarynyń qozdyrǵyshtary túrli turmystyq zattardyń betinde bolyp, oıynshyqtar, tamaq arqyly berilýi múmkin, — deıdi Elena Koptıaeva.
Іshek ınfektsııasyn juqtyrǵan kezde ádette adamda álsizdik, selqostyq, tábettiń tómendeýi, ish ótý, qusý, ishtiń aýyrýy, dene qyzýynyń kóterilýi jáne qaltyraý sekildi belgiler paıda bolady. Vırýstyq ishek ınfektsııalarynda ishek qana emes, joǵarǵy tynys joldary da zaqymdanady. Mysaly, rotavırýstyq ınfektsııa kezinde tańdaı, badamsha bezderi men tilshik qabynady, al adenovırýstyq ınfektsııada traheobronhıt damýy múmkin.
— Bul aýrýlardyń barlyǵyna ortaq qasıet — qozdyrǵyshtardyń adam aǵzasyna aýyz arqyly enýi. Negizinen nájis arqyly, tamaq, sý jáne ortaq turmys buıymdaryn qoldaný arqyly juǵady. Qozdyrǵyshtyń aǵzaǵa túsken kezinen bastap aýrý belgileri paıda bolǵanǵa deıin birneshe saǵattan 7 kúnge deıin ýaqyt ótedi. Іshek ınfektsııalarynyń qozdyrǵyshtary syrtqy ortada óte tózimdi keledi. Olar óziniń aýrý týdyratyn qasıetin birneshe kúnnen birneshe aptaǵa, tipti aılarǵa deıin saqtaı alady. Ásirese patogendi ishek taıaqshasy, ish súzegi, vırýsty gepatıt jáne basqa vırýstar asa tózimdi bolady, — deıdi maman.
Infektsııanyń taralýyna shybyn-taraqandar sııaqty jándikter de sebep bolýy múmkin. Taǵam ónimderinde ishek ınfektsııalarynyń qozdyrǵyshtary saqtalyp qana qoımaı, belsendi túrde kóbeıedi. Bul kezde taǵamnyń syrtqy túri men dámi ózgermeýi múmkin. Alaıda joǵary temperatýrada qaınatqan kezde qozdyrǵyshtar joıylady.
— Іshek ınfektsııasynyń negizgi kózi — naýqas adam nemese bakterııa tasymaldaýshysy. Aınaladaǵylar úshin, ásirese, aýrýdyń jeńil, anyq baıqalmaıtyn jáne sımptomsyz túrlerine shaldyqqandar óte qaýipti. Іshek ınfektsııalaryn balalar jıi juqtyrady. Qoǵamdyq jáne jeke gıgıena talaptary saqtalmaǵan jaǵdaıda ishek ınfektsııalary óte juqpaly bolyp, aınaladaǵy adamdar arasynda tez taralyp, jappaı syrqattanýǵa ákelýi múmkin, — deıdi Elena Koptıaeva.
Dárigerdiń aıtýynsha, termııalyq óńdeýsiz, salqyn kúıinde tutynylatyn taǵamdar erekshe qaýip tóndiredi. Sebebi mundaı taǵamdarda mıkrobtar jaqsy saqtalady. Olardyń qatarynda krem qosylǵan kondıterlik ónimder, salattar, sút, sary maı bar.
— Ashyq sý aıdyndarynyń sýyn ishýge, ydys-aıaq, qol, kókónis pen jemisti jýýǵa paıdalaný qaýipti. Ashyq sý kózderinde shomylý kezinde de ınfektsııany juqtyrý qaýpi bar. Qudyq sýy durys paıdalanylmasa nemese sanıtarııalyq talaptarǵa saı salynbasa, ol da ınfektsııa kózine aınalýy múmkin. Sý arqyly tyrysqaq, ish súzegi, dızenterııa, salmonellez, vırýsty A gepatıt sııaqty aýrýlar taralady, — deıdi Elena Koptıaeva.
Maman ishek ınfektsııalarynyń aldyn alý úshin qarapaıym gıgıena erejelerin saqtaý qajettigin eskertedi. Jiti ishek ınfektsııalarynyń aldyn alý sharalary:
— Tamaq daıyndaý, as ishý aldynda jáne dárethanadan keıin qoldy sabyndap muqııat jýý;
— Qaınatylǵan, bótelkedegi nemese arnaıy súzgiden ótken sýdy paıdalaný;
— Kókónister men jemisterdi, onyń ishinde tsıtrýs pen banandy taza sýmen jýyp, qaınaǵan sýmen shaıý;
— Sútti mindetti túrde qaınatyp ishý, shıki sútten daıyndalǵan súzbeni tek termııalyq óńdeýden keıin paıdalaný;
— Taǵam ónimderin taza, jabyq ydysta saqtaý, jaramdylyq merzimi ótken azyq-túlikti paıdalanbaý;
— Úıdi taza ustaý, jıi jeldetý jáne kúndelikti jýý;
— Jaz mezgilinde tek arnaıy ruqsat etilgen jerlerde shomylý;
— Vokzaldarda, áýejaılarda jáne demalys oryndarynda bótelkedegi nemese gazdalǵan sý ishkende bir rettik staqandardy paıdalaný.
Buǵan deıin Batys Qazaqstanda 140-tan astam adam jiti ishek juqpalarymen aýyrǵanyn jazǵan edik.
