«Jasyl Nobel» ıegeri Semeı polıgonyn zertteý tarıhymen bólisti
ASTANA. KAZINFORM – Qaısha Atahanova – Qazaqstandaǵy ekologııalyq qozǵalystyń belsendi ókili, bıolog. Ol Semeı ıadrolyq polıgonynyń zardabyn zertteýge qosqan úlesi úshin bedeldi halyqaralyq marapattardyń biri – Goldman Environmental Prize, ıaǵnı «Jasyl Nobel» syılyǵyn ıelengen. Bul marapatty alǵan jalǵyz qazaqstandyq ǵalym Jibek Joly telearnasynyń «Búgin Live» baǵdarlamasynda ǵylymdaǵy joly men ekologııa salasyndaǵy qyzmeti týraly áńgimeledi.
– Biz komandamyzben birge radıoaktıvti lastaný máselesin zertteý baǵytynda kóp eńbek ettik. Bul – meniń ǵana emes, Qazaqstannyń da jetistigi, – dedi ol.
Ekologııa salasyna Qaısha Atahanova stýdenttik kezden bet burǵan. Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetiniń bıologııa fakýltetinde oqyp júrgende ǵylymı zertteýlerge aralasyp, keıin radıatsııanyń densaýlyqqa áserin zertteýdi ómirlik baǵytyna aınaldyrǵan.
– Stýdent kezden bastap ǵylymı zertteýlerge den qoıdyq. Professor Aıthaja Bıǵalıevpen birge jumys istedik. Keıin Reseıdiń ıadrolyq saıasat máselelerimen aınalysatyn ortalyqta eńbek etken akademık Alekseı ıAblokovpen tájirıbe almastyq. Radıatsııanyń az mólsheriniń adam densaýlyǵyna áserin zerttedik. Sondaı-aq Kalıfornııada ıadrolyq energetıkany synaýymen tanymal amerıkalyq ǵalym Djon Gofmanmen kezdesip, Semeı polıgony men ıadrolyq qarýdyń zardaptaryn talqyladyq. Olardyń bul saladaǵy tájirıbeleri óte mol edi, – dedi ǵalym.
Onyń aıtýynsha, sol kezeńde ıadrolyq synaqtarǵa qatysty kóptegen materıal qupııa saqtalǵan.
– Ol kezde barlyq qujattar qupııa boldy. Biraq men ataǵan ǵalymdar tek zertteý jasaýmen shektelgen joq. Olar azamattyq ǵylymnyń damýyna úles qosty, – dedi ol.
Keıin ıadrolyq synaqtardyń saldary týraly derekter ashyq jarııalana bastaǵan soń Qaısha Atahanova «Nevada – Semeı» antııadrolyq qozǵalysyna qosyldy. 1992 jyly Qaraǵandyda Ekologııalyq ortalyq quryp, radıatsııadan zardap shekken turǵyndarmen júıeli jumys júrgizgen.
Ǵalym bul taqyrypty tańdaýǵa kásibı qyzyǵýshylyqpen qatar, jeke ómirindegi oqıǵalar sebep bolǵanyn aıtady.
– «Nevada – Semeı» qozǵalysyna belsendi qatystym. Muny durys sheshim dep sanaımyn. Ózim de bul taqyrypqa jaıdan-jaı kelgen joqpyn. Ata-anamnan, ápkemnen aıyryldym, aǵam da qaterli isikke shaldyqqan. Sondyqtan Semeı polıgonynyń adam densaýlyǵy men tabıǵatqa áserin tereńirek zertteýdi ómirlik mindetim dep qabyldadym, – dedi Qaısha Atahanova.
Aıta keteıik, Japonııada ıadrolyq qarýdy ákelýge tyıym salý máselesi talqylanyp jatyr.
