Jasaral Eńsepov - ánderi men kúılerin urpaǵyna mıras etip qaldyrǵan birtýar daryn

Osyndaı qasıetti ónerdi jalǵastyryp, shákirt tárbıelep júrgen ulaǵatty ustaz, kúı dástúriniń zertteýshisi, pedagogıka ǵylymynyń kandıdaty, QR halyq biliminiń úzdigi- Jasaral Eńsepov edi.

Jasaral Aral óńiriniń túlegi bolǵandyqtan ata - babalarynyń mekeni áıgili halyq kompozıtory Qazanǵaptyń eli. Asyl qasıetti bala kezinen boıyna sińirgen Jasaral bes jasynan qolyna dombyra ustap, ákesi Jaqsylyqtan kúı úırendi. Ákesi temirjol boıynda eńbek etetin. Jumystan sharshap kelse da balanyń kóńilin qaldyrmaı, dombyrasyn qolyna alyp bilgenin úıretetin. Jasaral mektep qabyrǵasynda júrgen keziniń ózinde estigen kúılerin tez úırenip alatyn. «Áke balaǵa synshy» degendeı, álde eski kózqarastyń áseri me, dál mamandyq tańdaý kezinde ákesi Jasaralǵa dárigerlik oqýǵa barýyn ótingen. Úlkenniń sózin jerge tastamaıtyn aýyl balasy arman qushaǵynda júrse de óz maqsatyn umytýǵa tyrysatyn. San-salaly mamandyqty meńgerse de kıeli óner oǵan maza bermeıtin.

Jasaraldyń sazgerlik óneri Aqtóbe oblystyq Maqsut Qusaıynov atyndaǵy mektep-ınternatta án sabaǵynan ustazdyq etken kezinen bastalǵan. Shákirtterge ár mereke saıyn taqyryptyq ánder úıreteıin dese , balalarǵa arnalǵan ánder joqtyń qasy bolǵandyqtan ol dúkennen Muqaǵalı, Qadyr, Qaırat pen Farızalardyń jyr kitabyn satyp alyp, tún balasy oqyp, izdenetin. Kóńilge jaıly óleńder án tilep turǵandaı kórinetin. Kóp izdenisten soń tuńǵysh án týady. Alǵashynda meniń ánim edi dep jarııa etpegenmen Jasaraldyń jańa ánderin oqýshylar oryndaı bastady.

Jergilikti sazger Qaıyrgeldi Qojantaevqa tyrnaqaldy týyndylaryn tyńdap, notaǵa túsirýine kómektesti. «Jasaral, mynaý tabıǵı darynnan týǵan ánder ǵoı, endi saǵan oqý kerek, bilimsiz báıgege túse almaısyń» dep aqyl-keńesin berdi. Sóıtip, balaly-shaǵaly jigit tolqý ústinde júrgende Almatydan kúıshi Tymat Merǵalıev keledi. «Joly bolǵyr jigittiń jeńgesi aldynan shyǵady» degendeı, Tymekeń talapkerdiń shyǵarǵan ánderin tyńdap oqýǵa túsýin talap etedi. Kúndiz-túni janyna damyl bermeıtin áýender men júrek tebirenisi Almatyǵa kelýine sebepshi bolady. Jasaral kele konservatorııada ustazdyq etetin Ǵazıza Jubanovaǵa jolyǵady. Ol kisi: «kúıińdi Quddys Qojamııarovqa tyńdatyp al, ne aıtar eken?» degen.

Sodan Jasaral Qudysqa óz shyǵarmalaryn tyńdatqan soń «án-kúıleriń táp-táýir eken. Saýatsyz sazger boldyń ǵoı, biraq jasyń ájeptáýirge kelipti, oqýdan kesh qaldyń,- dep kompozıtor qaıtalap aıtty. Saly sýǵa ketken Jasaral «átteń-aı» dep elge qaıtam ba» dep turǵanda Ǵazıza Ahmetqyzy aldynan shyǵyp, «eshteńe joq, bıyl daıyndyq kýrsyna tús te kelesi jyly stýdent bol» dep aqyl-keńes bergen. Kelesi jyly konservatorııaǵa túsken soń Jasaral Qazanǵap kúıin zertteýshi, belgili kúıshi Sadýaqas Balmaǵambetovten dáris aldy, kúıdiń qyr-syryn túsindirip, sheberlik shyńdaıdy.

Jasaral konservatorııanyń sońǵy kýrsynda kúıshi Aıtqalı Jaıymovtyń aldynan dáris aldy. Kóp jylǵy arman oryndaldy. Sol jyldary án men kúı shyǵarýǵa birden-bir qolushyn berip, saýattylyqqa tárbıelegen belgili kompozıtor Bazarbaı Jumanııazov edi.

Kishkentaı Aıbek pen Asylbekti jetektep júrip, talaı ret sabaqqa barǵany esinde. Ár balanyń óz qabileti bolady. Aıbekten góri Asylbek dombyraǵa úıir bolatyn.

Jasaral oqýyn támamdaǵan soń birjolata óner jolyna túspeı, ustazdyq joldy qalap aldy. Almatydaǵy nómiri 115 qazaq orta mektebiniń ashylýyna kúsh jumsap, os oqý ornynda tájirıbelik sabaqtar júrgize bastady.

Týǵanda dúnıe esigin ashady óleń,

Óleńmen qara jerge kirer deneń,- dep Abaı atamyz aıtqandaı, balalardy ónerge tárbıeleı otyryp, basqa pánderden de bilimin arttyrýǵa Jasaraldyń yqpaly erekshe boldy. Shákirtter án men kúıge erekshe ynta qoıdy, dombyrany tez meńgerip aldy.

Men Jasaraldan jańa aǵymnyń DEKKO atalýynyń sebebi ne?-dep suraǵanymda ol kisi bylaı dep jaýap berdi;

«Osy dombyra kúı murasyn atalarymyz berip ketse, biz buny kompıýtermen sóıletip, jańalyq ashýymyz kerek dep oıladym. Ony Asylbek meniń «Áke tolǵaýy» kúıimmen bastady. Bir jyldaı halyqtyń oı-pikirin tyńdap júrdim. Opravatsııadan ótkennen keıin balam qyzyǵyp, «Adaı», «Jumyr qylysh», «Naýaıy» kúılerin estradaǵa qosylyp oryndaı bastady. Іzdeýshi kóbeıdi. Estrada desek qaıtalaý tárizdi. Elder qazaqsha at qoımaımyz ba?- degen. Sosyn oılaı-oılaı dekko degen atty oılap taptyq.

D-dombyra

E- estrada

K- kúı

K -kompıýter

O -oryndaýshy. Bunyń syryn avtorlyq patent alǵannan keıin aıttym».

Ónerge jańalyq kelgen soń qaıtalaýshylar kóbeıip ketti. Bul jóninde Jasaral «meniń mektebimdi jalǵastyrýshy jastar kóbeıse, halyqqa unaǵany» -deıdi. Basynda óner adamdary dombyrany estradaǵa salyp búldirdińder»-dep qarsy bolǵandary da bolypty. Jasaraldy birden-bir qoldaǵan konservatorııa rektory Jánııa Áýbákirova, kúıshiler Qarshyǵa Ahmedııarov pen Rysbaı Ǵabdıev edi.

Dombyradan túk shyqpaıdy degen keıbir tyńdaýshynyń sózin joqqa shyǵaryp, ákeli-balaly kúıshiler dombyrany álemdik dárejege kóterdi, jetistikterge jetti.

Kúıshi Jasaral Eńsepov óziniń kóp jylǵy eńbeginin nátıjesin 2004 jylǵy 22 sáýirde ótken shyǵarmashylyq keshinde aıqyn kórsetti. Keshte Qazaqtyń Memlekettik Qurmanǵazy atyndaǵy halyq aspaptar orkestri on eki shyǵarmasyn oryndady. Halqymyzdyń súıikti ánshileri Nurǵalı Núsipjanov pen Nurjamal Úsenbaeva, Ǵafız Esimov, Dına Hamzına jáne estrada janrynda Shákızada, Seıfýllın, Renat, Janarlar lırıkalyq ánderdi oryndady. Shyǵarmalarǵa partıtýra, oranjırovka jasaý kásibı turǵyda oryndalyp, stýdııada jaqsy jazyldy.

Sóz oraı kelgende Asylbektiń osy ýaqytqa deıin jetken jetistikteri jaıly aıtyp berýin ótingende Jasaral urpaǵy jaıly maqtanyshpen oıyn jalǵastyrdy:

«Asylbek halyqtyń kóz aldynda júrgen bala. On jasynan meniń synybymda oqydy. Qaladaǵy respýblıkalqy konkýrsta birinshi oryn aldy. Sóıtip, Frantsııada ótken dúnıejúzilik Brıton atyndaǵy festıvalda laýreat atanyp keldik. Gazet-jýrnaldarda jazyldy. Halyqaralyq festıvaldardyń bárinen Gran prı, 1 oryn alyp keldi. Jastar odaǵy jáne «Daryn» syılyǵynyń laýreaty. Sonymen qatar «Tarlan» syılyǵynyń ıegeri.

Jasaraldyń dekko tásilimen jazylǵan Qurmanǵazy babamyzǵa «Arnaý», «Sartaı baba», «Nurshashý» jáne «Áke tolǵaýy» kúıleri Asylbektiń oryndaýynda erekshe sezim men rýhqa toly. Óz babasy Kótibar batyrǵa arnaǵan «Er baba» áni Ǵafız Esimovtiń oryndaýynda óz maǵynasyn asha bildi.

Qazaqstannyń halyq ártisi Nurjamal Úsenbaevanyń oryndaýynda «Qýanaıyn», «Aqqý» ánderi ánshiniń únimen erekshe áserli. Al Dına Hamzınanyń oryndaǵan «Kúnim-bóbegim» áni besik jyryna uqsas. «Qudalarym» ánin Janar Aıjanova oryndap júr.

Jalpy Qazaq radıosynyń «Altyn qorynda» sazger Jasaral Eńsepovtyń 30-ǵa jýyq ózi shyǵarǵan shyǵarmalary saqtalǵan.

Jasaral Bilim akademııasynda aǵa ǵylymı qyzmetker bola júrip, «Dombyra óneri arqyly oqýshy jastarǵa mýzykalyq -estetıkalyq tárbıe berý júıesi», «Kúı-rýh», «On eki perneniń qudireti», Dombyra óneri-halyqtyq óner» atty ǵylymı zertteý eńbekterin jazdy. Ǵylym kandıdaty atandy. Úı ishimen ónerge beıim otbasynda Jasaral men Asylbek kúıshi, úlken uldary Aıbek dızaıner-modeler, al Syrym bolsa, ánshi. Balalarynyń anasy Farıdanyń toı-tomalaqta án salatyny bar.

Úlkeni Aıbek Asylbektiń sahnaǵa shyǵatyn kıimderiniń úlgisin jasap, erekshe qamqorlyqqa alǵan. Áride halyqtyń kúı dástúrinen nár alyp, Qazanǵap kúılerin tamsana tyńdap ósken Jasaral týmysynan qarapaıym jan. Ol Sadýaqastaı ustazdan dáris alyp, Aıtqalıdaı óner ıesiniń aqyl-keńesin boıyna sińirgen kúıshi ári óner zertteýshisi. Dalasy án salyp turǵan qazaq óneriniń bir perzenti júrekke syımaǵan kórikti ánderi men kúmbirlegen kúılerin halqyma jetkizem dep kelgen maqsatty armanyna jetip, jemis bergen máýeli aǵashtaı tamyryn tereń jaıdy. Alys turǵan bıik shyń jaqyndaı tústi. Áke úshin urpaǵynyń senim aqtaǵany - baqyt.

Kúıshi-ustaz Jasaral Eńsepov babalar kúıin balasy Asylbekke tapsyrdy. Bala dep ómiri men ónerin osy balalarǵa arnaǵan ónerdiń óz ókiliniń Asylbegin el jas kezinen tanydy, ónerine tántti boldy. Ol Qurmanǵazy atyndaǵy Halyqaralyq baıqaýdyń jáne Respýblıkalyq «Shabyt» festıvalynyń laýreaty, «Qazaqstan Jastar odaǵy» syılyǵynyń jáne «Tarlan», «Daryn» syılyqtarynyń laýreaty, sondaı-aq «Jyl áni-Altyn dısk» televızııalyq festıvalynyń jeńimpazy atandy. Únemi izdeniste qabiletin shyńdaǵan Asylbek «at tuıaǵyn taı basqan» áke óneriniń jalǵasy ekeni ras. Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Altyn Imanbaeva