Jasandy uryqtandyrý jáne sýrrogat ana bolý: jańa qaǵıda boıynsha ne ózgerdi

Buıryq 2026 jylǵy 17 qazannan bastap qoldanysqa engiziledi.

Atap aıtqanda, mynadaı uǵymdar naqtylandy:

· qosalqy reprodýktıvtik ádister men tehnologııalar (QRÁT) — bedeýlikti emdeý ádisteri (jasandy uryqtandyrý (JU), ekstrakorporaldyq uryqtandyrý (EKU) jáne embrıondy aýystyryp salý), olardy qoldaný kezinde uryqtaný men embrıonnyń erte damýynyń jekelegen nemese barlyq kezeńderi ana organızminen tys júzege asyrylady. Bul rette donorlyq jáne (nemese) krıokonservatsııalanǵan jynys jasýshalary, reprodýktıvtik aǵzalardyń tinderi men embrıondar, sondaı-aq sýrrogat ana bolý paıdalanylýy múmkin;
· sýrrogat ana bolý týraly shart — QR azamattary bolyp tabylatyn, nekede (erli-zaıyptylyqta) turǵan jáne balaly bolǵysy keletin adamdar, sondaı-aq, qosalqy reprodýktıvtik ádister men tehnologııalardy qoldaný arqyly balany kóterip, dúnıege ákelýge kelisim bergen áıel arasyndaǵy notarıattyq kýálandyrylǵan jazbasha kelisim.

QRÁT qoldaný arqyly júzege asatyn protsedýra MÁMS júıesinde Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryna kórsetiledi.

Sonymen qatar, qaǵıdalarǵa nekede turmaıtyn áıeldiń nemese er adamnyń aqparattandyrylǵan medıtsınalyq aralasýǵa kelisimi bolǵan jaǵdaıda qosalqy reprodýktıvtik ádister men tehnologııalardy qoldanýǵa quqyǵy bar ekeni týraly tarmaq qosyldy. Alaıda Sýrrogat ana bolý bul jaǵdaıǵa jatpaıdy.

MÁMS júıesindegi medıtsınalyq kómekke kiretin QRÁT protsedýrasy — mynadaı kezeńderde birizdi oryndalatyn tsıkl ekeni naqtylandy: sýperovýlıatsııany yntalandyrý; analyq bezderdi transvagınaldy pýnktsııalaý; jumyrtqa jasýshasyn alý; ootsıtti (ootsıtterdi) uryqtandyrý nemese spermatozoıdty jumyrtqa jasýshasyna ıntratsıtoplazmalyq engizý (IKSI); embrıondardy ósirý; embrıondy aýystyryp salý.

Oǵan sondaı-aq stımýlıatsııa júrgizilgen tsıklde embrıondy aýystyryp salýǵa qarsy kórsetilimder bolǵan jaǵdaıda muzdatylǵan embrıondardy keıinirek aýystyryp salý kiredi. Mundaı jaǵdaılarǵa analyq bezderdiń gıperstımýlıatsııalaný sındromynyń qaýpi, nátıjelilikti tómendetetin faktorlardyń bolýy — ovýlıatsııany yntalandyrý aıasyndaǵy endometrıı gıperplazııasy, endometrıı gıpoplazııasy, kez kelgen ornalasýdaǵy jedel qabyný aýrýlary jatady.

Sonymen qatar, jynys jasýshalaryn, embrıondardy jáne reprodýktıvtik aǵzalardyń tinderin krıokonservatsııalaý patsıenttiń qalaýy boıynsha nemese medıtsınalyq kórsetilimder negizinde júrgiziletini jáne MÁMS júıesindegi qyzmetter tizbesine kirmeıtini tolyqtyryldy.

MÁMS júıesinde QRÁT protsedýrasyn júrgizýge irikteý krıterııleri

MÁMS júıesinde QRÁT protsedýrasyn júrgizý úshin tómendegi faktorlardyń barlyǵy eskeriledi.

Eń aldymen, ovarıaldyq rezerv qanaǵattanarlyq deńgeıde bolýy qajet. Ol myna kórsetkishterdiń keminde ekeýiniń bolýymen sıpattalady:

· antımıýllerlik gormon (AMG) — 0,8 ng/ml-den joǵary;
· follıkýldy yntalandyratyn gormon (FSG) — 12-den tómen (tsıkldiń 2–5-kúnderi);
· ár analyq bezde antraldy follıkýldar sany — keminde 3 (tsıkldiń 2–5-kúnderi);
· jalǵyz analyq bez bolǵan jaǵdaıda — 5–6 antraldy follıkýl.

Ekinshiden, júktiliktiń bastalý nátıjeliligin tómendetetin faktorlardyń bolmaýy shart. Implantatsııaǵa jáne júktiliktiń damýyna kedergi keltiretin ishki jynys aǵzalarynyń damý aqaýlary, gıdro (saktosalpınkster), jatyr qýysynyń 3–4 dárejeli sınehııalary, analyq bez kıstalary, obtýratsııalyq emes azoospermııa.

Úshinshiden, er adam bedeý bolmaýy kerek, onyń ishinde mynadaı kórsetilimder anyqtalmaýy tıis:
· olıgozoospermııa — spermatozoıdtar kontsentratsııasynyń 16 mln/ml-ge deıin tómendeýi;
· astenozoospermııa — údemeli qozǵalatyn spermatozoıdtardyń (A+V klasy) eıakýlıattyń bir mıllılıtrinde 5%-dan 30%-ǵa deıin bolýy;
· teratozoospermııa — qalypty qurylymdy spermatozoıdtardyń 1%-dan 4%-ǵa deıin bolýy;
· spermatozoıdtardyń kontsentratsııasy, qozǵalǵyshtyǵy jáne qurylysy kórsetkishteriniń ártúrli úılesimdegi ózgeristerinen turatyn, uryqtandyrý qabiletin tómendetetin sháýettiń aralas patologııasy;
· eıakýlıatta antıspermalyq antıdenelerdiń bolýy (MAR-test — 50%-dan joǵary), olar spermatozoıdtardyń kontsentratsııasy qalypty bolǵan jaǵdaıda tabıǵı uryqtanýǵa kedergi keltiredi;
· azoospermııasy bar, hırýrgııalyq bıopsııa arqyly spermatozoıdtary alynǵan patsıentter.

Tórtinshiden, «Emdeýge jatqyzý bıýrosyna» engizgen kezde áıeldiń jasy 42 jastan aspaýy qajet.

Besinshi másele medıtsınalyq-genetıkalyq konsýltatsııa nátıjeleri boıynsha aýyrlatylǵan genetıkalyq anamnezi bar otbasylyq juptarǵa qatysty. Bul rette tuqym qýalaý túri men genetıkalyq táýekel eskeriledi. Donorlyq bıomaterıal nemese embrıondarǵa preımplantatsııalyq genetıkalyq testileý (PGT) qoldanylýy múmkin. Donorlyq jasýshalar men PGT qunyn patsıentter óz qarajaty esebinen tóleıdi. Jynys jasýshalary donorlaryn patsıentter fenotıptik sıpattamasy negizinde erikti túrde jáne óz betinshe tańdaıdy.

Altynshydan, MÁMS júıesinde QRÁT baǵdarlamalaryn qoldanǵannan keıin júktilik bolmaǵan jaǵdaıǵa baılanysty. Eger embrıondy aýystyryp salý protsedýrasyn qaıta júrgizýge medıtsınalyq uıymǵa joldama bolsa, bıomaterıaldy óz qarajaty esebinen tasymaldaýǵa jol berilmeıdi.
Jetinshiden, krıokonservatsııalanǵan embrıondary bar patsıentter krıokonservatsııalanǵan embrıondar tolyq paıdalanylǵanǵa deıin MÁMS júıesindegi QRÁT baǵdarlamasyna qaıta jiberilmeıdi.

Muzdatylǵan embrıondardy keıin aýystyryp salý sheshimi qabyldansa, protsedýra patsıentke qolaıly kezeńde júrgiziledi.

Eger EKU baǵdarlamasy analyq bezderdiń álsiz jaýaby nemese embrıondardyń damýynyń toqtaýyna baılanysty aıaqtalmasa, úderis «aıaqtalmaǵan» retinde toqtatylady. Onda áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý qoryna (ÁMSQ) jiberiledi jáne naqty jumsalǵan shyǵyndar boıynsha tólenedi.

Spermatozoıdtardy hırýrgııalyq jolmen alýǵa kórsetilimder

QRÁT protsedýralaryn júrgizý úshin spermatozoıdtar mynadaı jaǵdaılarda hırýrgııalyq jolmen alynady:

· obstrýktsııalyq jáne obstrýktsııalyq emes azoospermııa;
· eıakýlıatsııa buzylystary: aspermııa, retrogradty eıakýlıatsııa;
· eıakýlıattaǵy 100% nekrozoospermııa.

Al jedel ınfektsııalyq aýrýlar anyqtalsa, spermatozoıdtardy hırýrgııalyq jolmen alýǵa qarsy kórsetilim sanalady. Spermatozoıdtardy alýdyń ońtaıly ádisin ýrolog dáriger aıqyndaıdy.

IKSI júrgizýge kórsetilimder de belgilendi. Olar: eıakýlıat kórsetkishteriniń aıtarlyqtaı tómendeýimen kórinetin er faktoryna baılanysty bedeýlik; hırýrgııalyq jolmen alynǵan spermatozoıdtardy paıdalaný; muzdatýdan keıingi ootsıtterdi paıdalaný; PGT-ny polımerazalyq tizbekti reaktsııa ádisimen júrgizý; aldyńǵy QRÁT baǵdarlamasynda uryqtaný jıiliginiń tómen bolýy.

Patsıentti QRÁT protsedýrasyna jiberý tártibi

Patsıent tirkelgen jerdegi densaýlyq saqtaý uıymdary bedeýlikten zardap shegetin adamdardy dıspanserlik naýqastardyń elektrondyq tizilimine engizedi.

Tekserýden ótkizip, bedeýliktiń sebepteri anyqtalǵannan keıin patsıent tirkelgen jerdegi densaýlyq saqtaý uıymdary beıindi mamannyń qorytyndysy negizinde patsıenttiń qujattaryn densaýlyq saqtaý salasyndaǵy jergilikti memlekettik basqarý organdarynyń óńirlik komıssııasyna jiberedi.

Óńirlik komıssııa MÁMS júıesinde QRÁT júrgizý máselesin sheshedi.

QRÁT kómegin kórsetetin medıtsınalyq uıymdar MÁMS júıesinde júrgizilgen QRÁT protsedýralary týraly derekterdi medıtsınalyq tsıfrlyq júıege engizedi.

QRÁT kómegin alý úshin medıtsınalyq uıymdy patsıenttiń ózi tańdaıdy.

Oń sheshim qabyldanǵan jaǵdaıda óńirlik komıssııa «Emdeýge jatqyzý bıýrosy» portalynda patsıenttiń qujattar paketimen qosyp, gospıtalızatsııaǵa joldamany tirkeıdi.

QRÁT júrgizetin medıtsınalyq uıymdardy irikteý krıterııleri

MÁMS júıesinde QRÁT protsedýrasyn júrgizetin medıtsınalyq uıymdarǵa naqty talaptar qoıylǵan. Mindettemelerge mynalar jatady:
· medıtsınalyq qyzmetpen aınalysýǵa jaramdy lıtsenzııasynyń bolýy;
· sońǵy úsh jyl ishinde QRÁT salasynda úzdiksiz jumys tájirıbesiniń bolýy;
· QRÁT baǵdarlamalarynyń tıimdiligi. Atap aıtqanda, klınıkalyq júktiliktiń bastalý jıiligi keminde 31%, bala týý jıiligi keminde 27%;
· jylyna keminde 300 EKU emdeý tsıkli;
· materıaldyq-tehnıkalyq bazanyń bolýy: jeke embrıologııalyq zerthana, tolyq tsıkl, kópgazdy ınkýbatorlar jáne IKSI júıesi, asqynýlar kezinde shuǵyl kómek kórsetý múmkindigi;
· shtatta «Reprodýktologııa» nemese «Qosalqy reprodýktıvtik tehnologııalar» (QRT) baǵyty boıynsha sertıfıkattyq kýrstary bar, keminde 5 jyl eńbek ótili bar keminde eki akýsher-gınekologtyń jáne shtattyq embrıologtyń bolýy;
· ýákiletti organnyń tsıfrlyq júıelerimen ıntegratsııanyń bolýy.

Sýperovýlıatsııany yntalandyrý arqyly EKU júrgizý kezeńderi

Stımýlıatsııamen júrgiziletin EKU protsedýrasy myna kezeńderden turady:
· patsıentterdi irikteý jáne tekserý;
· sýperovýlıatsııany ındýktsııalaý, onyń ishinde follıkýlogenez ben endometrııdiń damýyn baqylaý;
· analyq bez follıkýldaryn pýnktsııalaý, ootsıtti (ootsıtterdi) alý;
· ootsıtti (ootsıtterdi) uryqtandyrý nemese IKSI, embrıondardy in vitro jaǵdaıynda ósirý;
· embrıondy jatyr qýysyna aýystyryp salý;
· transferden keıingi gormondyq qoldaý;
· júktiliktiń erte kezeńderin dıagnostıkalaý.

Sýperovýlıatsııany yntalandyrmaı júrgiziletin EKU

Tabıǵı etekkir tsıkli kezinde júrgiziletin EKU myna kezeńderden turady:
· patsıentterdi irikteý jáne tekserý;
· follıkýlogenez ben endometrııdiń damýyn baqylaý;
· analyq bez follıkýldaryn pýnktsııalaý, ootsıtti (ootsıtterdi) alý;
· ootsıtti (ootsıtterdi) uryqtandyrý jáne (nemese) IKSI, embrıondardy in vitro jaǵdaıynda ósirý;
· embrıondy jatyr qýysyna aýystyryp salý;
· transferden keıingi gormondyq qoldaý;
· júktiliktiń erte kezeńderin dıagnostıkalaý.

EKU jáne embrıondy jatyr qýysyna aýystyryp salýǵa qarsy kórsetilimder

EKU jáne embrıondy jatyr qýysyna aýystyryp salý myna jaǵdaılarda júrgizilmeıdi:
· júktilikti kóterýge qarsy kórsetilimi bar somatıkalyq jáne psıhıkalyq aýrýlar;
· embrıondy aýystyryp salýǵa jáne júktiliktiń damýyna kedergi keltiretin jatyr qýysynyń týa bitken aqaýlary nemese júre paıda bolǵan deformatsııalary;
· hırýrgııalyq emdeýdi qajet etetin jáne (nemese) ootsıtti (ootsıtterdi) alýǵa kedergi keltiretin analyq bezderdiń qatersiz isikteri;
· endometrııdiń gıperplastıkalyq protsesteri;
· hırýrgııalyq emdeýdi qajet etetin jatyrdyń qatersiz isikteri;
· kez kelgen ornalasýdaǵy jedel qabyný aýrýlary;
· kez kelgen ornalasýdaǵy qaterli isikter. Erekshelik — hımıoterapııa nemese sáýlelik terapııa aldynda ootsıtterdi alý kórsetilgen jaǵdaılar. Mundaı jaǵdaıda sýperovýlıatsııany yntalandyrý týraly sheshimdi mamandardyń mýltıdıstsıplınarlyq toby qabyldaıdy;
· kesar tiliginen nemese mıomektomııadan keıin jatyrda eki nemese odan da kóp tyrtyqtyń bolýy, eger aspaptyq dıagnostıka (ÝDZ, MRT, gısteroskopııa) arqyly anatomııalyq jáne fýnktsıonaldyq jetkiliksizdik belgileri rastalyp, ana óliminiń joǵary qaýpin (jatyrdyń jyrtylýy, platsentanyń shynaıy bitisýi) týyndatsa.

Qarsy kórsetilimder bolmaǵan jaǵdaıda EKU patsıenttiń nemese patsıentterdiń qalaýy boıynsha bedeýliktiń kez kelgen túrinde júrgiziledi.

Embrıondy jatyr qýysyna aýystyryp salýǵa qarsy kórsetilimder bolǵan jaǵdaıda áıelden sýperovýlıatsııany yntalandyrmaı nemese sýperovýlıatsııany yntalandyra otyryp ootsıtter alynady. Keıin embrıon (embrıondar) sýrrogat ananyń jatyr qýysyna aýystyryp salynady.
Embrıondy jatyr qýysyna aýystyryp salýdyń aldynda ımplantatsııa jıiligin arttyrý maqsatynda blastotsıstanyń shyǵýyn jeńildetý úshin kórsetilimder boıynsha 3–7 kúndik embrıondardyń jyltyr qabyǵy tilinedi.
Júktilikti qandaǵy jáne zárdegi beta-horıondyq gonadotropın mólsheri boıynsha dıagnostıkalaý embrıon aýystyrylǵannan keıin 12–14 kún ótken soń júrgiziledi.

Júktilikti ýltradybystyq dıagnostıkalaý embrıondy (embrıondardy) aýystyrǵannan keıin 21-kúnnen bastap atqarylady.

Genetıkalyq ata-analardyń muzdatylǵan embrıondaryn sýrrogat anaǵa aýystyryp salý úderisi

Genetıkalyq ata-analardyń muzdatylǵan embrıondaryn aýystyryp salý protsedýrasy kezinde:

· sýrrogat anany tańdaý jáne tekserý júrgiziledi;
· sýrrogat ana bir mezgilde jumyrtqa jasýshasynyń donory bola almaıdy;
· sýrrogat ananyń endometrııi daıyndalady;
· muzdatylǵan embrıondar sýrrogat ananyń jatyr qýysyna aýystyryp salynady;
· sýrrogat anaǵa transferden keıingi gormondyq qoldaý kórsetiledi.

Sýrrogat ana bolý baǵdarlamasynda donorlyq jumyrtqa jasýshalary, donorlyq spermatozoıdtar jáne donorlyq embrıondar bir ýaqytta paıdalanylmaıdy.

Aıta keteıik, buǵan deıin bedeýliktiń emi, jatyr transplantatsııasy qalaı jasalatyny jóninde jazǵanbyz. Sondaı-aq sýrrogat ananyń qyzmetin zańdy nekedegi erli-zaıyptylar ǵana paıdalana alatyny týraly jazǵan edik.