Jasandy ıntellekt IT mamandarynyń ornyn basa ala ma
ASTANA. KAZINFORM – Qazaqstanda aqparattyq tehnologııalar salasy damyp, óz mamandary men tehnologııalyq kompanııalary qalyptasty. Endi bul sala jańa beleske qadam basyp otyr. Jasandy ıntellektiniń damýy, bilikti kadrǵa suranys jáne otandyq IT kompanııalardyń bolashaǵy týraly Qazaqstannyń aqparattyq tehnologııalar jáne ınnovatsııalar qaýymdastyǵynyń prezıdenti Irına Sýlımenko Kazinform tilshisine aıtyp berdi.
10 qarashada Qazaqstanda Tsıfrlandyrý jáne aqparattyq tehnologııalar qyzmetkerleriniń kúni atalyp ótedi. Búginde bul sala mamandarynyń eńbegi kúndelikti tirshiligimizdiń kóp bóligimen tyǵyz baılanysty. Aqsha aýdarý, memlekettik qyzmet alý, taýar satyp alý, kásiporyn jumysyn júrgizý – osynyń bárinde aqparattyq tehnologııalardyń úlesi bar.
Kópshilik kún saıyn qoldanatyn tsıfrlyq qyzmetterdiń artynda baǵdarlamashylar, ınjenerler, júıe ákimshileri, sarapshylar men ózge de mamandardyń eńbegi tur. Al jasandy ıntellektiniń keńinen qoldanyla bastaýy bul salaǵa jańa talaptar qoıyp otyr.
Qazaqstannyń IT salasy sońǵy jyldary qalaı ózgerdi? Otandyq kompanııalardyń kókeıinde qandaı másele bar? Jasandy ıntellekt mamandardy almastyra ala ma? Osy saýaldardy Irına Sýlımenkoǵa qoıdyq.
– Irına, sońǵy jyldary Qazaqstannyń IT salasynda qandaı ózgerister boldy?
– Ózgeris az emes. Buryn aqparattyq tehnologııalar týraly sóz bolǵanda, kópshilik baǵdarlamashylardy, saıt jasaýshylardy nemese kompıýter jóndeıtin mamandardy elestetetin. Qazir IT ekonomıkanyń barlyq derlik salasyna aralasty.
Kúndelikti ómirimizdiń ózinen mysal keltirýge bolady. Biz dúkende taýar aqysyn telefon arqyly tóleımiz, memlekettik qyzmetti úıden shyqpaı alamyz, qujattardy elektrondy túrde rásimdeımiz. Kásiporyndarda óndiris, qarjy, júk tasymaly men tutynýshylarǵa qyzmet kórsetý jumystary da birtindep avtomattandyrylyp jatyr.
Munyń bári ózdiginen iske aspaıdy. Bir maman baǵdarlama ázirleıdi, ekinshisi onyń úzdiksiz jumys isteýine jaýap beredi. Taǵy biri aqparattyń qaýipsizdigin qamtamasyz etedi nemese kásiporynǵa jańa júıe engizedi.
Qazaqstanda osy salanyń óz mamandary qalyptasty. Otandyq baǵdarlama ázirleýshiler, tehnologııalyq kompanııalar bar. Olardyń arasynda kúrdeli mindetterdi sheshýge qaýqarlylary da az emes. Endigi mindet – sol múmkindikti keńeıtip, mamandardyń damýyna jol ashý.
– Sońǵy kezde jasandy ıntellekt týraly jıi aıtylady. Oǵan degen qyzyǵýshylyq basqa IT mamandarynyń eńbegin ekinshi orynǵa ysyryp jatqan joq pa?
– Ondaı qaýip bar. Jasandy ıntellektiniń múmkindigi kóp bolǵandyqtan, oǵan jurttyń nazar aýdarýy zańdy. Bul tehnologııa bıznestiń de, memlekettik basqarýdyń da, jalpy qoǵamnyń da jumysyn ózgerte alady.
Biraq IT degenimiz tek jasandy ıntellekt emes.
Máselen, adam memlekettik qyzmetti birneshe mınýtta alǵanda nemese kásipker salyq esebin elektrondy túrde tapsyrǵanda, onyń artynda qanshama mamannyń eńbegi turǵanyn ańǵara bermeıdi. Baǵdarlamashylar, júıe ázirleýshiler, aqparattyq qaýipsizdik jáne tehnıkalyq qoldaý mamandary osy qyzmetterdiń durys jumys isteýine kúsh salady.
Júıe istep turǵanda olardyń eńbegi kózge túse qoımaıdy. Al bir qyzmet toqtap qalsa, onyń kúndelikti ómirimizge qanshalyqty qajet ekenin birden túsinemiz.
Sondyqtan jańa tehnologııalardy ǵana dáriptemeı, eldegi tsıfrlyq qyzmetterdiń jumysyn qamtamasyz etip júrgen mamandardyń eńbegin de baǵalaýymyz kerek.
– Shaǵyn jáne orta bıznes te IT mamandarynyń kómegine muqtaj ba?
– Árıne. Qazir shaǵyn kásipti de aqparattyq tehnologııalarsyz júrgizý qıyn. Mysaly, dúken taýardyń esebin júrgizip, jetkizýshilermen baılanysyp, tólem qabyldaýy kerek. Óndiris ornyna da kiris-shyǵysty esepteý, qujat rásimdeý, jumys barysyn baqylaý qajet. Munyń bári arnaıy baǵdarlamalar arqyly atqarylady.
Alaıda baǵdarlamany satyp alý jetkiliksiz. Ony kásiptiń qajetine qaraı baptaý, jumysyn qadaǵalaý, ýaqytyly jańartý kerek. Bul jumysty IT mamandary atqarady.
Qazaqstanda osyndaı baǵdarlamalardy ázirlep, kásiporyndarǵa engizip júrgen otandyq kompanııalar bar. Olar saýda, óndiris, býhgalterlik esep jáne kásiporyndy basqarý jumystaryn jeńildetetin sheshimder usynady.
Tsıfrlandyrýdyń paıdasy tek ýaqyt únemdeýmen shektelmeıdi. Ol qatelikti azaıtyp, qarjy men basqa da resýrstardy tıimdi jumsaýǵa, durys sheshim qabyldaýǵa kómektesedi.
Sondyqtan IT salasynyń damýy kásipkerliktiń órkendeýimen tikeleı baılanysty.
– Otandyq IT kompanııalar qandaı qıyndyqtarǵa tap bolyp otyr? Qaýymdastyq basshysy retinde qaı máseleni birinshi atar edińiz?
– Eń aldymen, mamandardyń bilimin únemi jetildirý qajet. Tehnologııa tez ózgeredi. Birneshe jyl buryn ozyq sanalǵan sheshimniń ózi qazir jańartýdy qajet etýi múmkin. Sondyqtan mamandar jańa quraldardy meńgerip, únemi izdenip otyrýy kerek.
Búginde baǵdarlama jaza bilýmen shektelý jetkiliksiz. Maman ózi jumys isteıtin salanyń qyr-syryn da túsingeni jón. Mysaly, qarjy, ónerkásip, logıstıka nemese aýyl sharýashylyǵynyń ózindik erekshelikteri bar. Sol salalardy jaqsy biletin IT mamandaryna suranys artyp keledi.
Ekinshi másele – otandyq kompanııalarǵa múmkindik berý. Qazaqstanda jergilikti zańnamany, kásipkerlerdiń talabyn jáne naryqtyń ereksheligin jaqsy biletin baǵdarlama ázirleýshiler men tehnologııalyq sheshimderdi engizetin kompanııalar bar. Olardyń áleýetin paıdalanyp, odan ári damytýymyz qajet.
Memleket, bıznes jáne kásibı qaýymdastyq ta bir-birimen tyǵyz baılanysta jumys isteýi kerek. Tsıfrlyq salaǵa qatysty sheshim qabyldanǵanda, sol talaptardy oryndaıtyn kompanııalardyń tájirıbesi men usynystary eskerilgeni jón.
Qaýymdastyqtyń mindetteriniń biri – osy saladaǵy kompanııalardyń múddesin qorǵaý, mamandardyń pikir almasýyna jaǵdaı jasaý jáne otandyq IT naryǵynyń damýyna qoldaý kórsetý.
– Jasandy ıntellekt buryn birneshe saǵat jumsalatyn jumysty qazir áldeqaıda jyldam oryndaıdy. Bul IT mamandarynyń kásibine qalaı áser etedi?
– Áser etedi, ári ózgeris qazirdiń ózinde bastaldy. Jasandy ıntellekt baǵdarlamashylarǵa kod jazýǵa, ony tekserýge, aqparatty taldaýǵa, qujat daıyndaýǵa jáne keıbir jumysty avtomatty túrde oryndaýǵa kómektesedi.
Biraq muny mamandyqtyń joıylýymen baılanystyrýǵa bolmaıdy. IT salasynda jańa quraldar paıda bolǵan saıyn mamandardyń jumysy da ózgerip otyrdy. Kezinde kóptegen jumys qolmen atqarylatyn. Keıin baǵdarlamalaý tilderi jetildirilip, jumysty avtomattandyratyn júıeler men bultty tehnologııalar paıda boldy. Qazir sol ózgeristerdiń jańa kezeńin bastan ótkerip jatyrmyz.
Menińshe, jańa quraldardy meńgergen maman ǵana emes, sol quraldardyń kómegimen qandaı máseleni sheshýge bolatynyn túsinetin adam utady.
Jasandy ıntellekt sheshim usyna alady. Biraq onyń durys-burysyn, qaýipsizdigin, kásiptiń talabyna jáne zańnamaǵa sáıkestigin adam tekserýi kerek.
Sondyqtan aldaǵy ýaqytta tehnıkalyq bilimmen qatar, taldaý qabileti, jumys úderisterin túsiný jáne jańany tez úırený de mańyzdy bolady.
– Aldaǵy jyldary Qazaqstannyń IT salasyn qandaı ózgerister kútip tur?
– Kóp nárse osy ýaqytqa deıin jınaǵan tájirıbemiz ben múmkindigimizdi qalaı paıdalanatynymyzǵa baılanysty. Qazaqstanda bilikti mamandar, otandyq baǵdarlama ázirleýshiler men tehnologııalyq kompanııalar bar. Kúrdeli jobalardy júzege asyrý tájirıbesi de jınaqtalǵan.
Endi sol jetistiktermen toqtap qalmaı, mamandardyń biliktiligin arttyryp, otandyq kompanııalardy qoldaýymyz kerek. Olardyń ónimderi men sheshimderi Qazaqstanda ǵana emes, shetelde de suranysqa ıe bolǵany mańyzdy.
Menińshe, IT salasynyń eń basty baılyǵy – adam. Jańa tehnologııaǵa, qural-jabdyq pen ınfraqurylymǵa qansha qarjy salynsa da, ony iske qosyp, tıimdi paıdalanatyn bilikti maman bolmasa, odan nátıje shyqpaıdy.
Búginde IT salasynda qandaı mamandarǵa suranys joǵary jáne olardyń jalaqysy qansha? Bul týraly osy materıaldan bile alasyz.
