Jasandy ıntellekt dınozavrlardy izinen anyqtaýdy úırendi
ASTANA. KAZINFORM — Berlındegi Gelmgolts pen Edınbýrg ýnıversıtetiniń ǵalymdary dınozavrlardyń izin ózdiginen tanıtyn jáne qaı túrge tıesili ekenin anyqtaıtyn mashınalyq oqytý ádisin oılap tapty. Zertteý nátıjesi Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) jýrnalynda jarııalandy.
Zertteý barysynda trıastan qazirgi qustarǵa deıingi kezeńdi qamtıtyn 1974 iz derekqory qoldanyldy. Ádistiń negizgi ereksheligi onyń adam klassıfıkatsııasynan tolyq táýelsizdigi. Buryn neırondyq jeliler izderdi aldyn-ala belgileýdi qajet etti, bul nátıjelerge birjaqty áser etetin.
Bólingen varıatsııalyq avtokoder (β-VAE) negizindegi jańa algorıtm izderdiń 8 negizgi sıpattamasyn derbes anyqtady: basyp shyǵarý formasy jáne júktemeniń taralýy, saýsaqtardyń ajyraýy, saýsaqtardyń bekitilýi, ókshege júkteme, saýsaqtar men óksheler arasyndaǵy qysymnyń taralýy, óksheniń ornalasýy jáne sol-oń júkteme. Saraptama 80-93% sáıkes keletindigin kórsetti.
Qupııaǵa toly izderdi taldaý nátıjeleri erekshe qyzyqty boldy. Juqa, keń aralyqtaǵy úsh saýsaqty iz qustyń izine uqsaıdy. Eger olar qustarǵa tıesili bolsa, bul top tabylǵan eń kóne qańqalardan shamamen 60 mıllıon jyl buryn paıda bolǵanyn bildiredi.
Qazir ǵalymdar eki túsiniktemeni qarastyryp jatyr. Birinshisi, qustar shynymen erterek paıda bolǵan, alaıda olardyń súıekteri áli tabylǵan joq. Ekinshisi, izdi qus tárizdi aıaǵy bar, júrisi de qanatattylarǵa uqsaıtyn kishkentaı dınozavrlar qaldyrǵan. Shotlandııadan tabylǵan izder olardyń kópshiligi teropodtarǵa jaqyn ekenin kórsetti, degenmen olardyń bir bóligi ornıtopodtarmen sáıkes keledi, bul toptyń eń kóne ókilderi ekenin ańǵartady.
DinoTracker qoldanbasy kópshilikke arnalǵan. Paıdalanýshylar tabylǵan izdiń sulbasyn júkteı alady jáne ony neırondyq jelige negizdelgen klassıfıkatsııany jasaı otyryp, derekqormen salystyrýyna múmkindik bar.
— Bizdiń zertteýimiz baqylaýsyz-aq mashınalyq oqytý úlgilerin jáne qazbalardy durys anyqtaýǵa kómektesý arqyly burynnan kele jatqan paleontologııalyq máselelerdi sheshe alatynyn kórsetedi, — deıdi ǵalymdar.
Eske salaıyq, osyǵan deıin Italııa taýlarynda myńdaǵan dınozavr izi tabylǵan bolatyn.