Jasampaz shahardyń jasyl beldeýi

Jáńgirdiń jasyl baǵy

Bile bilsek, jer betinde qoldan orman ekken alǵashqy adam - qazaq, qazaq bolǵanda da, ataqty Jáńgir han. 1832 jyly Jáńgirdiń usynysy boıynsha Reseıdiń Saratov qalasynan emen, qaraǵaı jáne qaıyń kóshetteri jetkizilip, Bókeı ordasyna otyrǵyzylǵan. Naryn qumyndaǵy osy orman áli kúnge jaıqalyp tur. Mundaı japyraǵy qamqa kók jelek bizdiń Astanada da bar. Memleket basshysynyń tikeleı qadaǵalaýymen 1997 jyldan beri Astanany aınaldyra aǵash egip jatyrmyz. Jasampaz sha­har osy kúni jasyl beldeýge ora­nyp qapty. On segiz jyl bu­ryn otyrǵyzylǵan kóshetter saıaly báıterekke aınalǵan.
Iá, qalanyń qaınaǵan quryly­symen birge, jasyl alqaby da jaınap keledi. Jyl saıyn jaz­ǵa salym Prezıdenttiń arnaıy baryp, aǵashtardyń jaı-kúıimen tanysatyn ádeti bary aıan. Sondaı saparlardyń birinde Nursultan Nazarbaevtyń: «Elordany Aqmolaǵa kóshirgen kezde qalanyń ishindegi klımat nashar bolatyn. Qalanyń ishin shań basyp ketetin edi. Endi búginde alyp orman ektik, qalanyń ishine de gúlzarlar men aǵashtar otyrǵyzyldy. Qazir qalada shań joq. Astana mańynda ormannyń jaı­qa­lyp ósýine baılanysty qa­lanyń ishindegi jel de azaıdy. Bas­tapqyda elordanyń ma­ńyna orman otyrǵyzaıyq degende,
kóbisi bul jerde orman ós­peıdi degendi aıtqan edi. Oǵan
qaramaı, ǵalymdarmen aqyl­­dasyp, orman otyrǵyza bas­tadyq. Az ǵana jyldyń ishin­de jaıqalyp ósken ormanǵa aınaldy» degen edi.

2012-2016 jyldary jobanyń 1,5 jáne 3 myń gektardy quraıtyn eki satysy tolyqqandy júzege asyrylǵan. Osy ýaqyt aralyǵynda 1 mln 846 myń túp aǵash otyrǵyzylypty. Onyń 56 paıyzy qylqandy japyraqty, al qalǵan 44 paıyzy jaı aǵashtardy quraıdy.

Qyrǵaýyly qyrǵyn eken...
Bas shahardy jaǵalaı jatqan beldeýdiń aýmaǵy jyl ótken saıyn ulǵaıyp keledi. Orman bıikteı, qalyńdaı bas­tady. Tal-terekterdiń aldy osydan on segiz jyl buryn otyr­ǵy­zyldy, sodan beri aýqymy keńeıip, aıy­lyn keńge sozyp keledi. Endi, mine, elorda ákimdigi Astananyń jasyl bel­deýine qosymsha 15 myń gek­tarǵa jýyq jer bóldi. «Astana ormany» JShS-niń dırektory Máýlen Samambetovtiń aıtýynsha, búginde jasyl beldeýdiń jalpy aýmaǵy 14827 gektardy quraıdy. «Qazirgi ýaqytta Astananyń jasyl beldeýin damytýdy eki kezeńge bólýge bolady. Birinshi kezeńi 1998-2004 jyldar aralyǵyn
qamtyǵan edi. Alǵashqy kezeńde, negizinen, qylqan japyraqty aǵashtar otyrǵyzyldy. 2009 jyly Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev kezekti márte jasyl beldeýge kel­geninde, muny tutas orman alqabyna aınaldyrý týraly tapsyrma bergen. Osy sátten bastap ekinshi kezeń bastaldy» deıdi ol.
Mamandardan bilgenimizdeı, elordanyń jasyl beldeýin júzege asyrý alty satyǵa bólin­gen eken. 2012-2016 jyldary jobanyń 1,5 jáne 3 myń gektardy quraıtyn eki satysy to­lyqqandy júzege asyrylǵan. Osy ýaqyt aralyǵynda
1 mln 846 myń túp aǵash otyr­ǵy­zy­lypty. Onyń 56 paıyzy qylqandy japyraqty, al qalǵan 44 paıyzy jaı aǵash­tardy quraıdy.
«2017 jyldan bastap biz jo­banyń úshinshi satysyn júzege asyra bastaımyz. Eń birinshi kezekte áýejaı aýma­ǵyndaǵy
459 gektar ýchas­keni ıgerý qolǵa alynyp, ondaǵy jumystar eki jylǵa sozylady. Al qalǵan satylary qazirgi ýaqytta jobalanýda. Jalpy, 2030 jylǵa deıin
bul jumystar tolyǵymen oryndalady. Astana qalasynyń ákimdigi bizge qosymsha 14827 gektar jer bólmek. Qazirgi ýaqytta onyń 8500 gektary berildi. Demek, bir-eki jyldan keıin bizdiń beldeýdiń aýmaǵy shamamen 32 myń gektarǵa jetedi» dedi M. Samambetov. Onyń atap ótýinshe, Astana jasyl beldeýi aýmaǵynda velosıpedpen serýendeýge arnalǵan jol salý jumystary eki kezeńge bólingen. 2011 jyly uzyndyǵy 4127 metrdi quraıtyn jol paı­­­­dalanýǵa berilgen. Qazirgi ýa­qytta ekinshi kezeńi aıaq­talýǵa jaqyn. Qurylys ju­mystary osy aıdyń sońynda aıaqtalǵannan keıin, velosıpedpen serýendeýge arnalǵan joldyń uzaqtyǵy 19127 metrdi quraıtyn bolady. Bul jol Qorǵaljyn jáne Qaraótkel tas joldaryn jalǵastyrady.
Aıtpaqshy, biz jasyl beldeý­degi serýen bary­synda ormanǵa 200 qyr­ǵaýyl ushyrdyq. Al búginde bul mańǵa shamamen 8 myń qyrǵaýyl jiberilgen.

Tálimbaqtyń jumysy tánti etti
Astanada aldaǵy jyly ótetin «EKSPO-2017» halyqaralyq kórmesi ótetin aýmaqta bota­nıkalyq baq salynyp jatqany belgili. Al dál osy baqta otyrǵy­zylatyn aǵashtardyń
90 paıyzy «Astana kógal­dandyrý qu­rylysy» AQ-na qarasty tálim­baqta ósirilip jatqanyn kópshilik bile ber­meıtindigi anyq. Bizdiń saparymyz 1960-70-jyldary qurylǵan tálimbaqta jalǵasty.
«Tálimbaqtyń jalpy aý­maǵy 349 myń sharshy metrdi quraıdy. Bul jerde 600 myń túpten asatyn aǵashtyń elýden astam túri otyrǵyzylǵan. Onyń ishinde bıik bolyp ósetin aǵashtarmen qatar, tapal butaly aǵashtardyń da kóshetteri bar. Jalpy, bul tálimbaqtyń negizgi maqsaty - elordamyzdy aǵashtarmen abattandyrý. Alpys adam jylyna toǵyz aı boıy úzdiksiz jumys isteıdi» deıdi «Astana kógaldandyrý qurylysy» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Bıbigúl Bektemisova. Onyń aıtýynsha, bul tálim­baqta elimizdiń soltústik óńir­lerine tán, jersinetin aǵashtar dáne­ginen ósirilip, birneshe jyldan keıin elorda kóshelerine otyrǵyzylady.
«Jalpy, bizdiń besjyldyq josparymyz bar. Bir jylda elordaǵa 20 myń úlken aǵash­tarmen qatar, 200 myń túp tapal, topyraqsyz butalardy jiberip otyramyz. Al bıyl osy ýaqytqa deıingi rekordtyq kórsetkishke qol jetkizbekpiz. Jyl sońyna deıin qalaǵa
40 myń túp aǵash beremiz. Óıt­keni Astanada úlken bota­nı­­kalyq baq salynýda. Ju­mysy osy jyldyń qyrkúıek aıynda bastalǵan botanıkalyq baqqa bıyldyń ózinde 15 myń túp aǵash otyrǵyzamyz. Negizi, bul baqqa 40 myń túp aǵash otyr­ǵyzý kózdelgen. Joǵaryda atap ótkenimdeı, onyń 15 myńyn bıyl egemiz» dedi ol.
Tálimbaq mamandarynyń aıtýynsha, Astananyń bota­nıkalyq baǵyn aǵashtarmen qamtamasyz etý jumystary qarqyndy júr­gizilýde. Kúnine 12-den 40 túpke deıin úsh metrlik qaraǵaılar elordaǵa jóneltilýde.

Ashat RAIQUL