Jas otbasylar urpaq órbitýge jaýapkershilikpen qaraýy kerek - Nurdanat Berkinǵalıuly

- Nurdanat Berkinǵalıuly, aldymen Qazaqstan Respýblıkasynyń densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasy óńirde qalaı júzege asyrylýda? Osyǵan toqtalsańyz?

- «Densaýlyq» baǵdarlamasynyń negizgi mindeti aty aıtyp turǵanyndaı halyqtyń densaýlyǵyn nyǵaıtý, osy saladaǵy qyzmet kórsetý sapasyn jaqsartýdy qarastyrady. Bundaǵy basty kórsetkishtiń biri retinde 2019 jylǵa qaraı  turǵyndardyń ortasha ómir súrý uzaqtyǵyn 73 jasqa jetkizý bolyp tabylady.

2017 jyly «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasynyń is-sharalaryn júzege asyrýǵa 5506,8 mln. teńge, sonyń ishinde respýblıkalyq bıýdjet tarapynan 5192,3 mln. teńge bólindi. Osy baǵytta mıokardanyń jiti ınfarktisi men ınsýlt, jaraqattar, onkologııalyq aýrýlar, áıeldi bosandyrýǵa járdemdesý jáne balalar densaýlyǵyn qorǵaý qyzmetin basqarý boıynsha densaýlyq saqtaýdyń yqpaldastyrylǵan úlgilerin engizý jónindegi óńirlik jol kartalary júzege asyrylýda. Negizgi aýrýlar boıynsha basymdyqty qamtamasyz etý jáne medıtsınalyq-sanıtarlyq kómekti jaqsartý maqsatynda qalalyq emhanalarda aýrýlardy basqarý baǵdarlamalary engizildi.

Jalpy tájirıbe dárigerleri men mýltıdıstsıplınarlyq toptar oqytylyp, 500 patsıent qamtyldy. Bul baǵdarlama sozylmaly júrek aýrýy bar naýqastardy shuǵyl jatqyzý sanyn 19-dan 8 paıyzǵa deıin tómendetýge múmkindik berdi. Arterıaldyq qan qysymy deńgeıi kórsetkishiniń 12-den 42 paıyzǵa turaqtanýy, qant dıabetimen syrqattanatyndardyń 25 paıyzynda jaqsy klınıkalyq baqylaý bar ekendigi baıqalady.

Oblysqa kelsek, óńirde aýrýlardy erte anyqtaý skrınıngteri boıynsha jumys júrgizilýde. Jyl basynan beri tegin medıtsınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi aıasynda 71951 adam (jyldyq jospardyń 56,1 paıyzy), onkoskrınıngke 42895 adam (45 paıyz) tekserildi. Salaaralyq jáne vedomstvoaralyq ózara is-árekettik aıasynda 76 jalpy bilim berý mekemesinde nashaqorlyq pen minez-qulyqtyq aýrýlardyń aldyn alý baǵdarlamasy engizilgen bolatyn. Bul baǵytta da tıisti jumystar atqarylýda. Balalar men jasóspirimderdiń sýıtsıdaldyq minez-qulyqtarynyń aldyn alý boıynsha jol kartasyn júzege asyrý baǵytynda 14 dáriger-psıhıatr jáne 233 jalpy tájirıbe dárigeri oqytyldy.

Densaýlyq saqtaýdy aqparattandyrý baǵytynda oblystyń 36 medıtsına uıymynda onlaın rejıminde jumys jasaıtyn medıtsınalyq aqparattyq júıe engizildi. Bul qaǵaz qujat aınalymyn azaıtyp, arnaıy mamandarǵa kirýshilerdiń kezegin qysqartýǵa, densaýlyq saqtaýdyń elektrondy qujatyn odan ári qalyptastyrý úshin dárilik zattar aınalymyn, zerthanalyq jáne dıagnostıkalyq zertteýlerdi baqylap otyrýǵa múmkindik berdi. 2016 jyldan bastap bastapqy medıtsınalyq-sanıtarlyq kómek uıymdarynda kezekti azaıtý úshin barlyq qalalyq emhanada elektrondy taqta ornatyldy. Sondaı-aq túrli suraqtarǵa jaýap beretin, oblystyń 36 medıtsınalyq uıymy qosylǵan biryńǵaı óńirlik Call-ortalyǵy iske qosyldy.

Oblysta elimizde mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrýdy engizý boıynsha jumys medıa-josparǵa sáıkes jalǵasýda. MÁMS máseleleri boıynsha Call-ortalyqtyń barlyq mamandary, 1338 dáriger jáne 4713 orta medıtsına qyzmetkeri oqytyldy. 2017 jyly aqparattyq-túsindirý jumysy boıynsha 223229 adamdy qamtyǵan 1362 kezdesý ótkizildi.

- Bıylǵy bes aıdyń qorytyndylary, ólim-jitim deńgeıi qandaı, júrek-qan tamyrlary, qaterli isik aýrýlary, týberkýlez syndy keselder kórsetkishi, ana men sábı densaýlyǵyn qorǵaý jóninde ne aıtar edińiz?

-Jyl basynan beri myń turǵynǵa shaqqanda, jalpy ólim-jitim kórsetkishi 7,6 paıyzǵa tómendep, 2,68-di (2016 jyly osy kezeńde - 2,9) qurady.  Qan aınalymy júıesi aýrýlarynan bolǵan ólim-jitim 15,4 paıyzǵa (100 myń turǵynǵa) azaıyp, 72,7-ni (2016 jyly - 85,9) qurady. 100 myń turǵynǵa shaqqanda, týberkýlezge shaldyqqandar 7,2, ólim-jitim 11,1 paıyzǵa kemip, sáıkesinshe 20,7-ni (2016 jyly - 22,3) jáne 0,8-di (0,9) qurap otyr. Qaterli isikterden kóz jumǵandar 100 myń turǵynǵa eseptegende, 4,7 paıyzǵa tómendep, 36,3-ti (2016 jyly - 38,1) qurady.

Al deni saý náresteni ómirge ákelý úshin aldyn ala (1 jyldan kem emes) josparlaý kerek. Urpaq órbitýge jaýapkershilikpen qarap, erli-zaıyptynyń ekeýi de medıtsınalyq tolyq tekserýden (terapevt, okýlıst, kardıolog, bolashaq analar gınekologtan) ótýi tıis. Júktilikten eki aı buryn olardyń ekeýi de kúızeliske túspeýi kerek. Jedel juqpalarmen aýyrýyna, ishimdik iship, shylym shegýlerine bolmaıdy. Oǵan qosa qunarly tamaqtanýy qajet. Osyndaı keńesterge qulaq qoıǵannyń esh artyqtyǵy joq. 

- Oblysta medıtsına salasynda qazirgi zamanǵy talaptarǵa sáıkes ozyq tehnologııalardy engizý baǵytynda ne istelýde, kadrlar jetispeýshiligi, olardyń biliktiligin kóterý máselesi qalaı sheshilýde?

- Jalpy, oblysta travmatologııa, kardıohırýrgııa, oftalmologııa, neırohırýrgııa, onkologııa, gınekologııa boıynsha joǵary tehnologııaǵa negizdelgen medıtsınalyq qyzmettiń 65-ten astam túri kórsetiledi. Óńirge bilikti kadrlardy tartý maqsatynda elimizdegi medıtsına ýnıversıtetterimen tyǵyz baılanys ornatylǵan. Mysaly, BQO densaýlyq saqtaý basqarmasy M.Ospanov atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik medıtsınalyq ýnıversıteti jáne S.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsına ýnıversıtetimen memorandým negizinde ózara tıimdi jumystardy júrgizýge kúsh sala bermekshi. Joǵary bilimdi medıtsına kadrlarynyń tapshylyǵyn joıý maqsatynda medıtsınalyq JOO-lardyń bos jumys oryndary jármeńkesine júıeli qatysyp, túlektermen kelisý de nátıjesiz bolmaıtyny anyq. Sol sekildi dárigerlerdiń biliktiligin udaıy jetildirý máselesi umyt qalmaq emes.

- Sońǵy saýal, bıylǵy densaýlyq saqtaý bıýdjeti qansha kólemde belgilendi, negizgi qarjy qandaı maqsattarǵa jumsalýda? Oblysta bıyl qandaı densaýlyq saqtaý nysandary paıdalanýǵa berilmekshi, kúrdeli jóndeýden ótip jatqandary she?

- Bıylǵy bıýdjet 15 480 279,0 myń teńgeni qurasa, sonyń ishinde respýblıkalyq bıýdjetten 11 694 103,0 myń teńge, jergilikti qazynadan 3 786 176,0 myń teńge qaraldy. Bul qarjy negizinen tegin medıtsınalyq kómektiń kepildendirilgen kólemi aıasynda medıtsınalyq qyzmet kórsetýge jáne densaýlyq saqtaý nysandaryn qarjylandyrýǵa, sala qyzmetkerleriniń eńbekaqysyna, kommýnaldyq qyzmetterdi óteýge, dárilik zattar satyp alýǵa, materıaldyq-tehnıkalyq jaraqtandyrýǵa, ǵımarattar men bólmelerdi kúrdeli jóndeýge jumsalady.

Bıyl 1 003 611,0 myń teńgege 19 densaýlyq saqtaý nysanyn kúrdeli jóndeý josparlanǵan bolatyn. Kúni búgin 14 nysanda shatyryn, esik-tereze, jylytý, elektr qýatymen qamtý, jeldetkish júıelerin aýystyrý, árleý jumystary júrgizilýde. Al Jánibek aýdany Ónege eldi mekenindegi medpýnkt, Qaztalovtyń Qaıyńdysynda dárigerlik ambýlatorııa, Shyńǵyrlaýdyń Almaz jáne Tasmola aýyldarynda feldsherlik-akýsherlik pýnktterdi kúrdeli jóndeý jumystary márege jetti.

Bir sózben aıtqanda, densaýlyq saqtaý salasynyń mamandary budan bylaı da óz mindetterin zaman talaptaryna saı, jaýapkershilikpen atqara beretin bolady.